Operacja zatoki szczękowej metodą Caldwella-Luca

Wskazania do wykonania klasycznej operacji zatoki szczękowej metodą Caldwella-Luca  (łac. operatio modo Caldwell-Luc) zostały istotnie ograniczone. Wielu autorów przyznaje pierwszeństwo intensywnej farmakoterapii i technikom czynnościowo-endoskopowym chirurgii zatok przynosowych. W przypadku ich niepowodzenia i wielokrotnych nawrotów rozważa się klasyczną operację doszczętną zatoki szczękowej lub (zależnie od zmian patologicznych w zatoce szczękowej) wersję zmodyfikowaną z usunięciem tkanek zmienionych chorobowo i częściowym zachowaniem (zdrowej) błony śluzowej w zatoce szczękowej.

Operacja zatoki szczękowej metodą Caldwella-Luca – technika i wskazania

Wykonanie operacji zatoki szczękowej metodą Caldwella–Luca rozważa się w przypadkach:

• przewlekłego zapalenia zatoki szczękowej – nawrotów po operacjach wewnątrznosowych;
• złamania ściany zatoki szczękowej, złamania ściany górnej (oczodołowej);
• ciała obcego w zatoce;
• konieczności pobrania wycinków;
• drenażu ropnia oczodołu;
• potrzeby dojścia do innych zatok.

Obecnie, ze względu na intensywny rozwój technik endoskopowych, chirurgię Caldwella-Luca stosuje się głównie jako metodę leczenia złożonych urazów masywu szczękowo-twarzowego, uzyskania dostępu przezzatokowego do dołu skrzydłowo-podniebiennego i usuwania ciał obcych z zatoki szczękowej.[1]

Operacja zatoki szczękowej metodą Caldwella-Luca najczęściej przeprowadzana jest w znieczuleniu ogólnym dotchawiczym lub innym, dożylnym krótkotrwałym. W przypadku znieczulenia miejscowego – podawany jest środek znieczulający z dodatkiem epinefryny.

Cięcie tkanek miękkich wykonuje się w górnej części przedsionka jamy ustnej (po stronie operowanej) i prowadzi je od guza szczęki do wędzidełka wargi górnej; niektórzy autorzy preferują cięcie pionowe na wysokości pierwszego zęba trzonowego. Naciętą śluzówkę i okostną odwarstwia się i odsłania kość przedniej ściany zatoki. Nerw podoczodołowy należy chronić przed uszkodzeniem, delikatnie odciągając tkanki i unikając zbyt wysokiego odsłaniania kości.

W okolicy dołu nadkłowego, gdzie cienka blaszka kostna przedniej ściany zatoki ma niebieskawe zabarwienie, otwiera się zatokę. Przednia ściana zatoki jest usuwana w kierunku jamy nosowej (co ułatwia późniejsze wykonanie połączenia nosowo-zatokowego) oraz ku dołowi (by umożliwić dojście do przedniego zachyłka zatoki). Następnie przystępuje się do usuwania błony śluzowej z zatoki (usuwa się śluzówkę zmienioną chorobowo i inne twory z zatoki).

Następny etap operacji polega na wytworzeniu połączenia zatoki szczękowej z jamą nosową i wyłożeniu dna zatoki szczękowej wytworzonym, uszypułowanym płatem błony śluzowej.

Rana w przedsionku jamy ustnej zamykana jest szwami katgutowymi.

Opieka pooperacyjna i ryzyko powikłań

Opieka pooperacyjna obejmuje:

• antybiotykoterapię i leki przeciwbólowe;
• oczyszczanie rany pooperacyjnej;
• stosowanie inhalacji i maści donosowych (przez ok. 8 dni po operacji w celu zmiękczania strupów);
• płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej;
• miejscowe steroidy.

Po operacji przez ok. 8 dni pacjent powinien spożywać miękkie pokarmy i unikać wydmuchiwania nosa. Zaleca się stosowanie zimnych okładów (redukcja obrzęku). Należy przestrzegać wszystkich zaleceń lekarskich i zgłaszać się na zaplanowane wizyty kontrolne.

Wśród zagrożeń i powikłań związanych z operacją zatoki szczękowej metodą Caldwella-Luca wymienia się:

• parestezje w okolicy zębów szczęki (częste);
• krwiak policzka, masywne krwawienie z pola operacyjnego;
• ropień tkanek miękkich policzka lub zapalenie zakrzepowe żyły kątowej;
• zaburzenie odpływu łez w ujściu przewodu nosowo-łzowego;
• zapalenie szpiku kości szczękowej;
• neuralgia nerwu trójdzielnego (przemijająca lub przetrwała);
• hipestezja (niedoczulica) lub parestezje w przebiegu unerwienia szczękowej gałęzi nerwu trójdzielnego;
• przetoka w przedsionku jamy ustnej;
• śluzowiak zatoki szczękowej;
• zapadnięcie gałki ocznej wtórne do bliznowatego zwężenia (rzadkie);
• uszkodzenie oczodołu na skutek przebicia ściany oczodołu;
• bliznowate zwężenie przedsionka jamy ustnej z powikłaniami stomatologicznymi wtórnymi do zwężenia bruzdy dziąsłowo-wargowej.

[1] Datta RK, Viswanatha B, Shree Harsha M. Caldwell Luc Surgery: Revisited. Indian J Otolaryngol Head Neck Surg. 2016;68(1):90-93.