Poznanie przyczyn chorób miazgi jest jednym z kluczowych warunków właściwego zapobiegania tym chorobom. Najczęstszą przyczyną pulpopatii jest próchnica.

Główne przyczyny chorób miazgi

Przyczyny chorób miazgi dzieli się na pochodzenia wewnętrznego i zewnętrznego.

Przyczyny pochodzenia wewnętrznego mają nieduże znaczenie w chorobach miazgi (rzadkie przypadki chorób miazgi powodować mogą choroby ogólne, np. zaburzenia w przemianie materii i wydzielania wewnętrznego, niedobory pokarmowe, choroby bakteryjne i in.).

Najczęściej choroby miazgi są powodowane przez czynniki zewnątrzpochodne działające w środowisku jamy ustnej:

• czynniki bakteryjne
• czynniki mechaniczne
• czynniki termiczne
• czynniki chemiczne
• czynniki elektryczne.

Do głównych przyczyn chorób miazgi (oprócz próchnicy) należą te patologie twardych tkanek zęba, które powodują otwarcie kanalików zębinowych (urazy mechaniczne, starcia zębów, ubytki erozyjne/abrazyjne) i ułatwiają przenikanie bodźców chorobotwórczych do miazgi. Zazwyczaj za choroby miazgi odpowiada kilka rodzajów bodźców, które działają jednocześnie. Niektóre bodźce (elektryczne, świetlne, radioaktywne) mogą powodować choroby miazgi przy nieuszkodzonym szkliwie.

Na charakter i rozległość zmian w miazdze zębowej wpływa rodzaj, intensywność i czas działania bodźców oraz głębokość ubytków. Gdy miazgę oddziela od ubytku warstwa prawidłowej zębiny, bodźce związane z procesem chorobowym w tkankach twardych zęba powodują zmiany odwracalne (ostre lub przewlekłe), ograniczone najczęściej do miejsc miazgi, które sąsiadują z ubytkiem. Dzięki leczeniu i wypełnieniu ubytku pulpopatie odwracalne mogą się cofnąć, a miazga – powrócić do zdrowia. Jednak nieleczone ubytki głębokie twardych tkanek zęba, szczególnie ubytki próchnicowe, przyczyniają się do powstania rozległych nieodwracalnych zapaleń miazgi.

Na skutek odsłonięcia kanalików przepuszczalność zębiny zmienia się, a miazga jest narażona na działanie toksyn bakteryjnych, substancji chemicznych, bodźców termicznych. Przepuszczalność zębiny dla zewnątrzpochodnych czynników drażniących należy do istotnych czynników w patogenezie chorób miazgi; zależy m.in. od:

• liczby i szerokości kanalików zębinowych
• głębokości ubytku (od grubości warstwy zębiny, która oddziela dno ubytku od miazgi
• potencjału tworzenia przez miazgę barier ochronnych
• rozległości powierzchni obnażonej zębiny.

Czynniki zakaźne i niezakaźne w chorobach miazgi

Największą grupę czynników etiologicznych chorób miazgi stanowią przyczyny zakaźne. Flora bakteryjna zakażonych kanałów korzeniowych jest liczna i mieszana, dominują w niej bakterie beztlenowe Gram-ujemne (Bacterioides, Porphyromonas, Prevotella). Występują również bakterie beztlenowe Gram-dodatnie (Peptostreptococcus, Streptococcus, Actinomyces, Eubacterium, Lactobacillus). Z kanałów korzeniowych zębów z miazgą martwą izolowano także grzyby.

Drobnoustroje mogą przedostawać się do miazgi:

• od strony ubytku (pośrednio przez kanaliki zębinowe lub bezpośrednio w przypadku istniejącego obnażenia)
• od strony kieszonki przyzębnej
• drogą naczyń krwionośnych wnikających do miazgi.

Bakterie i ich toksyny do miazgi zazwyczaj przedostają się z ogniska próchnicowego.

Bodźce mechaniczne, termiczne i chemiczne zaliczane są do czynników niezakaźnych.

Czynniki mechaniczne mogą mieć postać niewielkich, powtarzających się i przewlekle działających urazów lub jednorazowego, znacznego urazu.

Małe urazy (w nawykowym nagryzaniu twardych przedmiotów, bruksizmie, przy zbyt wysokich wypełnieniach i in.), związany z nimi ucisk na naczynia krwionośne wnikające do miazgi i zaburzenia dopływu krwi mogą przyczyniać się do zwyrodnień/zaników/obumarcia miazgi.

Ostre urazy mechaniczne (w wyniku uderzenia, preparowania tkanek twardych zęba, zabiegów chirurgicznych) powodujące uszkodzenia zębów (pęknięcia szkliwa i zębiny, złamania korony i korzeni, zwichnięcia zębów) przyczyniają się do pulpopatii (mogą powodować wszystkie rodzaje zmian chorobowych w miazdze, również martwicę).

Za zmiany chorobowe w miazdze mogą odpowiadać niskie lub wysokie temperatury (przekraczające próg tolerancji miazgi) – szczególnie gdy są to bodźce często powtarzające się, które działają na odsłoniętą zębinę. Drażnienie termiczne może wiązać się m.in. z przyjmowaniem pokarmów, cięciem zębiny wiertarkami stomatologicznymi, laserowym opracowywaniem tkanek twardych zęba czy wiązaniem mas wyciskowych.

Podrażnienia chemiczne mogą powstawać podczas przyjmowania pokarmów lub nieprawidłowego leczenia ubytków tkanek twardych zęba. Powtarzające się bodźce (słodkie, słone, kwaśne) oddziałujące na obnażone kanaliki zębinowe mogą prowadzić do powstania zmian w miazdze. Bardziej niebezpieczne dla miazgi mogą być czynniki jatrogenne. Niektóre leki stosowane do niedawna w celu wyjaławiania zębiny, szczególnie w ubytkach głębokich, np. fenol i jego pochodne, tymol i silnie stężone alkohole, mogą wywierać szkodliwy wpływ na miazgę, przy czym skuteczność ich działania dezynfekującego bywa problematyczna lub poddawana w wątpliwość. W badaniach doświadczalnych wykazano np., że fenol^[1] miał słabe działanie dezynfekujące, ale był silnie cytotoksyczny, zwiększał przepuszczalność zębiny dla szkodliwych bodźców, powodował uszkodzenia odontoblastów i długotrwałe nacieki zapalne. Natomiast skutkiem używania (dawniej) silnie stężonego alkoholu etylowego była denaturacja włókien Tomesa, zwyrodnienie odontoblastów i zwiększenie przepuszczalności kanalików zębinowych.

Przypisy:
[1] Seltzer S, Bender IB. The Dental Pulp: Biologic Considerations in Dental Procedures, Wyd. 2, Philadelphia: Lippincott 1975, s. 168.

Post Przyczyny chorób miazgi pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

W 1978 r. Barańska-Gachowska opracowała klasyfikację (z późniejszymi zmianami), która stany chorobowe tkanek okw. dzieli na ostre i przewlekłe.

Klasyfikacja kliniczna i rozwój zapaleń tkanek okw.

Klasyfikacja kliniczna chorób tkanek okw. wg Barańskiej-Gachowskiej wyróżnia zapalenia ostre i przewlekłe. Do zapaleń ostrych należą:

• zapalenie ostre początkowe
• zapalenie ostre ropne (ropień okołowierzchołkowy, ropień podokostnowy, ropień podśluzówkowy).

Do zapaleń przewlekłych tkanek okw. zalicza się:

• zapalenie włókniste
• zapalenie ropne
• zapalenie ziarninowe lub ziarniniak
• torbiel okołowierzchołkowa
• zapalenie z osteosklerozą.

Powstanie reakcji zapalnej i jej nasilenie zależy od bodźca patogennego, czasu jego działania i odporności tkanek okw. Silne bodźce, nawet jeśli ich oddziaływanie trwa krótko, powodują zapalenia ostre. Bodźce słabe działające długo przyczyniają się zwykle do zapaleń pierwotnie przewlekłych. Zapalenia ostre po krótkim czasie (do 7 dni) mogą przechodzić w przewlekłe, a zapalenia przewlekłe mogą ulegać zaostrzeniu. Poszczególne rodzaje ostrych i przewlekłych stanów zapalnych mogą przechodzić z jednej postaci w inną.

Ostre zapalenia tkanek okw. – główne objawy kliniczne

Ostre początkowe zapalenie tkanek okw. – w początkowym stadium pacjent zgłasza ból sprowokowany przy nagryzaniu, w późniejszym: ból samoistny o niewielkim, zmiennym natężeniu (częste remisje). W badaniu przedmiotowym – często głęboki ubytek lub rozległe wypełnienie; podstawowy czynnik rozpoznawczy: ból zęba na opukiwanie. Podczas leczenia endodontycznego czasem można stwierdzić wysięk surowiczy z kanału.

Ropień okołowierzchołkowy (proces chorobowy w obrębie przywierzchołkowej części ozębnej i sąsiedniej kości) – występuje silny ból sprowokowany na nagryzanie i opukiwanie, ból samoistny o dużym nasileniu (pulsujący), remisje bólu są rzadkie. Stwierdza się patologiczną ruchomość zęba, zaczerwienienie i bolesność uciskową w okolicy wierzchołka korzenia, wysięk ropny z kanału.

Ropień podokostnowy (wysięk ropny przeszedł przez kość wyrostka zębodołowego i zgromadził się pod okostną) – zapalenie obejmuje ozębną, kość i okostną. Objawy podmiotowe podobne do objawów ropnia okołowierzchołkowego, ale silniej wyrażone. Objawy ogólne: gorączka, dreszcze, złe samopoczucie. Pojawia się stale narastający obrzęk tkanek miękkich i wygórowanie wyczuwalne na wyrostku zębodołowym.

Ropień podśluzówkowy (wysięk ropny po zniszczeniu okostnej gromadzi się pod błoną śluzową) ­– zapalenie obejmuje ozębną, kość, okostną i błonę śluzową. Objawy bólowe znacznie się zmniejszają, ale bardzo nasila się obrzęk tkanek miękkich twarzy. Wygórowanie w okolicy wierzchołka korzenia zwiększa się i wykazuje chełbotanie.

Objawy zapaleń przewlekłych tkanek okw.

Przewlekłe zapalenia tkanek okołowierzchołkowych mogą trwać miesiącami lub latami, często przebiegają bezobjawowo i są wykrywane dopiero podczas badania radiologicznego.

Przewlekłe włókniste zapalenie – jedynym objawem przewlekłego procesu chorobowego tkanek okw. (nie w każdym przypadku) może być nieduże powiększenie węzłów chłonnych (węzły niebolesne, twarde, przesuwalne). W badaniu radiologicznym obserwuje się nierównomierne poszerzenie przestrzeni ozębnowej, często hipercementozę i obwódkę osteosklerotyczną w kości.

Przewlekłe ropne zapalenie tkanek okołowierzchołkowych – objawy podmiotowe (słaby ból samoistny i sprowokowany na nagryzanie) występują tylko w okresie tworzenia przetoki. W badaniu przedmiotowym często stwierdza się obecność przetoki (czynnej lub biernej) lub ropny wysięk z kanału. W badaniu radiologicznym – przerwanie ciągłości przestrzeni ozębnowej, rozlane ognisko rozrzedzenia struktury kostnej, bez wyraźnego odgraniczenia od prawidłowej tkanki kostnej.

Przewlekłe ziarninowe zapalenie tkanek okołowierzchołkowych lub ziarniniak (okołowierzchołkowa ozębna i kość wyrostka zębodołowego są zastępowane rozrastającą się ziarniną) – brak objawów podmiotowych; badanie radiologiczne ujawnia ognisko przejaśnienia, odgraniczone od otaczającej kości.

Torbiel okołowierzchołkowa – duże torbiele mogą powodować rozdęcie zewnętrznej blaszki kostnej wyrostka zębodołowego (rozległe zniszczenie kości), bardzo duże – zniekształcenia powłok zewnętrznych twarzy. W badaniu radiologicznym: kulisty ubytek utkania kostnego (ognisko osteolityczne), ostro odgraniczony od podłoża, o równych brzegach; obwódka osteosklerotyczna wokół zmiany.

Przewlekłe zapalenie tkanek okołowierzchołkowych z osteosklerozą (najczęściej dotyczy zębów stałych bocznych żuchwy u młodych pacjentów; może występować w zębach mlecznych i dotyczyć innych grup zębowych) – słabo drażniące bodźce z żywej, zapalnie zmienionej lub martwej miazgi pobudzają kościotworzenie (zamiast resorpcji kości wokół wierzchołka). Objawy zależą od stanu miazgi i tkanek okw. Przebieg może być bezobjawowy; czasem występuje wrażliwość na opukiwanie. W obrazie rentgenowskim widoczne ognisko zagęszczenia kości wokół wierzchołka.

Post Klasyfikacja kliniczna chorób tkanek okołowierzchołkowych pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Przyczyną owrzodzeń śluzówki jamy ustnej może być uraz, zakażenie, nowotwór, choroba o podłożu immunologicznym i in. Owrzodzenia mogą mieć postać zmian pojedynczych (np. owrzodzenie urazowe), zmian mnogich oddzielnych (opryszczkopodobne afty nawracające) lub owrzodzeń mnogich rozlanych (mucositis u pacjentów onkologicznych)

Owrzodzenia pojedyncze w jamie ustnej

Afty małe i duże: afty nawracające (recurrent aphtous stomatitis; RAS) pod względem klinicznym dzieli się na: afty małe (minor), duże (major) oraz afty opryszczkopodobne (herpetiform). Afty małe i duże zaliczane są do zmian pojedynczych. Najczęściej rozpoznaje się afty małe (MiRAS) – w postaci owrzodzeń pojedynczych, ewentualnie kilku płytkich zmian występujących na błonie śluzowej o nabłonku nierogowaciejącym. Afty małe goją się na ogół w ciągu 2 tygodni, bez bliznowacenia (jeśli nie zostały powikłane nadkażeniem). Na afty duże natomiast (MaRAS) cierpi ok. 10% pacjentów chorujących na RAS. Objawy kliniczne są cięższe; zazwyczaj obserwuje się 1, czasem 2, rzadziej 3 owrzodzenia, które mogą utrzymywać się nawet przez kilka tygodni. W miejscu zmian widoczne są zbliznowacenia na błonie śluzowej.

Owrzodzenie urazowe – powstaje w wyniku działania czynników fizycznych (proteza, aparat ortodontyczny, przygryzanie policzka) lub chemicznych (najczęściej leki przeciwbólowe, np. aspiryna, umieszczane bezpośrednio na błonie śluzowej). Owrzodzenie urazowe (uraz mechaniczny) jest pojedynczym, zlokalizowanym głębokim owrzodzeniem o brzegach nieregularnych; podrażnienie chemiczne może powodować rozleglejsze zmiany powierzchowne z towarzyszącą martwicą lub wysiękiem włóknikowym.Owrzodzenia śluzówki jamy ustnej: mnogie oddzielne

Zmiany w ostrym martwiczo-wrzodziejącym zapaleniu dziąseł (acute necrotizing ulcerative gingivitis; ANUG) – ANUG to ostra choroba wrzodziejąco-zapalna, u której podstaw leży zakażenie wewnątrzpochodne wraz z pewnymi zmianami ogólnoustrojowymi, predysponującymi do inwazji przez bakterie bezwzględnie beztlenowe, zwłaszcza z grupy krętków i Fusobacterium. Obraz kliniczny ANUG tworzą bolesne owrzodzenia dziąsła brzeżnego i brodawek międzyzębowych z towarzyszącą halitozą.

Opryszczkopodobne afty nawracające: afty nawracające (RAS) należą do najczęstszych patologii błony śluzowej jamy ustnej (dotyczącej ok. 15-20% populacji). Opryszczkopodobna RAS przyjmuje postać licznych, płytkich owrzodzeń (nadżerek) o średnicy do 5 mm, obserwowanych często na błonie śluzowej warg, policzków, dna jamy ustnej.

Zmiany w chorobie Behçeta – chorobie o niejasnej etiologii (związanej z układem immunologicznym), manifestującej się zmianami na skórze i błonach śluzowych różnych narządów. Bolesne owrzodzenia na błonie śluzowej jamy ustnej, które mogą odpowiadać każdej postaci RAS (również opryszczkopodobnej), często są jej pierwszym objawem.

 Owrzodzenia mnogie rozlane w jamie ustnej

Zmiany lichenoidalne – klinicznie i histologicznie podobne do liszaja płaskiego; związane dodatkowo z nadwrażliwością na materiały lub leki ogólnoustrojowe, w tym na leki przeciwnadciśnieniowe, hipoglikemizujące i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Zmiany lichenoidalne to najczęściej nieregularne białe plamy, które czasem przyjmują postać rozległych owrzodzeń na śluzówce z obszarami martwicy.

Zmiany w przebiegu zapalenia błony śluzowej wywołanego radioterapią (mucositis) – powikłania radioterapii głowy i szyi, objawiającego się rozległymi, bolesnymi nadżerkami lub owrzodzeniami na śluzówce jamy ustnej (skojarzona radiochemioterapia istotnie zwiększa częstość występowania zapalenia błony śluzowej). Objawy pojawiają się w czasie 1-2 tygodni od rozpoczęcia radioterapii: uogólniony rumień śluzówki wraz z obszarami płytkich owrzodzeń z nalotem włóknikowym, ponadto: ból, kserostomia, utrata smaku.

Post Owrzodzenia w jamie ustnej – pojedyncze, mnogie i rozlane pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Innowacyjny system w fazie testów

Procedury wykonywane przez stomatologów podczas zabiegów nieodłącznie wiążą się z wytwarzaniem aerozoli. Te z kolei sprzyjają przenoszeniu wirusa SARS-CoV-2. Aby zwiększyć bezpieczeństwo zdrowotne pacjentów i personelu, opracowano specjalny system, który umożliwi wykrywanie „zainfekowanego” aerozolu.

W celu stworzenia tego innowacyjnego rozwiązania swoje siły połączyli eksperci z Uniwersytetu w Edynburgu, Uniwersytetu Heriot-Watt, Real Good Dental Company oraz CENSIS. Prototyp przeszedł już fazę wstępnych testów, a obecnie testowany jest w symulowanym środowisku gabinetu stomatologicznego. Naukowcy mają też w planach opracowanie odpowiedniego interfejsu i algorytmu, który będzie kompatybilny z systemem alarmowym.

Jak działa system?

Wspomniany system wykorzystuje modele matematyczne pozwalające na przewidywanie ruchu kropel zawieszonych w powietrzu, a także na badanie zależności jakości powietrza i pracy urządzeń aerozolotwórczych. Celem systemu jest ograniczenie ryzyka związanego z kontaminacją, czyli zanieczyszczeniem powietrza drobnoustrojami chorobotwórczymi.

Działanie systemu oparte jest na czujnikach. Ich rola sprowadza się do śledzenia położenia oraz ruchu chmury aerozolowej, powstającej na skutek działania urządzeń generujących aerozol. Zgodnie z założeniem, czujniki mają pozwolić na stworzenie swoistej mapy ryzyka przestrzennego pomieszczenia, w którym dokonywane są zabiegi stomatologiczne. Dane dostarczane przez czujniki będą dostępne do odczytu w czasie rzeczywistym, dzięki czemu, w razie potrzeby, personel będzie w stanie podjąć działania pozwalające uniknąć zakażenia.

Na razie niewiadomym jest, czy opracowany system będzie wykorzystywany przez gabinety stomatologiczne i kiedy ewentualnie to nastąpi. Niewątpliwie jednak byłby on przydatnym narzędziem, dzięki któremu udałoby się uniknąć wielu zakażeń.

Post Nowy system ograniczy ryzyko zarażenia koronawirusem u dentysty pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Uśmiech: charakter, faza i rodzaj

Na podstawie analizy prób losowych określono trzy podstawowe typy charakteru uśmiechu (style)[1]. Większa część populacji prezentuje uśmiech typu „Mona Lisa” („spojony”), w którym kąciki warg są uniesione w taki sposób, że warga górna ulega skróceniu, odsłaniając zęby górne. Co trzeci badany charakteryzuje się uśmiechem „kłowym” lub „guzkowym”, w którym dźwigacz wargi górnej (levator labii superioris) odgrywa rolę decydującą – unosi wargę górną i powoduje podciąganie kącików ust, eksponując kły. U niewielkiego odsetka populacji zaobserwowano trzeci typ charakteru uśmiechu: uśmiech pełny (złożony), w którym dochodzi do jednoczesnego odsłonięcia wszystkich zębów górnych i dolnych.

Cykl uśmiechu złożony jest z czterech faz:

• I faza: złączenie warg;
• II faza: przemieszczenie warg;
• II faza: uśmiech naturalny;
• IV faza: rozszerzenie warg.

Rodzaj uśmiechu zależy od odsłanianych zębów i tkanek dziąsła; wyróżniono pięć rodzajów uśmiechu:

• typ I: widoczne są tylko zęby szczęki;
• typ II: odsłonięte są zęby szczęki i >3 mm tkanek dziąsła;
• typ III: widoczne są tylko zęby żuchwy;
• typ IV: uwidocznione zęby szczęki i żuchwy;
• typ V: nie są odsłonięte ani zęby szczęki, ani zęby żuchwy.

Ocena składowych uśmiechu umożliwia określenie najczęstszego wzoru uśmiechu w indywidualnym przypadku i ustalenie „punktów orientacyjnych”, niezbędnych w dalszym postępowaniu estetycznym  (m.in. w celu ustalenia zakresu planowanego leczenia). Najpowszechniejszym uśmiechem jest uśmiech typu „Mona Lisa” w fazie III, typu I.

Ocena warg i tkanek dziąsła

Podczas planowania leczenia należy uwzględnić ilość tkanek zęba odsłanianych podczas spoczynku, mówienia, uśmiechu/śmiechu. Z punktu widzenia stomatologii estetycznej w pozycji spoczynkowej warg uwidocznione powinny być od 2 do 4 mm struktur zęba.

Podczas uśmiechu dolna krawędź wargi górnej powinna przebiegać na wysokości brzegu dziąsłowego i odsłaniać całą wysokość koron klinicznych górnych zębów siecznych przyśrodkowych. W przypadku przebiegu wysokiego wargi górnej uwidoczniona zostaje cała wysokość koron klinicznych zębów z większym zakresem dziąsła; przebieg niski uwidacznia <75% wysokości koron siekaczy przyśrodkowych. Za optymalną uważa się ekspozycję zębów na poziomie minimalnym wynoszącym 75% wysokości koron siekaczy górnych do poziomu maksymalnego odsłaniającego do 1,5–2,0 mm przyległego dziąsła brzeżnego. Wysoka linia warg – uśmiech dziąsłowy (gummy smile) – uważana jest za nieestetyczną.

Fot. 1. Laserowa plastyka dziąseł

Uśmiech, w którym brzegi sieczne zębów szczęki sięgają wargi dolnej, uznaje się za najbardziej zbliżony do estetycznego ideału. W niektórych przypadkach obserwuje się tzw. odwrotną linię uśmiechu, w której krawędzie zębów przedtrzonowych i kłów są dłuższe niż siekaczy, co pogarsza estetykę uśmiechu.

Ocenić należy również korytarz policzkowy, czyli „negatywną przestrzeń” między policzkowymi powierzchniami zębów bocznych a kącikami warg. Szerokie łuki zębowe wypełniają te przestrzenie. U pacjentów z wąskimi łukami i szerokim uśmiechem podczas uśmiechu tworzą się tzw. czarne korytarze, które mogą wymagać korekty estetycznej. Według niektórych autorów jednak przestrzeń negatywna nie wpływa istotnie na ocenę estetyczną uśmiechu, dlatego decyzję o leczeniu powinno się podejmować indywidualnie dla każdego przypadku.

Duży wpływ na estetyczną ocenę uśmiechu wywiera architektura dziąsła i przebieg girlandy dziąsłowej, szczególnie w przednim odcinku łuków zębowych. Z punktu widzenia estetycznego pożądane są następujące relacje:

• poziom dziąsła brzeżnego siekaczy górnych przyśrodkowych położony jest na poziomie dziąsła brzeżnego kłów (lub przemieszczony dokorzeniowo w niewielkim stopniu);
• poziom dziąsła brzeżnego siekaczy bocznych znajduje się dokoronowo w stos. do poziomu dziąsła siekaczy przyśrodkowych i kłów;
• przestrzenie międzyzębowe wypełniają brodawki (nie ma czarnych trójkątów).

Estetyczne są tkanki zdrowe, dlatego choroby przyzębia powinny zostać wyleczone przed rozpoczęciem leczenia estetycznego.

Przypisy:
[1] Rubin LR. The anatomy of a smile: Its importance in the treatment of facial paralysis. Plast Reconstr Surg. 1974;53(4):384-387.

Post Wargi, dziąsła i uśmiech w ujęciu stomatologii estetycznej pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Endodoncja zębów mlecznych – wskazania i przeciwwskazania

Do przeciwwskazań bezwzględnych endodontycznego leczenia zęba mlecznego należą: ryzyko zapalenia wsierdzia i niedobory odporności (leczenie immunosupresyjne). Wśród wskazań do takiego leczenia wymienia się zaburzenia krzepnięcia krwi (ekstrakcja wiąże się z ryzykiem znacznego krwawienia).

Przeciwwskazaniem względnym do leczenia endodontycznego jest zaawansowana infekcja okołowierzchołkowa – o ciężkim przebiegu lub z resorpcją patologiczną (wskazana ekstrakcja). W zaawansowanej próchnicy, jeśli odbudowa zęba jest niemożliwa, leczeniem z wyboru jest ekstrakcja. Leczenie endodontyczne jest również niewskazane w przypadku fizjologicznej resorpcji korzenia (obejmującej >2/3 długości), ponieważ wkrótce nastąpi eksfoliacja zęba.

Biologiczne metody leczenia miazgi obejmują: pokrycie pośrednie, pokrycie bezpośrednie i amputację przyżyciową. Ekstyrpacja miazgi (pulpektomia) tylko częściowo spełnia warunki leczenia biologicznego.

Zęby leczone metodami biologicznymi wymagają okresowych kontroli stomatologicznych.

Zasady leczenia endodontycznego dzieci

Decyzja o leczeniu endodontycznym podejmowana jest na podstawie badania podmiotowego, badania przedmiotowego i ew. badań dodatkowych. U dziecka współpracującego wskazane jest wykonanie zdjęcia radiologicznego, które ułatwia rozpoznanie miejscowych przeciwwskazań do leczenia kanałowego i jest cennym źródłem informacji m.in. o morfologii korzeni i obecności zmian okołowierzchołkowych.

W leczeniu chorób miazgi i tkanek okołowierzchołkowych wykorzystuje się metody biologiczne, których celem jest zachowanie żywej miazgi w całości lub w części (miazga zdrowa lub zmieniona chorobowo odwracalnie) oraz metody polegające na doszczętnym usunięciu miazgi z jamy zęba. Podczas ich wykonywania zaleca się izolację zęba przez zastosowanie koferdamu.

Miazga zębów leczonych metodami biologicznymi powinna być klinicznie zdrowa, tzn. nie mogą występować dolegliwości kliniczne (niektórzy autorzy dopuszczają występowanie dolegliwości przejściowych lub krótkiego bólu samoistnego).

Pokrycie pośrednie i bezpośrednie

Pokrycie (przykrycie) pośrednie miazgi rozważa się w przypadkach, w których ubytek od miazgi oddziela tylko cienka warstwa zdrowej zębiny (jej usunięcie mogłoby doprowadzić do obnażenia zdrowej miazgi). Najczęściej w celu pokrycia zębiny (w okolicy zagrożonej obnażeniem miazgi) stosuje się preparaty wodorotlenkowo-wapniowe twardniejące, na które nakłada się dodatkowo odpowiedni cement podkładowy.

Aktualnie preferowane jest jednoseansowe pokrycie pośrednie miazgi. Leczenie dwuseansowe, wymagające otwarcia ubytku po upływie 3 miesięcy od pokrycia pośredniego, zalecane jest rzadko.

Bezpośrednie pokrycie (przykrycie) miazgi stosuje się w przypadku obnażenia/zranienia (zdrowej) miazgi. Jako metoda leczenia zęba mlecznego pokrycie bezpośrednie wskazane jest rzadko[1] (ze względu na niższą efektywność leczenia zębów mlecznych w por. do zębów stałych). Większość autorów zaleca ją tylko, jeśli doszło do przypadkowego obnażenia miazgi w trakcie preparacji.

Do przykrycia bezpośredniego miazgi wykorzystuje się preparaty wodorotlenko-wapniowe i preparaty na bazie mineralnych aglomeratów trójtlenków metali (MTA).

Pulpotomia i pulpektomia

Amputacja/pulpotomia częściowa (partial pulpotomy) polega na częściowym usunięciu sklepienia komory i odcięciu fragmentu miazgi komorowej. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu, w warunkach jałowych. Amputacja częściowa ma zastosowanie w przypadku próchnicowego obnażenia miazgi lub obnażenia jatrogennego i urazowego.

Amputacja całkowita (total pulpotomy) polega na usunięciu całej miazgi koronowej i pozostawieniu w kanałach właściwie zaopatrzonej miazgi korzeniowej. Skuteczność metody zależy od stanu miazgi (nie powinna być objęta stanem zapalnym). Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu, w warunkach jałowych.

Pulpektomia – zabieg polegający na usunięciu całej miazgi, która znajduje się w komorze miazgi i kanale korzeniowym – wykonywany jest często podczas jednej wizyty (w przypadku zainfekowania kanałów – w trakcie dwóch wizyt). Metoda umożliwia zachowanie zębów mlecznych pozbawionych żywej miazgi (nieodwracalnie zmienionej chorobowo). Pulpektomia pozwala zachować przestrzeń dla zębów stałych (jeśli istnieje możliwość odbudowy korony po leczeniu). Może być trudna do wykonania ze powodu cienkich kanałów i obecności kanałów dodatkowych.

Przypisy:
[1] Fuks AB. Current concepts in vital primary pulp therapy. Eur J Paediatr Dent. 2002;3(3):115-20.

Post Leczenie endodontyczne zębów mlecznych pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

W estetycznej rekonstrukcji zębów przednich powszechnie wykorzystywane są kompozyty umożliwiające oszczędną adhezyjną preparację ubytków, uzyskanie dobrych efektów estetycznych oraz zapewniające akceptowalną trwałość. Adhezyjne odbudowy estetyczne w odcinku przednim stosowane są do odbudowy utraconych tkanek zęba, korekty kształtu i licowania powierzchni zęba.

Bezpośrednie odbudowy kompozytowe

Rekomendowanym postępowaniem w przypadku estetycznej rekonstrukcji utraconych tkanek twardych zęba są bezpośrednie rekonstrukcje adhezyjne z zastosowaniem materiałów kompozytowych, które umożliwiają niewielką utratę tkanek i wykorzystanie małoinwazyjnej metody preparacji ubytków.

Technika adhezyjnego łączenia materiałów kompozytowych z tkankami zęba obejmuje (wcześniejsze) wytrawienie szkliwa i wykorzystanie specjalnego systemu łączącego. Jej zastosowanie nie wymaga rozległego opracowywania tkanek zęba i tworzenia dodatkowych przestrzeni retencyjnych dla materiału wypełniającego.

Bezpośrednie odbudowy kompozytowe można wykorzystywać również w innych celach, takich jak:

• zmiana kształtu zębów
• usuwanie przebarwień
• leczenie recesji dziąsłowych i „czarnych trójkątów”
• zamykanie diastem i przemodelowanie stłoczonych/nieprawidłowo położonych zębów (jako alternatywa dla leczenia ortodontycznego).

Wypełnienia bezpośrednie i odbudowy próbne

Przy bezpośredniej odbudowie kompozytowej rekomenduje się wykonywanie „mock-up”– wstępnej odbudowy diagnostycznej i zastosowanie techniki warstwowej (zakładającej warstwowe stosowanie materiałów), która umożliwia odtworzenie naturalnego koloru zęba.

Bezpośrednią odbudowę kompozytową w technice warstwowej rozpoczyna dobór koloru, stworzenie mapy koloru zęba i ustalenie odcienia szkliwa i zębiny. Kolejnym krokiem jest określenie (w odcinku przednim) prawidłowego zwarcia centralnego i dyskluzji oraz kształtowanie obramowania pod odbudowę. Wykonuje się matrycę silikonową (indeks silikonowy) odtwarzającą powierzchnię językową do brzegu siecznego. Ostatnie etapy wykonywania wypełnienia obejmują kształtowanie powierzchni, opracowanie i polerowanie.

Wstępna wizualizacja wypełnienia ma szczególne znaczenie w przypadku bezpośredniej odbudowy kompozytowej; np. na podstawie odbudowy próbnej z kompozytu wykonanej przed leczeniem (mock-up) można zweryfikować przyszłe wypełnienie – jego rozmiar, barwę, kształt, wychwycić ewentualne problemy natury technicznej i in.

W bezpośrednim wypełnieniu ubytków w odcinku przednim zastosowanie znajduje też woskowy model estetyczny (wax-up) i indeks silikonowy. Na początku leczenia pobierany jest anatomiczny wycisk łuków odwzorowujący opracowany ubytek tkanek. W oparciu o wyciski wykonuje się modele gipsowe, a na nich model woskowy – wax-up, który ułatwia precyzyjne zaprojektowanie odpowiednich konturów, wymiarów zęba, okluzji. Wax-up, czyli diagnostyczny model woskowy, wykorzystywany jest do wykonania matrycy silikonowej, która umożliwia dokładne wykonanie estetycznego wypełnienia w technice warstwowej.

Bezpośrednie licówki kompozytowe

Jako bezpośrednie odbudowy kompozytowe wykorzystuje się też licówki kompozytowe stosowane w celu:

• zmiany wyglądu stożkowatych siekaczy bocznych szczęki
• zamykania diastemy
• korekty nieestetycznego zabarwienia zębów.

Licówki to uzupełnienia pokrywające przedsionkową (licową) powierzchnię zęba; zależnie od preparacji mogą nieznacznie pokrywać powierzchnię językową/podniebienną. Należy zachować oszczędność w redukcji szkliwa (0,3–0,5 mm).

Wykonanie licówek metodą bezpośrednią może nie wymagać preparacji lub wiązać się z koniecznością wykonania tylko zmatowienia powierzchni szkliwa.

Bezpośrednie odbudowy kompozytowe uważa się również za „złoty standard” w leczeniu ubytków niepróchnicowych (erozja, atrycja, abfrakcja).

Odbudowa kompozytowa jest odwracalna i umożliwia późniejsze zastosowanie metod bardziej inwazyjnych. W perspektywie długoterminowej może wymagać jednak kontroli stomatologicznej i monitoringu (trwałość, estetyka).

Fot. 1. Licówki przed i po

Odbudowy pośrednie; licówki i korony

Do metod estetycznej odbudowy należą także odbudowy pośrednie, w których prace protetyczne przeprowadza się poza jamą ustną pacjenta, na podstawie wycisków (np. korony, licówki porcelanowe, licówki kompozytowe). W takich przypadkach konieczna bywa większa inwazyjność preparacji niż przy wypełnieniach bezpośrednich.

Za pomocą licówek porcelanowych wykonuje się estetyczne korekty: barwy zębów, nieprawidłowości ustawienia w łuku, diastem, a także starć, malformacji wrodzonych i złamań zębów. Zależnie od wykorzystanej porcelany grubość licówek wynosi 0,3–0,8 mm. Zbyt duża redukcja tkanek może skutkować urazem miazgi i osłabiać wiązanie licówki z tkanką.

Bardzo często licówki wykonywane są dla wszystkich siekaczy lub wszystkich zębów w odcinku przednim.

Ryc. 1. Wizualizacja licówek

Utrudnieniem i estetycznym wyzywaniem bywa korona pojedyncza w odcinku przednim, która wymaga wysokiej precyzji dopasowania barwy, wypukłości, długości, szerokości, ukształtowania idealnego profilu wyłaniania.

Fot. 2. Korony cyrkonowe

Korona protetyczna całkowicie pokrywa część naddziąsłową zęba (jego obwód jest redukowany podczas preparacji). Metalowa albo cyrkonowa struktura koron jest licowana porcelaną lub kompozytem; może być też w całości wykonana z ceramiki dentystycznej.

Post Estetyczna odbudowa zębów przednich pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Urazy szkieletu czaszkowotwarzowego – przyczyny

Obecnie, wśród przyczyn urazów kostnego szkieletu czaszkowotwarzowego wymienia się wypadki drogowe, różnorodne katastrofy zbiorowe, obrażenia doznane w pracy w przemyśle lub rolnictwie oraz brutalne pobicia. Ich następstwem mogą być zamknięte, wielonarządowe uszkodzenia szkieletu czaszkowotwarzowego – skutkiem stosunkowo nowym, nieznanym jeszcze sto lat temu. Co ciekawe, do początku XX wieku głównym źródłem obrażeń była broń biała lub palna, która zwykle istotnie nie naruszała obramowania kostnego szkieletu czaszkowotwarzowego. Jeszcze w 1907 r. Nowości Ilustrowane rozpisywały się o pojedynku dwóch kobiet we Lwowie; pojedynki zdarzały się również później, w czasach II Rzeczpospolitej. Ówcześni chirurdzy skupiali się głównie na usuwaniu ciał obcych, odpowiednim zaopatrywaniu ran oczodołowo-mózgowych, leczeniu ropni i ropowic oczodołu; największym wyzwaniem były powikłania mózgowe, związane z urazami szkieletu czaszkowotwarzowego.

Szkielet czaszkowotwarzowy – budowa i biomechanika

Głowa zbudowana jest z:

• mózgowej części czaszki – czaszki mózgowej (neurocranium),
• twarzowej części czaszki – czaszki twarzowej/trzewnej (splanchnocranium).

Czaszka mózgowa ma kształt puszki kostnej zawierającej mózgowie; składa się z części górnej (gładkiej i wypukłej – sklepienia) i dolnej (spłaszczonej – podstawy czaszki). W chirurgii rekonstrukcyjnej czaszkowotwarzowej funkcjonują dwa (niejednoznaczne) terminy: czaszka twarzowa i twarz.

Czaszka twarzowa (twarzowa część czaszki) to najbardziej wysunięta do przodu część głowy i jej przednia ściana. Jest owalna od przodu, od dołu odgraniczona od szyi fałdem bródkowo-szyjnym, od góry oddzielona linią włosów od czaszki mózgowej. Twarz natomiast jest częścią czaszki twarzowej, która znajduje się poniżej brwi. Umownie twarzową część czaszki dzieli się pionowo na piętro górne, środkowe i dolne. W obszarze twarzy wyróżnia się górny i dolny masyw twarzy.

Górny masyw twarzy (GMT), który pod względem anatomicznym odpowiada środkowemu piętru części twarzowej czaszki, składa się z trzynastu zespolonych kości: jednej nieparzystej (lemiesz) oraz parzystych (kości nosowe, szczękowe, łzowe, jarzmowe, podniebienne, małżowiny nosowe). Trzynaście kości GMT oraz kości: czołowa, sitowa i klinowa tworzą blok – anatomiczną całość – szkielet czaszkowotwarzowy.

Szesnaście kości połączonych szwami otacza jamy zawierające większość narządów zmysłów i pneumatyczne przestrzenie okołonosowe. Razem z żuchwą tworzą – specyficzny dla szkieletu czaszkowotwarzowego – układ linii siłowych (trajektorii) zapewniających mu elastyczność i oporność. Układ, który jest optymalnie przystosowany do zabezpieczenia szkieletu czaszkowotwarzowego przed urazami pionowymi związanymi z czynnością żucia, jednak niewystarczający do ochrony przed urazami zewnętrznymi.

Mechanizmy urazów i klasyfikacja złamań szkieletu czaszkowotwarzowego

Złamania szkieletu czaszkowotwarzowego mogą powstawać w mechanizmach bezpośrednim (zmiażdżenie – gwałtowne urazy o dużej sile) i pośrednim (na skutek wyprostowania krzywizn fizjologicznych szkieletu).

Z punktu widzenia traumatologii czaszkowotwarzowej istotna jest również siła, kierunek, punkt oraz powierzchnia przyłożenia urazu – u pacjentów ze złamaniem szkieletu czaszkowotwarzowego ustala się strefę przyłożenia urazów (w warunkach klinicznych wiele danych uzyskuje się w oparciu o badanie podmiotowe i przedmiotowe). Uwzględniając m.in. budowę anatomiczną i biomechanikę szkieletu czaszkowotwarzowego, w szczególności przebieg linii siłowych i strefę przyłożenia urazu, można ustalić prawdopodobny obszar uszkodzeń kostnych i jego możliwe konsekwencje.

Złamania szkieletu czaszkowotwarzowego dzieli się na 7 podstawowych grup kliniczno-anatomopatologicznych:

I złamania czołowo-oczodołowo-nosowe, ZCON (fracturae frontoorbitonasales);

II złamania czaszkowo-oczodołowe, ZCO (fracturae cranioorbitales);

III dyslokacje oczodołowo-nosowe, DON (dislocationes orbitonasales);

IV przemieszczenia górnego masywu twarzy, PGMT (dislocationes massivi superioris faciei);

V złamania izolowane dna oczodołu, ZIDO (fracturae isolatae fundi orbitae);

VI złamania jarzmowo-oczodołowe, ZJO (fractures zygomaticoorbitales);

VII złamania jarzmowo-szczękowo-oczodołowe, ZJSO (fractures zygomaticomaxilloorbitales).

Kwalifikacja złamania do konkretnej grupy umożliwia m.in. ocenę powikłań, ustalenie wskazań do leczenia operacyjnego i wybór optymalnej metody chirurgicznej.

Postępowanie w złamaniach szkieletu czaszkowotwarzowego

Postępowaniem z wyboru w złamaniach szkieletu czaszkowotwarzowego jest zazwyczaj leczenie chirurgiczne ustalone na podstawie kliniczno-anatomopatologicznego typu złamania i towarzyszących mu powikłań. Ogólną zasadą operacyjnego leczenia złamań oraz ich konsekwencji – zarówno morfologiczno-czynnościowych, jak i estetycznych – jest jednorazowa, anatomiczna rekonstrukcja szkieletu czaszkowotwarzowego. W przypadku stwierdzanych śródoperacyjnie ubytków kostnych konieczna jest odbudowa z użyciem przeszczepów własnopochodnych, uzyskanych z talerza kości biodrowej lub ze sklepienia czaszki.

Według klinicystów, podstawy chirurgicznego leczenia złamań szkieletu czaszkowotwarzowego można ująć w prosty i elegancki wzór-regułę „4W”, tzn. leczyć:

• wcześnie,
• wszystko,
• w całości,
• w tym samym czasie.

Postępowanie wg wzoru umożliwia skrócenie czasu terapii, a w niektórych przypadkach pozwala uniknąć uciążliwości związanych z leczeniem ortopedycznym.

Post Urazy szkieletu czaszkowotwarzowego pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Badanie fizykalne w stomatologii

Badanie fizykalne w stomatologii obejmuje zwykle:

• oglądanie (inspectio),
• obmacywanie (palpatio),
• opukiwanie (percusio).

Stomatolog podczas badania przedmiotowego wykorzystuje również mierzenie (mensuratio) oraz zmysł powonienia, co ułatwia niektóre rozpoznania (np. zapalenie dziąseł wrzodziejące objawia się charakterystycznym mdławym oddechem – fetor ex ore). Wzrokiem ocenia skórę i błonę śluzową jamy ustnej. Badanie palpacyjne umożliwia ocenę stopnia wilgotności śluzówki i ewentualnych zmian oraz bolesność uciskową tkanek.

Jama ustna zbudowana jest z przedsionka (części przedniej) i jamy ustnej właściwej (części tylnej), oddzielonych łukami zębowymi żuchwy i szczęki.

Badanie warg, przedsionka i przyzębia

Badanie wewnątrzustne rozpoczyna się od oceny błony śluzowej warg i przedsionka jamy ustnej. Stomatolog ocenia zabarwienie warg, ich wilgotność, grubość, odnotowuje ewentualne zaburzenia rozwojowe (np. rozszczep warg, warga olbrzymia), zwraca uwagę na obecność zmian w kątach ust (nadżerki, pęknięcia), które mogą być objawem różnych stanów chorobowych. Przystępuje do badania wewnętrznej powierzchni warg (palcami wywija je na zewnątrz), skupiając się na zabarwieniu, wilgotności, ocenie stanu strefy przejściowej Kleina (strefy błony śluzowej wargi graniczącej bezpośrednio z czerwienią wargową). Następnie bada pozostałą część przedsionka jamy ustnej (w szczęce i żuchwie) pod kątem obecności przetok, wędzidełek bocznych, z oceną przyczepu wędzidełka wargi górnej i dolnej.

Po odchyleniu policzków za pomocą lusterka stomatologicznego wzrokowo ocenia się błonę śluzową policzków i ujścia przewodów ślinianki przyusznej Stenona. Prawidłowa śluzówka policzków jest różowa, lśniąca i gładka, w warunkach patologicznych w jej obrębie mogą występować zmiany (np. białawe opalizujące plamy wskazują na leukoplakię, a grudki – na liszaj płaski); bladoróżowe zabarwienia śluzówki wskazywać może na niedokrwistość.

Przed rozpoczęciem badania przyzębia wskazana jest ocena higieny jamy ustnej.

Wzrokowo ocenia się stan dziąseł (dziąsła brzeżnego, brodawek dziąsłowych, dziąsła przyczepionego): wygląd dziąseł, ich zabarwienie, brak/obecność zmian, obrzęków. Badanie palpacyjne dziąseł umożliwia ocenę ich spoistości, wywołanie krwawienia, stwierdzenie obecności wysięku w kieszonce przyzębnej oraz ocenę stopnia ruchomości zębów (u pacjentów z redukcją tkanek przyzębia). Wskazane jest również dokonanie pomiaru szerokości strefy dziąsła właściwego (przyczepionego) oraz pomiaru rowka dziąsłowego (szczeliny).

Badanie uzębienia i jamy ustnej właściwej

W trakcie badania uzębienia stomatolog zwraca uwagę na obecność ubytków próchnicowego i niepróchnicowego pochodzenia, wypełnień, braków zębowych, obnażone korzenie zębów. Ocenie podlega kształt łuków, ustawienie zębów w łuku i ich wzajemna relacja. Stomatolog odnotowuje istnienie wad zębowych (stłoczenia, obroty, wychylenia), wad zgryzu. Jeśli istnieją uzupełnienia protetyczne, konieczna jest ich dokładna ocena wzrokowa. Badanie żywotności miazgi dostarcza informacji o obecności zębów martwych. Badanie uzębienia obejmuje również określenie rodzaju zgryzu oraz wykrycie obecności węzłów urazowych (zębów nieprawidłowej długości), które mogą przyczyniać się do ścierania zębów. Ścieranie zębów może być fizjologiczne (u pacjentów w podeszłym wieku) lub patologiczne (np. bruksizm). Powierzchnie zębów ocenia się również pod kątem hipoplazji, przebarwień, uszkodzeń szkliwa.

Badanie właściwej jamy ustnej rozpoczyna oglądanie języka: powierzchni górnej i powierzchni bocznych. Gdy pacjent uniesie język, przystępuje się do wzrokowej oceny powierzchni dolnej języka, dna jamy ustnej, ujść ślinianek podżuchwowych i podjęzykowych (przez ucisk gruczołów od strony jamy ustnej i od zewnątrz). Badanie języka uwzględnia jego zabarwienie, wilgotność, wielkość i obłożenie. Następnie stomatolog ocenia wzrokowo podniebienie twarde, podniebienie miękkie i migdałki podniebienne.

Post Szczegóły badania wewnątrzustnego pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Funkcje protez dziecięcych

Protezy dziecięce są szczególnie niezbędne w przypadku licznych braków w uzębieniu mlecznym. Protezy lecznicze pełnią funkcje „utrzymywaczy przestrzeni” oraz stanowią element profilaktyki obniżania płaszczyzny zgryzu. Wspomagają również prawidłowe żucie; dzięki naciskom na wyrostki zębodołowe zapobiegają opóźnianiu wyrzynania zębów stałych (zmienne siły nacisku w trakcie żucia wpływają na zmiany ukrwienia – bodziec do rozrostu tkanek podłoża).

W stomatologii dziecięcej szerokie zastosowanie mają uzupełnienia ruchome (protezy całkowite lub częściowe).

Leczenie protetyczne u dzieci związane jest z regularnymi kontrolami w gabinecie stomatologicznym – zwykle co 6-8 tygodni. Dziecięce protezy lecznicze, zgodne z zaleceniami, należy zmieniać co 2 lata lub częściej. Z reguły zaleca się nosić je całą dobę – zdejmować wyłącznie do celów higienicznych.

Prawidłowo zaprojektowana proteza dziecięca pełni rolę profilaktyczną, leczniczą i rehabilitacyjną; pomaga przywrócić równowagę sił w układzie stomatognatycznym i zapewnia małemu pacjentowi komfort psychiczny.

Budowa protez dziecięcych

Prawidłowo zaplanowane i wykonane protezy dziecięce nie hamują wzrostu łuków zębowych. Budowa protez dla dzieci różni się od protez stosowanych po zakończeniu okresu rozwojowego. W części bocznej płyta akrylowa powinna być odsunięta od stoku wyrostka zębodołowego (o 1 milimetr) w taki sposób, by nie hamować poprzecznego wzrostu łuków zębowych. W części przedniej nie ma stoków przedsionkowych; zęby akrylowe ustawione są na szczycie wyrostka zębodołowego (ew. lekko do przodu w przypadku skłonności do przodozgryzu).

Środkowa część płyty (najczęściej) zawiera elementy rozbudowy (śruby, coffiny), które adaptują protezy do zmian wzrostowych szczęk. Jeżeli elementy rozbudowy nie są włączane, należy zmieniać protezy najrzadziej raz w roku.

W protezie dziecięcej powinno się podnieść zwarcie (minimum o 0,5 milimetra), dzięki czemu wyrzynające się zęby stałe mogą uzyskać odpowiednią wysokość. W przypadku uzębienia mlecznego utratę zębów połączoną z wadą zgryzu można skutecznie leczyć, stosując właściwie zaprojektowane protezy lecznicze. Jeśli utracie zębów towarzyszy wada zgryzu zwarcie w protezie leczniczej podnosi się o 1 do 2 milimetrów (nadmierne podniesienie płaszczyzny zgryzu może zaburzać czynność żucia). Prawidłowe uformowanie i częsta korekcja płaszczyzn nagryzowych w protezach leczniczych może wpływać na poprawę ustawienia żuchwy do szczęki i sposobu współdziałania tych dwóch kości.

Protezy w uzębieniu mlecznym, mieszanym i stałym

W warunkach utraty wszystkich zębów mlecznych (które jednak należą do rzadkości) wykonywana jest proteza całkowita (należy często ją zmieniać).

Ryc. 1. Utrzymywacz przestrzeni, zapobiega przemieszczaniu zębów

W trakcie wyrzynania zębów stałych w masie akrylowej wypiłowywane są właściwe stoki, co pozwala stworzyć prawidłowe kierunki ich ześlizgu.

W okresie adaptacji małego pacjenta do protezy można stosować klamry Adamsa lub protetyczne Jacksona. Po tym czasie klamry należy zlikwidować, by nie hamować ekspansji zębów filarowych – utrzymanie protezy jest już wówczas wystarczające i dodatkowe elementy utrzymujące najczęściej są zbędne.

Generalnie uważa się, że stałe uzupełnienia można zakładać dopiero u pacjentów po 18. roku życia, gdy korony kliniczne uzyskają właściwą wysokość i można je odpowiednio oszlifować, bez uszkadzania tkanek przyzębia. Protez stałych z reguły nie stosuje się więc w uzębieniu mieszanym, w którym odbudowie poddaje się tylko uszkodzone korony pojedynczych zębów (np. za pomocą dodziąsłowych koron tymczasowych lub z wykorzystaniem przebudowy masami kompozytowymi). Natomiast wczesne uzębienie stałe umożliwia stosowanie mostów czasowych.

Post Leczenie protetyczne u dzieci pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.