Higiena zębów a ryzyko grypy – badania

Omawianym zagadnieniem zainteresowali się niegdyś japońscy naukowcy, przeprowadzając badania na seniorach. Badanych podzielono na dwie grupy. Grupę badawczą stanowiły osoby korzystające z zabiegów profesjonalne higienizacji zębów, takich jak skaling czy piaskowanie. W skład grupy kontrolnej wchodziły natomiast osoby nie korzystające z tego typu zabiegów. Okazało się, że tylko 1 osoba z grupy badawczej zachorowała na grypę w okresie objętym badaniem, natomiast w grupie kontrolnej było to aż 9 osób.

Odciąż swój układ odpornościowy

Aby znaleźć wytłumaczenie dla wyników wspomnianego badania, trzeba odwołać się do istoty zabiegu higienizacji zębów. Otóż jego celem jest dokładne usunięcie zalegającego kamienia nazębnego. Wraz z nim pozbywamy się ulokowanych tam bakterii i innych mikroorganizmów, które obciążają nasz układ odpornościowy. Układ odpornościowy walczący z mniejszą liczbą patogenów jest w stanie skuteczniej reagować na wirusy, w tym m.in. wirusa grypy.

Z kamieniem nazębnym wiąże się jeszcze jedna zależność. Powoduje on przewlekły stan zapalny dziąseł. Tkanki są wówczas podatne na uszkodzenia, co zwykle objawia się krwawieniem dziąseł podczas szczotkowania zębów. Przerwanie ciągłości tkanek i naczyń krwionośnych to otwarta droga do wnętrza organizmu. Korzystają z niej zarówno chorobotwórcze bakterie zasiedlające jamę ustną, jak i wirusy powodujące grypę.

Spośród baterii bytujących w jamie ustnej szczególne znaczenie ma bakteria Porphyromonas gingivalis. Jej zdolność do zaburzania pracy leukocytów, neutrofili czy białek układu dopełniacza istotnie wpływa na osłabienie układu odpornościowego, który może wówczas nie radzić sobie z wirusami grypy i innymi przedostającymi się do organizmu drogą kropelkową.

Jesień to dobry czas, aby wybrać się na zabieg higienizacji zębów. Zapraszamy do gabinetu w Gliwicach przy ul. Witkiewicza 75.

Post Higienizacja zębów może zmniejszyć ryzyko zachorowania na grypę pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Zęby a codzienne funkcjonowanie osób starszych

Dowiedziono już, że braki w uzębieniu mogą zwiększać ryzyko wystąpienia takich chorób jak demencja czy choroba Alzheimera. Mogą także negatywnie wpływać na pamięć i zdolności koncentracji osób starszych, a tym samym na ich samodzielność, nie powodując jeszcze demencji. Świadczy o tym badanie przeprowadzone kilka lat temu wśród Brytyjczyków w wieku 50-70 lat. Wzięło w nim udział 5631 osób. Uczestników pytano, jak radzą sobie z wykonywaniem codziennych czynności takich jak robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, prace w domu, w ogrodzie, przyjmowanie leków, telefonowanie czy zarządzanie pieniędzmi. Udzielane odpowiedzi zestawiano z liczbą posiadanych przez nich zębów własnych.

Wyniki badania

Nawet po uwzględnieniu czynników, takich jak wykształcenie czy różnice w samoocenie sprawności funkcjonowania, istnieje wyraźna zależność pomiędzy liczbą zębów własnych, a poziomem radzenia sobie z wymienionymi wcześniej czynnościami. Naukowcy stwierdzili, że brak pojedynczego naturalnego zęba pogarsza funkcjonowanie osoby starszej średnio aż o 3,1%. Osoby w wieku 50-70 lat zwykle mają już przynajmniej kilka braków zębowych, co sprawia, że ich pamięć i koncentracja może być znacznie osłabiona.

Badacze sugerują, że korelacja ta może mieć związek z dietą. Osoby z brakami zębowymi nie są w stanie spożywać niektórych pokarmów, przez co dostarczają do organizmu mniej składników odżywczych, a te przekładają się na ogólne funkcjonowanie. Inne hipotezy mówią też o tym, że zaburzone procesy żucia ograniczają przepływ krwi docierającej do mózgu, co jest przyczyną jego pogorszonej sprawności.

Jeśli chcemy jak najdłużej zachować sprawność umysłu, zdecydowanie warto dbać o stan uzębienia. Staranna higiena i regularne wizyty kontrolne to konieczność, jeśli chcemy zapobiec konieczności ekstrakcji zębów.

Post Braki zębowe a funkcjonowanie osób starszych – badania pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Ruchy opuszczania i unoszenia żuchwy (rozwierania i zwierania)

Ruch opuszczania żuchwy (odpowiadający otwieraniu ust) zachodzi w czasie skurczu mięśni: skrzydłowych bocznych dolnych, żuchwowo-gnykowych, bródkowo-gnykowych i dwubrzuścowych. Wówczas głowy stawowe ulegają przesunięciu na szczyt guzków stawowych, a krążki stawowe ślizgają się ku przodowi. Początkowo to tzw. ruch zawiasowy (obrotowy – obrót głowy stawowej żuchwy w stawie skroniowo-żuchwowym) odbywający się między głowami stawowymi i krążkami stawowymi. Drugą składową ruchu głowy stawowej (drogi stawowej) jest ruch ślizgowy do przodu: przesunięcie głów stawowych wraz z krążkami po stokach guzków stawowych.

Ruch unoszenia żuchwy (zamykanie ust) następuje w czasie skurczu mięśni: żwaczy, mięśni skrzydłowych przyśrodkowych, skrzydłowych bocznych górnych i skroniowych. W pierwszej fazie ruchu głowy stawowe przesuwają się wraz z krążkami stawowymi ze szczytu guzków stawowych ku podstawie. Dalsze unoszenie żuchwy zachodzi przy ruchu ślizgowym ku tyłowi i ruchu zawiasowym głów stawowych.

Ruchy wysuwania i cofania żuchwy (protruzyjne i retruzyjne)

Wysuwanie żuchwy (ruch protruzyjny) zachodzi podczas skurczu mięśni skrzydłowych bocznych dolnych, mięśni żwaczy i mięśni skroniowych. Ruch żuchwy ku przodowi w kontakcie zębów przeciwstawnych powinno poprzedzać wstępne obniżenie żuchwy (eliminacja zaklinowania guzkowego i zachodzenia siekaczy).

Podczas wysuwania żuchwy głowy żuchwy przemieszczają się ku dołowi i do przodu (ruch ślizgowy między powierzchnią stawową guzka na kości skroniowej a krążkiem), obracając się jednocześnie dookoła własnej osi (ruch obrotowy między krążkiem stawowym a powierzchnią głowy żuchwy).

Na ruch siekaczy dolnych składa się ślizg w dół i do przodu, po powierzchniach podniebiennych górnych siekaczy, aż do zetknięcia ich brzegów siecznych. W czasie ruchu żuchwy do przodu przedni punkt żuchwy opuszcza się bardziej niż punkty w okolicy trzonowców, co skutkuje utratą kontaktu dolnych trzonowców z górnymi (odstęp między nimi zwiększa się wraz z głębokością zachodzenia zębów przednich). To tzw. fenomen Christensena.

Cofanie żuchwy (ruch retruzyjny) z pozycji wysunięcia maksymalnego zachodzi na skutek skurczu obustronnego włókien tylnych mięśni skroniowych i włókien przyśrodkowych mięśni żwaczy, mięśni dwubrzuścowych, mięśni bródkowo-gnykowych i mięśni żuchwowo-gnykowych, również mięśni skrzydłowych bocznych górnych. Przesunięcie głów stawowych wraz z krążkami odbywa się ku górze i ku tyłowi, z jednoczesnym obrotem wokół własnej osi (droga stawowa składa się z ruchu ślizgowego i obrotowego).

Ruchy boczne żuchwy

Ruchy boczne żuchwy to przesunięcia następujące w wyniku jednostronnego skurczu mięśnia skrzydłowego bocznego dolnego i mięśni współdziałających (mięśnia żuchwowo-gnykowego tej samej strony ­– w przypadku ruchu o zwiększonych zakresie i sile, mięśni unoszących żuchwę – przy ruchu w kontakcie okluzyjnym zębów dolnych i górnych). Za ruch powrotny żuchwy odpowiadają mięśnie skrzydłowe przyśrodkowe i/lub mięśnie żuchwowo-gnykowe przeciwnej strony.

Ruch stawowy w czasie przesunięcia bocznego zależy od kierunku ruchu: głowa stawowa po stronie, w którą odbywa się przesunięcie, obraca się wokół swojej osi pionowej, na boki i czasem ku tyłowi; natomiast głowa stawowa po stronie przeciwnej przesuwa się ku przodowi, do wewnątrz, na guzek stawowy.

Strona pracująca, czynna (strona laterotruzji) to strona, w którą odbywa się ruch żuchwy. Strona przeciwna zaś to tzw. strona balansująca – niepracująca, bierna (strona mediotruzji).

W czasie ruchów bocznych zęby górne i dolne po stronie pracującej pozostają w kontakcie w obrębie kłów (prowadzenie kłowe) lub zębów bocznych (prowadzenie grupowe). Ale po stronie balansującej (gdzie głowa żuchwy przesuwa się na guzek stawowy) zęby przeciwstawne oddalają się od siebie.

Ruch żuchwy po stronie pracującej to tzw. laterotruzja, czyli ruch żuchwy w kierunku bocznym, z oddaleniem od linii środkowej w rzucie na płaszczyznę horyzontalną. Ruch żuchwy po stronie balansującej, mediotruzja, także odnosi się do ruchu żuchwy w kierunku bocznym, ale z przybliżeniem do linii środkowej w rzucie na płaszczyznę horyzontalną.

W praktyce (podczas ustawiania zębów w protezach całkowitych) zastosowanie ma okluzja wybalansowana – typ okluzji, w którym zachodzi wielopunktowy, równoczesny kontakt zębów w trakcie wszystkich ruchów żuchwy: po stronie laterotruzji i mediotruzji.

Post Ruchy żuchwy: boczne, zwierania/rozwierania i wysuwania/cofania pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

 Szerokość biologiczna dawniej

Pojęcie szerokości biologicznej zaistniało na przełomie lat 50. i 60. XX wieku, kiedy klinicyści zgłębili budowę morfologiczną przyzębia. W 1959 r. badacz kliniczny o nazwisku Sicher założył, że istnieje połączenie zębowo-dziąsłowe. Uznał, że jest to funkcjonalna jednostka, którą tworzą dwie struktury przyczepowe: przyczep włókien tkanki łącznej dziąsła oraz przyczep nabłonkowy. Dwa lata później – w 1961 r. – określony został wymiar tkanek miękkich, które położone są dokoronowo w odniesieniu do brzegu wyrostka zębodołowego i tworzą strukturę wiążącą kość wyrostka zębodołowego z tkankami zęba. Wtedy też została opisana morfologia poszczególnych struktur przyzębia: przyczepu łącznotkankowego, szczytu wyrostka zębodołowego, przyczepu nabłonkowego oraz rowka dziąsłowego.

Po przebadaniu ponad 280 zębów, które zostały pozyskane w ramach autopsji, wyznaczono przeciętne wymiary konkretnych struktur przyzębia. Oszacowano głębokość rowka dziąsłowego na 0,69 milimetra, przyczepu nabłonkowego na 0,97 mm, a przyczepu łącznotkankowego – na 1,07 mm. Rok później, czyli w 1962 r., badacz o nazwisku Cochen, bazując na wcześniejszych pracach, wprowadził pojęcie szerokości biologicznej. Znacznie później, bo w 1987 r., wyodrębnione zostało pojęcie „subcrevicular attachment complex” – równoznaczne z szerokością biologiczną, lecz określające kompleks włókien nadwyrostkowych wraz z przyczepem nabłonkowym. Jego twórca, P. Block, uznał je za bardziej użyteczne od szerokości biologicznej, ponieważ nie sugeruje ono żadnych wymiarów, a opisuje jedynie lokalizację, funkcję, a także różnorodność tkanek okolic przyzębia.

Szerokość biologiczna dziś

Obecnie w praktykach dentystycznych operuje się jednak pojęciem szerokości biologicznej. Przyjmuje się, że jej średni wymiar to 2,04 mm i jest on sumą wymiarów przyczepu nabłonkowego oraz przyczepu tkanki łącznej. Może się wahać w granicach 1,77-2,43 mm. To, oczywiście, wartości uśrednione i wzorcowe, bo trzeba pamiętać, że ze względu na osobnicze cechy, a także indywidualne cechy poszczególnych zębów wartość szerokości biologicznej może być różna.

W celu zapewnienia szybkich ocen i decyzji w praktyce klinicznej przyjęto, że szerokość biologiczna powinna wynosić minimum 3 mm – wielkość tę tworzy nie tylko wspomniana wyżej suma wymiarów przyczepu nabłonkowego oraz przyczepu łącznotkankowego, ale również dodany do nich wymiar rowka dziąsłowego. Na każdą z tych trzech składowych przyjmuje się wartość ok. 1 mm.

Elementy przyzębia tworzące wymiar szerokości biologicznej

Zalicza się tutaj:

• rowek dziąsłowy, czyli przestrzeń, jaka znajduje się pomiędzy wolnym brzegiem dziąsła a szkliwem zęba – przyjmuje się, że może on mieć przeciętnie 0,5-1,5 mm, choć zdarza się, że jego głębokość może wynosić nawet 3 mm;
• nabłonek łączący – to niewidoczna z zewnątrz część nabłonka dziąsła wolnego, która obejmuje szyjkę zęba, a jej długość to 0,38–2,77 mm; dzięki tej strukturze dochodzi do połączenia powierzchni zęba i tkanki łącznej poprzez błonę podstawną i połączenia komórkowe zwane hemidesmosomami; połączenie to jest bardzo szczelne i stanowi barierę chroniącą przed wnikaniem drobnoustrojów;
• przyczep łącznotkankowy, czyli pierścień włókien kolagenowych, które otaczają ząb i biegną od brzegu wyrostka zębodołowego do połączenia szkliwno – cementowego. Jest to struktura mocująca dziąsło do cementu korzeniowego i wyrostka zębodołowego. Przeciętnie jej długość określa się na 1,08 mm.[1]

Dlaczego szerokość biologiczna jest ważna?

Szerokość biologiczna, jako miara określonych tkanek miękkich przyzębia, jest bardzo istotna dla zachowania zdrowia całego przyzębia. Już pod koniec lat 60. XX wieku wykazano, że naruszenie strefy szerokości biologicznej może destrukcyjnie wpłynąć na zdrowie przyzębia. W 1968 r. opublikowana została praca, której tematem była odpowiedź tkanek miękkich przyzębia na drażniące działanie stomatologicznych rekonstrukcji umieszczonych w jamie ustnej. Doprowadziła ona do radykalnych zmian w myśleniu i postępowaniu stomatologów. Dotychczas dbali oni, aby umieszczać w szczelinie dziąsłowej dodziąsłowy brzeg rekonstrukcji stomatologicznej, co miało chronić tkanki zęba przed powstaniem próchnicy wtórnej poprzez zachowanie sterylności szczeliny dziąsłowej. Działania te przynosiły jednak negatywny efekt – pojawiały się bowiem uszkodzenia tkanek przyzębia. Początkowo wydawało się, że winne temu są właściwości materiałów wykorzystywanych do rekonstrukcji stomatologicznych. Dopiero z czasem pod lupę wzięto implikacje wynikające z naruszenia szerokości biologicznej. Dziś wiadomo na pewno, że zmiany destrukcyjne w przyzębiu w stomatologii odtwórczej są ściśle związane właśnie z naruszeniem szerokości biologicznej. Wymiar ten jest więc niezwykle istotny do zachowania zdrowia przyzębia w sytuacji, kiedy w obrębie tej tkanki osadzane są rekonstrukcje stomatologiczne.

Szerokość biologiczna jest parametrem, który ma kluczowe znaczenie, ponieważ stanowi strefę ochronną dla ozębnej i szczytu kości wyrostka zębodołowego – zabezpiecza przed rozwojem stanu zapalnego dziąsła brzeżnego i wystąpieniem postępującej recesji dziąseł, nieprawidłowości, która zawsze zaburza estetykę uśmiechu.[2] A ponieważ obecnie w stomatologii odtwórczej i protetycznej wyznacznikiem sukcesu terapeutycznego jest nie tylko przywrócenie funkcji narządu żucia, ale ważne jest także zachowanie odpowiedniej estetyki tkanek, dlatego w planowaniu leczenia rekonstrukcyjnego nie sposób pominąć roli szerokości biologicznej.

Czym grozi naruszenie szerokości biologicznej?

Naruszenie szerokości biologicznej przez niewłaściwe ułożenie brzegów rekonstrukcji stomatologicznej może doprowadzić do:

• jatrogennych uszkodzeń przez materiały zastosowane w pracach odtwórczych bądź protetycznych – może to być np. reakcja na cementy dentystyczne lub alergia na metale; zmiany jatrogenne, niestety, nie cofają się w wyniku zastosowanego leczenia;
• zapalenia neurogennego, które jest konsekwencją uwolnienia określonych substancji na czuciowych zakończeniach nerwowych, co powoduje podrażnienie nerwów, a także uwolnienie czynników prozapalnych i zmianę przepływu krwi przez naczynia znajdujące się w dziąsłach; konsekwencją są stany zapalne dziąseł i tkanek znajdujących się w ich bezpośrednim sąsiedztwie;
• zwiększonego odkładania płytki nazębnej w obszarze zajętym przez poddziąslowo umieszczony brzeg rekonstrukcji stomatologicznej.

Ostatecznie, nawet minimalne naruszenie szerokości biologicznej może spowodować wiele różnych powikłań w obrębie przyzębia, takich jak:

• ból;
• przewlekły stan zapalny dziąsła brzeżnego;
• recesja dziąseł;
• zaniki kości i pogłębianie kieszonek dziąsłowych;
• utrata brodawek międzyzębowych i powstanie tzw. czarnych trójkątów;
• zaburzenie estetyki uśmiechu z powodu asymetrii brzegu dziąsła;
• przerostowe zapalenia dziąseł;
• utrata przyczepu łącznotkankowego.

Różnorodność zmian destrukcyjnych, jakie pojawiają się w okolicy dziąseł i przyzębia w wyniku naruszenia szerokości biologicznej, związana jest z czynnikami genetycznymi i fenotypem dziąseł. U pacjentów z tzw. grubym fenotypem pojawiają się głównie głębokie kieszonki przyzębowe, natomiast pacjenci charakteryzujący się tzw. cienkim fenotypem dziąseł narażeni są na powstanie recesji.[3]

Przywrócenie prawidłowych parametrów szerokości biologicznej jest możliwe – wykorzystuje się do tego:

• leczenie chirurgiczne – polega na chirurgicznym wydłużeniu korony;
• leczenie ortodontyczne – związane z wymuszoną erupcją zęba.

Jak określa się szerokość biologiczną w stomatologii?

W praktyce klinicznej pomiar szerokości biologicznej nie jest możliwy. Określanie jej wielkości dokonuje się w oparciu o pomiary przeprowadzone podczas sondowania kości przyzębia. Sonda periodontologiczna, zakończona kulką wprowadzana jest przez szczelinę dziąsłową, przyczep nabłonkowy i łącznotkankowy aż do brzegu kości. Ponieważ sondowanie powoduje dyskomfort, wykonuje się je w znieczuleniu miejscowym.

W oparciu o uzyskane wyniki pomiarów można szerokość biologiczną zakwalifikować do jednej z trzech klas – dotyczą one zdrowego przyzębia:

• normalny poziom brzegu kości – charakterystyczny dla większości ludzi (ponad 80% populacji); szerokość biologiczna przyzębia mierzona na powierzchni policzkowej zęba wynosi do 3 mm, natomiast na powierzchniach interproksymalnych (utworzonych przez powierzchnie proksymalne zębów stykających się ze sobą) ma ona 3–4,5 mm; uznaje się ten wynik za sytuację stabilną klinicznie;
• niski poziom brzegu kości – notuje się u około 13% pacjentów; szerokość biologiczna przyzębia mierzona na powierzchni policzkowej zęba ma wartość ponad 3 mm, natomiast na powierzchniach interproksymalnych – ponad 4,5 mm;
• wysoki poziom brzegu kości – szerokość biologiczna mierzona na powierzchni policzkowej zęba i powierzchniach interproksymalnych ma mniej niż 3 mm. Taka sytuacja dotyczy około 2% pacjentów.[4]

W oparciu o uzyskane wartości szerokości biologicznej stomatolog planuje odpowiednie postępowanie rekonstrukcyjne i może precyzyjnie określić, czy są warunki do wprowadzenia pod dziąsło (i na jaką głębokość) brzegu korony protetycznej.

Przyjęto zasadę, że w celu zachowania prawidłowej szerokości biologicznej brzegi rekonstrukcji stomatologicznych nie powinny sięgać więcej niż 0,5 mm w głąb rowka dziąsłowego.

W sytuacji, kiedy brzeg rekonstrukcji znalazłby się w obrębie szerokości biologicznej, wówczas przed wykonaniem zabiegu odtwórczego należy wydłużyć koronę kliniczną zęba. W ten sposób zabezpiecza się tkanki przyzębia przed rozwojem stanów zapalnych i destrukcją, a dodatkowo zachowuje dobre warunki do przeprowadzania zabiegów higienicznych i jednocześnie poprawia estetykę uśmiechu.

Przypisy:
[1]https://silo.tips/download/rola-szerokoci-biologicznej-w-stomatologii-odtworczej
[2]http://www.protetstomatol.pl/Skojarzone-leczenie-periodontologiczno-protetyczne-w-przypadku-jatrogennego-naruszenia,100513,0,2.html
[3]https://podyplomie.pl/stomatologia/30855,uzupelnienia-protetyczne-w-aspekcie-profilaktyki-chorob-przyzebia-przeglad-pismiennictwa
[4]https://www.praktycznastomatologia.pl/artykul/relokacja-dna-ubytku-z-zastosowaniem-zywicy-kompozytowej-przy-rekonstrukcjach-posrednich

Post Szerokość biologiczna – ważny parametr w stomatologii rekonstrukcyjnej pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Wybór łyżki wyciskowej

Wybór łyżki wyciskowej to czynność poprzedzająca pobranie wycisku; dostępnych jest wiele rodzajów łyżek wyciskowych, np. łyżka standardowa, z tworzywa sztucznego, metalowa, łyżka indywidualna.

Każda łyżka wyciskowa powinna:

• mieć odpowiednią sztywność (wytrzymałość na odkształcenia i uszkodzenia podczas wkładania/zdejmowania)
• wykazywać określone mechaniczne cechy retencyjne, zapobiegające oddzieleniu masy od łyżki
• pokrywać odpowiednią powierzchnię anatomiczną
• zapewniać optymalną wolną przestrzeń dla masy wyciskowej (z każdej strony opracowanego zęba)
• zapewniać pacjentowi komfort.

Na początku lekarz klinicysta decyduje o wyborcze łyżki standardowej lub indywidualnej; następnie dobiera łyżkę do pojedynczego łuku, ćwiartki łuku lub podwójnego łuku zębowego. Rodzaj łyżki wyciskowej zależy w dużym stopniu od liczby opracowanych zębów i złożoności układu okluzyjnego. W niektórych przypadkach (np. ograniczone możliwości otwarcia ust przez pacjenta) wskazane może być wykonanie łyżki indywidualnej.

Wykorzystanie łyżek wyciskowych obejmujących pełne łuki zębowe zalecane jest w przypadkach: stałych lub ruchomych uzupełnień protetycznych, które obejmują >3 punkty, rozległych prac estetycznych i mostów o długich przęsłach. Zastosowanie takich łyżek pozwala zarejestrować maksymalną liczbę szczegółów i informacji dla technika dentystycznego. Do wycisków tego typu można zastosować łyżkę metalową, sztywną plastikową lub indywidualną (łyżka powinna korespondować z wygięciami łuku w jamie ustnej pacjenta).

W przypadku ograniczonej liczby uzupełnień protetycznych możliwe bywa zastosowanie łyżek wyciskowych, które obejmują fragment łuku lub dwa łuki jednocześnie (rejestrujące zarazem uzębienie przeciwstawne, zwarcie i nagryz). Podwójny wycisk bywa szczególnie pomocny podczas wykonywania koron o idealnie dopracowanych krawędziach brzeżnych i zwarciu.

Istotny jest również rozmiar wybranej łyżki wyciskowej, która powinna zapewniać odpowiednią przestrzeń między swoją powierzchnią wewnętrzną a zębem (ok. 5 mm), co zapobiega zdeformowaniu lub uszkodzeniu wycisku.

Techniki i zasady pobierania wycisku

Na podstawie randomizowanych prób kontrolnych[1] zaobserwowano, że wyciski wykonane  dwuetapową techniką wyciskową (stosowaną od dawna) wykazywały mniejszą dokładność niż wyciski wykonane metodą jednoetapową. Nowoczesne materiały wyciskowe o różnych gęstościach i udoskonalone, zmodyfikowane procedury nie wymagają stosowania technik dwuetapowych.

Do aktualnie zalecanych, precyzyjnych technik wyciskowych należą:

• wyciski jednowarstwowe na łyżce standardowej z masy gęstej
• wyciski jednowarstwowe z masy rzadkiej na łyżce indywidualnej (można stosować materiały wyciskowe o rzadkiej konsystencji, np. masy polieterowe, silikonowe addycyjne), wykonywane np. w przypadku:
• pojedynczych koron, inlayów lub onlayów
• wycisków kilku koron jednocześnie
• prac protetycznych na implantach
• mostów.
• wyciski dwuwarstwowe z masy gęstej i rzadkiej na łyżce standardowej – technika z zastosowaniem masy rzadkiej w połączeniu z masą gęstą ułatwia usuwanie wycisku z jamy ustnej i zmniejsza ryzyko jego zablokowania (można stosować materiały silikonowe addycyjne i polieterowe o rzadkiej i gęstej konsystencji.); wykonywane np. w przypadku:
• pojedynczych koron, inlayów lub onlayów
• wycisków kilku koron jednocześnie
• prac protetycznych na implantach
• mostów.

Podczas pobierania wycisku należy przestrzegać kilku podstawowych zasad:

• w przypadku zębów żuchwy pobieranie wycisku należy rozpocząć od dystalno-językowej części opracowanych tkanek (i kierować się ku częściom mezjalnym)
• jednoczesne pobieranie wycisku kilku zębów przednich należy rozpocząć od ich powierzchni językowych
• należy dopilnować, by materiał zapłynął do rowka dziąsłowego (nie tylko do krawędzi preparacji)
• jednoczesne pobieranie wycisku kilku zębów tylnych należy rozpocząć od powierzchni podniebiennych lub powierzchni językowych (i postępować w kierunku mezjalnym)
• należy kontrolować wydzielanie śliny (przy pobieraniu wycisku zębów tylnych – np. za pomocą urządzeń pochłaniających ślinę; przy pobieraniu wycisku zębów tylnych i przednich – za pomocą specjalnych tamponików).

[1] Luthardt RG, Koch R, Rudolph H, Walter MH. Qualitative computer aided evaluation of dental impressions in vivo. Dent Mater. 2006;22(1):69-76.

Post Instrumentarium i techniki wyciskowe pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Relacja centryczna

Relacja centryczna (centric relations, CR) obecnie definiowania jest jako stabilna, klinicznie powtarzalna pozycja mięśniowo-szkieletowa, w której wyrostki stawowe żuchwy znajdują się w pozycji najbardziej do góry i do przodu guzka stawowego, przy prawidłowym ustawieniu krążka stawowego (stawu skroniowo-żuchwowego). Peter E. Dawson uzupełnił ją o relaksację dolnej części mięśnia skrzydłowego bocznego i brak bólu/uczucia dyskomfortu przy obciążeniu. CR może zatem dostarczać informacji nt. położenia oraz stanu głów stawowych i krążków stawowych. Relacja centryczna występuje niezależnie od położenia lub obecności zębów.

Ustalenie i weryfikacja relacji centrycznej jest istotnym elementem różnorodnych terapii zwarcia, w tym w rehabilitacji odtwórczej i estetycznej.

Zgodność i niezgodność pozycji MI z pozycją CR

Przed leczeniem konieczna jest ocena stawów skroniowo-żuchwowych (postępowanie zależy m.in. od ich kondycji) oraz ustalenie zakresu leczenia. Jeśli leczeniu odtwórczemu mają być poddane wszystkie zęby (lub większość), pozycja maksymalnego zaguzkowania (MI) powinna być zgodna z pozycją relacji centrycznej (CR). Jeżeli przed rozpoczęciem leczenia MI nie jest z bieżna z CR, konieczna jest dokładna ocena i analiza przeszkód zwarciowych lub kontaktów przedwczesnych, które przyczyniają się do rozbieżności. Morfologia nowych uzupełnień i zrównoważenie okluzji pozwala uzyskać zbieżność pozycji CR z MI. Jeśli inne czynniki są zrównoważone, takie postępowanie umożliwia uzyskanie długookresowej stabilności stawów skroniowo-żuchwowych i łuku zębowego, korzystnie wpływa na trwałość uzupełnienia i wyniki kliniczne.

W przypadkach, w których przed leczeniem (bez względu na planowany zakres terapii) stwierdza się zgodność pozycji relacji centrycznej z pozycją maksymalnego zaguzkowania, w trakcie postępowania należy utrzymać i zachować istniejącą harmonię.

Jeżeli jednak pozycja MI nie jest zbieżna z pozycją CR, wskazane jest przeprowadzenie dodatkowych analiz. W przypadkach, w których potrzeby rekonstrukcyjne są ograniczone (np. tylko do pojedynczych zębów), konieczna jest ocena, które zęby prowadzą do tych rozbieżności. Jeśli za niezgodność pozycji MI i CR odpowiadają zęby przeznaczone do odbudowy, należy dążyć do eliminacji takich przeszkód w trakcie kształtowania nowych uzupełnień. Jeśli w ten sposób uda się usunąć istotne źródło rozbieżności pomiędzy CR a MI, zrównoważenie okluzji może stanowić metodę eliminacji także innych przeszkód występujących na zębach, które nie wymagają odbudowy. Gdy źródło zaburzeń na linii CR–MI nie jest głównie związane z zębami planowanymi do rekonstrukcji, decyzję powinno się podejmować indywidulanie dla każdego przypadku.

CR i „wzajemnie ochraniająca się okluzja”

W optymalnych schematach okluzji, po zwarciu zębów w pozycji relacji centrycznej, wszystkie zęby kontaktują się jednocześnie i z jednakową intensywnością. Szczyty guzków zębów tylnych powinny kontaktować się z odpowiednimi powierzchniami na zębach przeciwstawnych. W warunkach idealnych brzegi sieczne zębów przednich kontaktują się z dołkami językowymi zębów przeciwstawnych. Dzięki temu minimalizowane jest ryzyko zwichnięcia lub bocznego odchylenia żuchwy.

Jednak to występowanie określonych wielozębowych tylnych ograniczników w dużym stopniu wpływa na ochronę przednich zębów w trakcie zagryzania centrycznego, żucia czy zaciskania zębów. W warunkach prawidłowych ponadto, gdy żuchwa wykonuje ruch doprzedni lub na bok i głowy stawowe ulegają równoległemu przesunięciu, zęby przednie kontaktują się z sobą, separując zęby tylne. Przednie zęby odgrywają istotną rolę w ochronie zębów tylnych poprzez ruchy ekscentryczne. Ta koncepcja, odnosząca się do idealnej wzajemnej relacji zębów przednich i tylnych, nazywana bywa „wzajemnie ochraniającą się okluzją”; jej odtworzenie lub dążenie do stworzenia bezpiecznej okluzji, powinno być (w większości przypadków) celem leczenia odtwórczego.

Przypisy:
[1] Palaskar JN, Murali R, Bansal S. Centric relation definition: a historical and contemporary prosthodontic perspective. J Indian Prosthodont Soc. 2013;13(3):149-154.

Post Relacja centryczna (centric relations, CR) pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Brak jednego zęba tylnego

Biorąc pod uwagę, że człowiek przeciętnie wyposażony jest w aż 32 zęby, brak pojedynczego zęba wydaje się całkowicie niegroźny. Tymczasem specjaliści wskazują, że brak ten wpływa na co najmniej cztery sąsiadujące zęby, a w efekcie – na całość uzębienia. Dzieje się tak dlatego, że przeciążone zęby zaczynają się przechylać. Wychylenie to powoduje, że częściowo wystają ponad powierzchnię łuku zębowego, stając się przeszkodą w zgryzie. Górna i dolna szczęka, podczas stykania się, naturalnie zaczyna wówczas omijać wspomnianą przeszkodę poprzez ustawianie się w nieco innej pozycji, co prowadzi do dalszych negatywnych konsekwencji.

Liczne braki zębów tylnych

Oczywiście gorsza jest sytuacja, w której brakuje nam kilku zębów tylnych. Mimowolnie wybieramy wówczas jedną z dwóch możliwości – żucie pokarmu przednimi zębami lub żucie bardzo pobieżne. Obydwie opcje są równie zgubne. Pierwsza z nich powoduje, że siekacze ulegają starciu, co przekłada się nie tylko na ich znacznie pogorszoną estetykę, ale prowadzi także do szybkiego rozchwiania i wypadnięcia. Z kolei niedokładne przeżuwanie pokarmu pociąga za sobą szereg konsekwencji ze strony układu pokarmowego, nie wspominając już o tym, że zwyczajnie pozbawiamy się przyjemności płynącej z jedzenia.

Jeśli braki w tylnych zębach powodują, że decydujemy się przeżuwać pokarm tylko jedną stroną uzębienia, bardzo szybko doprowadzimy do jej przeciążenia. Pojawią się wówczas dolegliwości ze strony stawów skroniowo-żuchwowych, co będzie skutkowało bólem szczęki oraz przeskakiwaniem wspomnianych stawów, a nawet może to powodować bóle głowy i kręgosłupa. Wyjścia z problemu nie stanowi już wtedy samo uzupełnienie braków zębowych, ale konieczne jest również podjęcie rehabilitacji stomatologicznej.

Braki zębowe najlepiej uzupełnić jak najszybciej po ekstrakcji. Możemy to zrobić w łatwy sposób – poprzez wykonanie korony wspartej na implancie, mostu lub protezy.

Post Dlaczego ważne jest uzupełnianie braków tylnych zębów? pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Badania nad klejami do protez

Celem badań, których wyniki opublikowano na łamach czasopisma Magazyn Stomatologiczny, była ocena siły adhezji dwóch popularnych klejów: Protefix z Miętą oraz Corega Świeży Oddech. Badania przeprowadzono w warunkach in vitro, czyli poza jamą ustną. Wykorzystując sztuczną ślinę zadbano jednak o zapewnienie warunków zbliżonych do tych, jakie panują w jamie ustnej człowieka. Służyło temu również umieszczenie zestawu w cieplarce, w której panowała temperatura 37°C ± 1°.

Zestaw testowy składał się z dwóch elementów: krążka akrylowego imitującego protezę oraz krążka z pleksi, który pokryty był miękkim silikonem i służył imitacji błony śluzowej jamy ustnej. Pomiędzy wspomnianymi elementami umieszczano preparat adhezyjny, czyli jeden z dwóch testowanych klejów do protez. Nałożona warstwa kleju za każdym razem wynosiła 0,2 mm, przy czym dla każdego preparatu podjęto 6 prób badawczych. Siła adhezji mierzona była przy pomocy uniwersalnej maszyny wytrzymałościowej MTS Insight, a otrzymane dane analizowano z wykorzystaniem programu STATISTICA wersja 9.0 (StatSoft).

Który klej do protez jest najlepszy?

O ile przez pierwsze 3 godziny od nałożenia warstwy kleju siła adhezji obydwu preparatów była podobna, o tyle po 4,5 godzinach zaobserwowano jej spadek. Był on jednak większy w przypadku kleju Corega, dla którego siła adhezji wynosiła wówczas 29 ± 3N, w porównaniu do 41 ± 9N dla kleju Protefix. Z kolei po 6 godzinach inkubacji siła adhezji dla obydwu preparatów wzrosła, ale nadal lepsze wyniki osiągał klej Protefix. Jego siła adhezji utrzymywała się na poziomie 60 ± 18N, a kleju Corega na poziomie 44 ± 12N.

Choć wyniki badania wskazywałyby na lepszą skuteczność kleju Protefix, pamiętajmy, że w jamie ustnej mamy do czynienia z wieloma czynnikami, które mogą wpływać na siłę adhezji. Należy do nich nie tylko ślina, ale także pokarmy mogące powodować rozcieńczanie czy też wypłukiwanie kleju umieszczonego pod płytą protezy.

Post Corega czy Protefix? Porównanie skuteczności klejów do protez pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Po pierwsze: nadciśnienie tętnicze, a przynajmniej skoki ciśnienia krwi bądź okresowo wysokie ciśnienie krwi to zjawisko, które silnie wiąże się z wiekiem średnim w życiu człowieka. Tak się składa, że w tym właśnie okresie życia nasileniu ulega również utrata zębów – wynikająca z zaniedbań higieny jamy ustnej bądź nieleczonych stanów zapalnych przyzębia. Zatem nałożenie się na siebie zarówno rozwoju nadciśnienia tętniczego, jak okresu, w którym człowiek zaczyna ponosić konsekwencje swojej nieraz wieloletniej niefrasobliwości względem zdrowia jamy ustnej, może zakończyć się utratą licznych zębów. Ponieważ utrata nawet jednego zęba oznacza ciężkie zachwianie równowagi zdrowia jamy ustnej, zwielokrotnienie tego jest prawdziwą katastrofą dla zdrowia tego obszaru ciała.

Po drugie: szacuje się, że nadciśnienie tętnicze (obecnie uznane już za jedną z chorób cywilizacyjnych) w 2025 roku dotknie ponad 1,5 miliarda ludzi. To z kolei oznacza, że osoby te prawdopodobnie będą również narażone na zwiększone ryzyko utraty dużej liczby zębów. Problem polega na tym, że spora liczba osób zagrożonych ryzykiem utraty nawet dużej liczby zębów, nie ma pojęcia o grożącym im niebezpieczeństwie zdrowotnym, gdyż nie mierzą regularnie ciśnienia krwi. To niepokojące, gdyż szacuje się, że osób z niezdiagnozowanym nadciśnieniem tętniczym jest sporo.

Po trzecie: nadciśnienie tętnicze – o ile nie jest kontrolowane i leczone – może powodować udary i związane z tym zaburzenia funkcji poznawczych oraz paraliże. To z kolei przekłada się na mniejszą samodzielność w dbaniu o prawidłową higienę jamy ustnej, co w rezultacie doprowadzi do szybszego niszczenia zębów przez próchnicę bądź postępu choroby zapalnej przyzębia. I próchnica, i nieleczone zapalenie przyzębia zawsze prowadzą do zniszczenia – odpowiednio – zęba i jego aparatu zawieszeniowego, dzięki któremu ząb utrzymuje się w przyzębiu.

Ponieważ zbyt wysokie ciśnienie krwi wyraźnie przekłada się na zwiększone ryzyko utraty nawet dużej liczby zębów, z tego powodu naukowcy wskazują, że podczas wizyty u dentysty bardzo zasadne jest mierzenie pacjentowi ciśnienia. To zaś oznacza, że stomatolodzy mogą odegrać istotną rolę nie tylko w zapobieganiu i leczeniu chorób jamy ustnej, ale także w wykrywaniu przypadków niezdiagnozowanego wcześniej nadciśnienia.

Źródło: https://www.mdpi.com/1660-4601/18/1/285/htm

Post Nadciśnienie tętnicze wiąże się z utratą co najmniej 10 zębów pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Wkłady koronowe

Inlay, onlay oraz overlay to rodzaje wkładów koronowych, które wykonuje się głównie w zębach bocznych, czyli trzonowcach i przedtrzonowcach. Faktem jest, że odbudowa zęba z użyciem wkładu koronowego umożliwia znacznie precyzyjniejsze odwzorowanie jego powierzchni, w porównaniu z tradycyjną plombą. Co więcej, wkłady koronowe zapewniają lepsze przenoszenie sił żucia oraz większą wytrzymałość na przeciążenia. Z kolei możliwość dokładniejszego odwzorowania punktów stycznych pomiędzy zębami zapobiega powstawaniu szczelin, w których mógłby zalegać pokarm.

Czym różnią się poszczególne rodzaje wkładów koronowych? Otóż wypełnienia typu inlay stosowane są wtedy, gdy ubytki uzębienia dotyczą jedynie powierzchni żującej zęba. Jeśli konieczna jest także odbudowa guzków, stomatolodzy skłaniają się wówczas ku wypełnieniom typu onlay. Z kolei overlay to wypełnienie przydatne przy mocno zniszczonym zębie, w którym zdrowe są jedynie jego ściany, ale cała górna powierzchnia żująca musi zostać odbudowana.

Wkłady inlay, onlay, overlay – kiedy można je stosować?

Wskazanie do wykonania jednego z wymienionych wkładów stanowi zazwyczaj rozległe zniszczenie korony zęba, które jest skutkiem próchnicy. Nie może ono jednak być zbyt duże. Gdy uratowany zostaje jedynie korzeń i niewielka część korony zęba, wskazane jest wykonanie leczenia kanałowego i zastosowanie innego rodzaju odbudowy protetycznej, takiego jak korona protetyczna z wkładem koronowo-korzeniowym lub endokorona. Wkłady koronowe inlay, onlay oraz overlay nie sprawdzą się również w przypadku odbudowy przednich zębów.

Ryc. 1. Inlay

Pacjenci często pytają czy wykonanie wkładów typu inlay albo onlay jest bolesne. Etapem, który może przysparzać ból jest jedynie preparacja, czyli przygotowanie zęba do wykonania nakładu koronowego. Aplikacja znieczulenia miejscowego znacznie ułatwia jednak przejście tego etapu.

Wszystkie wymienione wkłady koronowe wykonywane są za pomocą skanera wewnątrzustnego tzn. bez wycisków.

Post Wkłady koronowe – nowoczesne wypełnienia protetyczne pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.