W piśmiennictwie termin „reinkluzja” bywa zastępowany innymi określeniami, np. ząb zagłębiony, ząb zanurzony, infrapozycja, infraokluzja.

Reinkluzja zębów i jej klasyfikacje

Wyrzynanie zębów wiąże się z procesem wzrastania i dojrzewania organizmu; prawidłowa erupcja oznacza przemieszczanie zęba wzdłuż osi pionowej, aż osiągnie on funkcjonalną pozycję w jamie ustnej. Zjawisko występuje także u osób dorosłych (np. po utracie zęba antagonistycznego) – mechanizmy, które kontrolują wyrzynanie zębów, są aktywne przez całe życie. Wszelkie zaburzenia tego procesu mogą przyczyniać się do nieprawidłowości w obrębie układu stomatognatycznego.

Reinkluzja należy do zaburzeń fizjologicznego procesu erupcji zębów i polega na stopniowym zagłębianiu zęba w kierunku wyrostka zębodołowego (powierzchnia żująca zęba znajduje się poniżej płaszczyzny zgryzu). W większości przypadków ząb najpierw osiąga prawidłową wysokość zwarcia, po czym wykazuje tendencję do ponownego zatapiania w kości. Nieco rzadziej zaburzenie występuje w trakcie poerupcyjnej fazy wyrzynania, na skutek czego ząb nie może osiągnąć płaszczyzny zgryzu.

Reinkluzja wiąże się nie tylko z zaburzeniami erupcji i pozycji zęba w jamie ustnej, ale też z upośledzeniem procesu wzrostu wyrostka zębodołowego szczęki i części zębodołowej żuchwy.

Opracowano wiele klasyfikacji reinkluzji, do najpowszechniejszych należy podział Messera i Cline’a, wg którego istnieją 3 stopnie infraokluzji:

• lekki (powierzchnia zęba reinkludowanego usytuowana jest 1 mm poniżej płaszczyzny zgryzu)
• umiarkowany (powierzchnia zgryzowa zęba reinkludowanego usytuowana jest na wysokości albo poniżej punktów stycznych zębów sąsiednich nieobjętych tym zaburzeniem)
• ciężki (powierzchnia zgryzowa zęba reinkludowanego leży na poziomie lub poniżej tkanek dziąsła zębów sąsiednich).

Rozpoznanie i obraz kliniczny

Reinkluzja rozpoznawana jest na podstawie badania stomatologicznego potwierdzonego badaniem radiologicznym.

Klinicznie obserwuje się infrapozycję zęba reinkludowanego – obniżenie powierzchni żującej zęba w stosunku do powierzchni zgryzu (skutek miejscowego zahamowania wzrostu kości wyrostka zębodołowego). Stwierdza się (nie w każdym przypadku) metaliczny odgłos opukowy lub utratę mobilności zęba przyczynowego.

Ostateczna diagnoza powinna być potwierdzona badaniem radiologicznym, umożliwiającym zróżnicowanie zęba reinkludowanego z zębem częściowo zatrzymanym oraz potwierdzającym obecność odpowiednika zęba stałego.

Na skutek reinkluzji może dojść do mezjo-dystalnego nachylenia (tipping) powierzchni żujących koron zębów sąsiednich w kierunku zęba przyczynowego i ich niewielkiego zagłębienia. Nachylenie zębów sąsiednich tworzy korzystne warunki do nadmiernej akumulacji płytki nazębnej, stwarza problemy higienizacyjne i przyczynia się do dynamicznego rozwoju próchnicy.

Ciężka reinkluzja mlecznych trzonowców z tippingiem sąsiednich zębów może powodować poważne zaburzenia ortodontyczne (zgryz otwarty boczny, zgryz krzyżowy boczny, przesunięcie linii pośrodkowej, utrata miejsca w łuku zębowym). Ponadto ząb przeciwstawny bez oparcia ma tendencję do suprapozycji (wysuwania się w kierunku zęba zagłębionego).

Skutkiem zatapiania zębów mlecznych może być zaburzenie wymiany uzębienia mlecznego na stałe. Postępowanie zależy od:

• wieku pacjenta
• stopnia resorpcji korzeni
• zaawansowania reinkluzji
• nachylenia mezjo-dystalnego zębów sąsiednich
• obecności/braku stałego odpowiednika reinkludowanego zęba.

Post Zapadnięty ząb mleczny czyli reinkluzja zębów mlecznych pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Jama gardła (cavitas pharyngis) złożona jest z części nosowej gardła (pars nasalis pharyngis), części ustnej gardła (pars oralis pharyngis) i części krtaniowej gardła (pars laryngea pharyngis), które przechodzą jedna w drugą – bez wyraźnych granic.

Gardło (pharynx) – budowa

Gardło jest rurą mięśniową o kształcie nieregularnym, rozpoczynającą się na podstawie czaszki od góry, połączoną od przodu z jamą nosową, poniżej z jamą ustną i wejściem do krtani, od tyłu graniczącą z szyjnym odcinkiem kręgosłupa i zakończoną wejściem do ust przełyku. Wyróżnia się: część nosową, część ustną i część krtaniową gardła. W części ustnej i krtaniowej krzyżują się drogi oddechowa i pokarmowa.

Ściany gardła stanowią przede wszystkim wachlarzowate zwieracze gardła (górny, środkowy i dolny) i dźwigacze gardła (mięsień rylcowo-gardłowy i mięsień podniebienno-gardłowy wraz mięśniem trąbkowo-gardłowym).

Mięśnie zwieracze gardła (musculi constrictores pharyngis), czyli:

• mięsień zwieracz górny gardła (musculus constrictor pharyngis superior),
• mięsień zwieracz środkowy gardła (musculus constrictor pharyngis medius),
• mięsień zwieracz dolny gardła (musculus constrictor pharyngis inferior),

otaczają światło gardła, a w części tylnej w linii środkowej połączone są szwem gardła (raphe pharyngis).

Błonę śluzową gardła (poza częścią nosową gardła) pokrywa nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący (z gruczołami surowiczymi i śluzowymi). W części nosowej gardła błona śluzowa pokryta jest nabłonkiem migawkowym.

Unerwienie czuciowe części nosowej i ustnej gardła pochodzi ze splotu gardłowego; część dolną gardła czuciowo unerwia gałąź wewnętrzna nerwu krtaniowego górnego (pochodzi z nerwu błędnego). Unerwienie ruchowe jest doprowadzane przez nerw językowo-gardłowy i nerw błędny.

Unaczynienie gardła pochodzi z odgałęzień tętnicy szyjnej zewnętrznej (tętnica gardłowa wstępująca, tętnica podniebienna wstępująca i zstępująca, tętnice kanału skrzydłowego). Do części dolnej gardła dochodzą również gałązki tętnicy tarczowej dolnej (od tętnicy podobojczykowej).

Funkcje gardła

Mięśnie gardła zapewniają ruchomość gardła i są istotnym elementem mechanizmu połykania; ruchy perystaltyczne gardła umożliwiają przesuwanie kęsa pokarmowego. Wyróżnia się trzy fazy aktu połykania: ustną, gardłową i przełykową.

Skurcz gardła i utworzenie uwypuklenia na ścianie tylnej (wału Passavanta) oraz uniesienie podniebienia miękkiego pozawalają oddzielić część nosową gardła od jego części ustnej w czasie połykania i mówienia. Przedostawaniu pokarmu do dróg oddechowych w trakcie aktu połykania zapobiega też inny mechanizm: uniesienie krtani, skurcz wejścia do krtani i pochylenie ku tyłowi nagłośni przez ucisk cofającej się nasady języka (co zamyka dalszy odcinek drogi oddechowej w fazie gardłowej). Skurcz mięśnia gardłowego dolnego umożliwia otwarcie „ust przełyku” i dokonanie fazy przełykowej aktu połykania.

W gardle znajduje się pierścień gardłowy chłonny (pierścień Waldeyera), do którego należą;

• migdałek gardłowy, czyli trzeci (tonsilla pharyngealis) – na stropie części nosowej gardła;
• migdałki trąbkowe (tonsillae tubarie) – w okolicach ujść gardłowych trąbek słuchowych, na bocznych ścianach części nosowej gardła;
• migdałki podniebienne (tonsillae palatinae) – w cieśni gardzieli (część ustna gardła);
• grudki chłonne ścian bocznych i tylnej gardła;
• migdałki językowe (tonsillae linguales) – na tylnej części nasady języka;
• skupiska tkanki chłonnej – za łukami podniebiennymi tylnymi.

Migdałki, czyli skupiska grudek limfatycznych położone pod nabłonkiem, ulokowane są na skrzyżowaniu górnych dróg oddechowych z przewodem pokarmowym. Ich zadanie polega na prezentacji antygenów znajdujących się w pokarmie i śluzie dróg oddechowych. Antygeny są zasysane do krypt migdałków, w których powstaje odpowiedź immunologiczna wobec patogenów górnych dróg oddechowych.

Gardło pełni rolę oddechową, w którym powietrze wdychane przez nos (kiedy podniebienie miękkie spoczywa na podstawie języka) jest nawilżane, ogrzewane i oczyszczane.

Gardło, jako jama rezonacyjna, wpływa na barwę głosu, pewne tony harmoniczne może wzmacniać, inne – tłumić. Podczas mowy w warunkach prawidłowych (oddzielenie części nosowej od części ustnej gardła) nie dochodzi do nosowania otwartego.

Post Gardło – anatomia i fizjologia pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Operacja zatoki szczękowej metodą Caldwella-Luca – technika i wskazania

Wykonanie operacji zatoki szczękowej metodą Caldwella–Luca rozważa się w przypadkach:

• przewlekłego zapalenia zatoki szczękowej – nawrotów po operacjach wewnątrznosowych;
• złamania ściany zatoki szczękowej, złamania ściany górnej (oczodołowej);
• ciała obcego w zatoce;
• konieczności pobrania wycinków;
• drenażu ropnia oczodołu;
• potrzeby dojścia do innych zatok.

Obecnie, ze względu na intensywny rozwój technik endoskopowych, chirurgię Caldwella-Luca stosuje się głównie jako metodę leczenia złożonych urazów masywu szczękowo-twarzowego, uzyskania dostępu przezzatokowego do dołu skrzydłowo-podniebiennego i usuwania ciał obcych z zatoki szczękowej.[1]

Operacja zatoki szczękowej metodą Caldwella-Luca najczęściej przeprowadzana jest w znieczuleniu ogólnym dotchawiczym lub innym, dożylnym krótkotrwałym. W przypadku znieczulenia miejscowego – podawany jest środek znieczulający z dodatkiem epinefryny.

Cięcie tkanek miękkich wykonuje się w górnej części przedsionka jamy ustnej (po stronie operowanej) i prowadzi je od guza szczęki do wędzidełka wargi górnej; niektórzy autorzy preferują cięcie pionowe na wysokości pierwszego zęba trzonowego. Naciętą śluzówkę i okostną odwarstwia się i odsłania kość przedniej ściany zatoki. Nerw podoczodołowy należy chronić przed uszkodzeniem, delikatnie odciągając tkanki i unikając zbyt wysokiego odsłaniania kości.

W okolicy dołu nadkłowego, gdzie cienka blaszka kostna przedniej ściany zatoki ma niebieskawe zabarwienie, otwiera się zatokę. Przednia ściana zatoki jest usuwana w kierunku jamy nosowej (co ułatwia późniejsze wykonanie połączenia nosowo-zatokowego) oraz ku dołowi (by umożliwić dojście do przedniego zachyłka zatoki). Następnie przystępuje się do usuwania błony śluzowej z zatoki (usuwa się śluzówkę zmienioną chorobowo i inne twory z zatoki).

Następny etap operacji polega na wytworzeniu połączenia zatoki szczękowej z jamą nosową i wyłożeniu dna zatoki szczękowej wytworzonym, uszypułowanym płatem błony śluzowej.

Rana w przedsionku jamy ustnej zamykana jest szwami katgutowymi.

Opieka pooperacyjna i ryzyko powikłań

Opieka pooperacyjna obejmuje:

• antybiotykoterapię i leki przeciwbólowe;
• oczyszczanie rany pooperacyjnej;
• stosowanie inhalacji i maści donosowych (przez ok. 8 dni po operacji w celu zmiękczania strupów);
• płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej;
• miejscowe steroidy.

Po operacji przez ok. 8 dni pacjent powinien spożywać miękkie pokarmy i unikać wydmuchiwania nosa. Zaleca się stosowanie zimnych okładów (redukcja obrzęku). Należy przestrzegać wszystkich zaleceń lekarskich i zgłaszać się na zaplanowane wizyty kontrolne.

Wśród zagrożeń i powikłań związanych z operacją zatoki szczękowej metodą Caldwella-Luca wymienia się:

• parestezje w okolicy zębów szczęki (częste);
• krwiak policzka, masywne krwawienie z pola operacyjnego;
• ropień tkanek miękkich policzka lub zapalenie zakrzepowe żyły kątowej;
• zaburzenie odpływu łez w ujściu przewodu nosowo-łzowego;
• zapalenie szpiku kości szczękowej;
• neuralgia nerwu trójdzielnego (przemijająca lub przetrwała);
• hipestezja (niedoczulica) lub parestezje w przebiegu unerwienia szczękowej gałęzi nerwu trójdzielnego;
• przetoka w przedsionku jamy ustnej;
• śluzowiak zatoki szczękowej;
• zapadnięcie gałki ocznej wtórne do bliznowatego zwężenia (rzadkie);
• uszkodzenie oczodołu na skutek przebicia ściany oczodołu;
• bliznowate zwężenie przedsionka jamy ustnej z powikłaniami stomatologicznymi wtórnymi do zwężenia bruzdy dziąsłowo-wargowej.

[1] Datta RK, Viswanatha B, Shree Harsha M. Caldwell Luc Surgery: Revisited. Indian J Otolaryngol Head Neck Surg. 2016;68(1):90-93.

Post Operacja zatoki szczękowej metodą Caldwella-Luca pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Przykrycie pośrednie miazgi – wskazania, leczenie jednoseansowe

Leczenie metodą przykrycia pośredniego może być jedno- lub dwuseansowe.

Wskazaniem do zastosowania metody przykrycia pośredniego są pulpopatie odwracalne bezobjawowe, towarzyszące głębokim ubytkom, a także pourazowe złamania koron klasy II wg klasyfikacji Ellisa (złamanie w obrębie szkliwa i zębiny, bez odsłonięcia miazgi).

Jeśli ubytek oddzielony jest od miazgi cienką warstwą zdrowej zębiny, leczenie jest jednoseansowe. Istnieją dwie metody leczenia jednoseansowego:

1. metoda nieselektywnego (całkowitego) usunięcia zębiny próchnicowej – zastosowanie biomateriału na cienką warstwę zębiny w jednoetapowej technice usuwania zębiny próchnicowej do generalnie twardej zębiny oraz natychmiastowe ostateczne wypełnienie ubytku. Obecnie metoda ta (bez pozostawiania miękkiej lub zbitej zębiny) nie jest leczeniem z wyboru w leczeniu próchnicy głębokiej[1].
2. metoda jednoetapowego selektywnego usunięcia zębiny próchnicowej – zastosowanie biomateriału na barierę zębinową w jednoetapowej selektywnej metodzie usuwania tkanki próchnicowej. Metoda polega na opracowaniu ścian bocznych nieselektywnie – do twardej zębiny, ściany dokomorowej – do zębiny zbitej i na natychmiastowym ostatecznym wypełnieniu ubytku. Opatrunek biologiczny chroni miazgę przed szkodliwym działaniem substancji obecnych w materiałach wypełnieniowych i pobudza do tworzenia zębiny trzeciorzędowej.

Cienka warstwa zębiny nie chroni w sposób wystarczający przed wnikaniem czynników drażniących do miazgi. Zalecana jest praca w powiększeniu z dobrą izolacją z zastosowaniem koferdamu przez cały okres leczenia.

Procedura kliniczna polega na wykonaniu kolejno:

1. badania radiologicznego
2. testów diagnostycznych (ocena wrażliwości miazgi na bodźce)
3. znieczulenia
4. izolacji zębów od śliny
5. odkażenia korony leczonego zęba i zębów sąsiednich
6. odpowiedniego oczyszczenia i uformowania ubytku
7. przemycia ubytku fizjologicznym roztworem NaCl i osuszenia jałowymi tamponikami waty
8. założenia stałego opatrunku biologicznego w miejscach najbliżej sąsiadujących z miazgą
9. założenia podkładu
10. założenia wypełnienia stałego.

Metoda przykrycia pośredniego miazgi – leczenie dwuseansowe

Leczenie dwuseansowe oznacza zastosowanie biomateriału w dwuetapowej selektywnej metodzie usuwania tkanki próchnicowej z odbudową tymczasową oraz ponowne wkroczenie do ubytku. Podczas pierwszego etapu selektywnie usuwa się próchnicę do miękkiej zębiny (tak, by umożliwić utrzymanie uzupełnienia tymczasowego). Ponowne wkroczenie do ubytku, czyli drugi etap leczenia, następuje po upływie 6-12 miesięcy – wtedy usuwa się zębinę próchnicową do zębiny zbitej i ostatecznie wypełnia ubytek.

Podczas I wizyty wykonywane są czynności od 1 do 5 jak w leczeniu jednoseansowym, następnie wykonuje się:

6. nieselektywne opracowanie ścian bocznych ubytku i selektywne usunięcie zębiny próchnicowej ze ściany dokomorowej
7. przemycie ubytku fizjologicznym roztworem NaCl i osuszenie jałowymi tamponikami waty
8. założenie na dno ubytku odpowiedniego czasowego opatrunku biologicznego na okres 6-12 miesięcy
9. czasowe szczelne zamknięcie ubytku cementem szkło-jonomerowym.

Początkowo mogą pojawić się niewielkie przejściowe dolegliwości bólowe. Pacjent powinien zgłosić się wcześniej, jeżeli dojdzie do utraty wypełnienia tymczasowego lub wystąpią objawy zapalenia miazgi lub tkanek okw.

Pierwszy etap leczenia umożliwia spowolnienie progresji próchnicy, remineralizację odwapnionej zębiny i odkładanie zębiny trzeciorzędowej.

Podczas II wizyty (jeśli na podstawie wywiadu i testów klinicznych stwierdzono, że stan miazgi jest prawidłowy) wykonuje się:

1. izolację zębów od dostępu śliny
2. odkażenie korony leczonego zęba i zębów sąsiednich
3. usunięcie czasowego wypełnienia i opatrunku z materiału odontotropowego
4. kontrolę dna ubytku i jego odpowiednie doczyszczenie
5. ponowne założenie odpowiedniego opatrunku biologicznego
6. założenie podkładu z cementu szkło-jonomerowego
7. ostateczną odbudowę kompozytową.

[1] Schwendicke F, Frencken J, Innes N. Clinical Recommendations on Carious Tissue Removal in Cavitated Lesions. Monogr Oral Sci. 2018;27:162-166.

Post Pokrycie pośrednie miazgi pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Leki znieczulenia miejscowego na podstawie budowy chemicznej można podzielić na aminoamidy (lidokaina, artykaina, mepiwakaina, bupiwakaina, prylokaina) i aminoestry (benzokaina, prokaina, tetrakaina).

Leki znieczulające miejscowo

Lidokaina to pierwszy lek z grupy aminoamidów wprowadzony do użycia; należy do najczęściej stosowanych i do najbardziej uniwersalnych anestetyków miejscowych. Może być używana jako znieczulenie powierzchniowe, nasiękowe i przewodowe, a także podpajęczynówkowe i nadtwardówkowe. Lidokaina dobrze rozpuszcza się w tłuszczach, dlatego szybko wchłania się z błony śluzowej i można stosować ją w znieczuleniu powierzchniowym. W znieczuleniu nasiękowym i przewodowym używa się środka 1-, 2- lub 3-proc. W stomatologii zastosowanie znajdują najczęściej preparaty 1- lub 2-proc. z noradrenaliną w rozcieńczeniu 1: 80 000. Lidokaina jest metabolizowana w wątrobie, 10 proc. wydalane jest w postaci niezmienionej przez nerki. Początek działania lidokainy jest szybki (2-3 min), okres półtrwania anestetycznego wynosi ok. 90 min.

Artykaina, w odróżnieniu od innych środków znieczulenia miejscowego, posiada pierścień tiofenowy, co zwiększa rozpuszczalność związku w tłuszczach i ułatwia przenikanie do komórki nerwowej. Artykaina ma też dodatkowe wiązanie estrowe, co zapewnia dwustopniowy metabolizm leku – w osoczu (ok. 90-95% artykainy przez cholinesterazę osoczową) i wątrobie (5-10% przez enzymy mikrosomalne). Artykaina (w por. do innych leków znieczulenia miejscowego) wykazuje stosunkowo niską toksyczność i dobrą penetrację do tkanki kostnej i tkanek miękkich. Początek działania leku występuje po 1-3 min. W stomatologii artykaina zazwyczaj stosowana jest w postaci 4-proc. roztworów z adrenaliną w rozcieńczeniu 1:100 000 lub 1: 200 000.

Bupiwakaina – lek znieczulenia miejscowego, w stomatologii stosowany zwykle w stężeniu 0,25-0,75 proc. Wyróżnia go długi czas działania (ze względu na małą szybkość wchłaniania) – do 300 min (wykorzystywany do kontroli bólu podczas długotrwałych zabiegów w jamie ustnej). Wykazuje powinowactwo do kanałów sodowych mięśnia sercowego (skutkujące kardiotoksycznością leku). Bupiwakaina cechuje się najdłuższym czasem uzyskania znieczulenia ze wszystkich leków miejscowo znieczulających.

Mepiwakaina wywiera wpływ na blokowanie kanałów wapniowych i wykazuje właściwości zwężające naczynia krwionośne. Wykazuje także dużą zdolność do dyfuzji tkankowej w miejscu podania. Zalecana w przypadkach, w których istnieją przeciwwskazania do stosowania wazokonstryktorów. Jest szybko metabolizowana, 5-10 proc. środka znieczulającego wydalane jest w postaci niezmienionej z moczem. Początek działania mepiwakainy jest szybki; lek cechuje się niewielką toksycznością i średnim czasem działania.

Środki do stosowania powierzchniowego i wazokonstryktory

Prylokaina ma budowę chemiczną podobną do lidokainy. Działanie leku rozpoczyna się po 2-4 min i jest nieznacznie dłuższe od lidokainy. Prylokaina może być przyczyną methemoglobinemii; przeciwwskazana u noworodków i niemowląt. W Polsce nie jest stosowana jako lek znieczulenia miejscowego w stomatologii. Ale (wraz z lidokainą) prylokaina wchodzi w skład preparatu do znieczulenia powierzchniowego skóry, kremu EMLA (prylokaina w formie krystalicznej w kremie EMLA wiąże się ze znikomym ryzykiem methemoglobinemii).

Benzokaina (z grupy aminoestrów) – lek stosowany w znieczuleniu powierzchniowym. Wg FDA, niewskazana do stosowania u dzieci do 2. roku życia (ryzyko methemoglobinemii).

Benzokaina wykazuje dużą siłę działania przy stosunkowo niskiej toksyczności, jest słabo rozpuszczalna w wodzie i słabo wchłania się do układu krążenia, nie obserwuje się jej przedawkowania.

Leki zwężające naczynia krwionośne (wazokonstryktory) dodaje się do leków znieczulenia miejscowego w celu spowolnienia wchłaniania anestetyków z miejsca podania i redukcji toksyczności ogólnoustrojowej. Do najczęściej używanych wazokonstryktorów należą katecholaminy: adrenalina i noradrenalina, które wchodzą w reakcje z receptorami alfa-adrenergicznymi (występującymi w mięśniówce naczyń krwionośnych).

Post Leki znieczulenia miejscowego pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Narzędzia stalowe

Stalowe narzędzia ręczne można podzielić na poszerzacze (reamers) i pilniki (files). Poszerzaczem (podczas opracowywania kanału) można wykonywać ruchy obrotowe w większym zakresie niż pilnikiem (przeznaczonym głownie do ruchów piłujących „góra-dół”). Początkowo w leczeniu endodontycznym używano trzy rodzaje pilników: Kerra (typu K), Hedstroema (typu H) i pilnik – raszpla („szczurzy ogon”). Aktualnie dostępnych jest wiele nowych typów pilników. Trójkąt to symbol graficzny zarezerwowany dla poszerzaczy, natomiast czworobok – dla pilników.

Poszerzacz Kerra (K-Reamer) – część pracująca poszerzacza jest luźno zwiniętą spiralą z drutu o przekroju trójkątnym; krawędzie spirali są ostre, tnące. Niektóre narzędzia wytwarzane są w małych rozmiarach z drutu o przekroju czworokątnym.

Pilnik Kerra (K-File) – narzędzie podbne do poszerzacza K, ma jednak mocniejszy skręt (ciaśniej ułożoną spiralę). Pilniki typu K produkuje się z drutu o przekroju czworokątnym (cztery krawędzie tnące), większe rozmiary – z drutu o przekroju trójkątnym.

Narzędzia giętkie typu K: klasyczne narzędzia typu K wykazywały małą elastyczność (z czym wiązało się ryzyko powikłań, np. złamania narzędzia, perforacji ściany kanału), dlatego zwiększono ich giętkość różnymi metodami (przez użycie bardziej sprężystej i odpornej na złamania stali, przez zmianę przekroju drutu na trójkątny lub romboidalny). Narzędzia giętkie najczęściej mają nietnący wierzchołek; przeznacza się je do opracowania kanałów wąskich i zakrzywionych. Do tej grupy należą poszerzacze i pilniki:

• K-Flexoreamer i K-Flexofile – ze zmodyfikowanej, sprężystej stali; na przekroju poprzecznym mają kształt trójkąta równobocznego (trzy krawędzie tnące). Od klasycznych narzędzi Kerra różnią się gęściej ułożoną spiralą i nietnącym wierzchołkiem.
• Narzędzia Golden Medium (Maillefer) – narzędzia giętkie produkowane tylko w rozmiarach pośrednich; zestaw złożony z poszerzaczy K-Flexoreamers i pilników K-Flexofile (do pracy w wąskich, zakrzywionych kanałach).
• Pilnik K-Flex – ze spirali o przekroju romboidalnym (co zwiększa elastyczność pilnika). Ma dwie bardzo ostre krawędzie tnące umożliwiające skuteczne opracowanie kanałów (zarówno wąskich i zakrzywionych, jak i szerokich).
• Poszerzacz i pilnik Flexicut (VDW) – narzędzia typu K ze specjalnego stopu chromo-niklowego o jednorodnej strukturze (wytapianie w próżni). Powstają przez skręcanie drutu o przekroju trójkątnym; wykazują stosunkowo dużą giętkość i odporność na złamanie.

Pilniki typu C (VDW) i C+ (Maillefer) – narzędzia o przekroju w kształcie czworoboku, wykonane ze specjalnej stali (zapewniającej sztywność i odporność na odkształcenia). Przeznaczone do ręcznego, początkowego opracowania kanałów zobliterowanych; ich wierzchołek w kształcie piramidy ułatwia wprowadzenie narzędzi w głąb kanału. Produkuje się je w trzech długościach i najmniejszych rozmiarach.

Pilnik Hedstroema:

• Pilnik Hedstroema (typ H) – powstaje przez frezowanie drutu o przekroju okrągłym; technologia wykonywania umożliwia uzyskanie precyzyjnych, ostrych krawędzi tnących. Na przekroju ma kształt spadającej kropli lub odwróconego przecinka (w ISO – znak koła). Pilnik należy do najskuteczniejszych narzędzi opracowujących kanał przy jednoczesnym nadawaniu mu kształtu stożka. Jego wadą jest skłonność do złamania.
• Bezpieczny pilnik typu H (Safety Hedstroem) – z wygładzonymi ostrymi krawędziami tnącymi wzdłuż jednej strony (część, która nie ścina zębiny), co różni go od klasycznej wersji pilnika H. Ma zaokrąglony nietnący wierzchołek (ochrona przed perforacją ściany kanału).
• Pilniki typu S – odmiana pilnika Hedstroema, powstaje przez frezowanie rowków w drucie ze sprężystej stali; ma budowę podobną do dwóch połączonych pilników H. Na przekroju poprzecznym ma kształt litery S, tzn. tworzy z powierzchnią kanału dwa tnące kąty proste (siła jego cięcia jest dwa razy większa od pilnika H).
• Pilnik Helifile (Micro-Mega) – modyfikacja pilnika Hedstroema i odmiana pilnika S; ma trzy ostre krawędzie tnące, co odpowiednio zwiększa efektywność jego działania.

Pilnik Flex-R (Union Broach) – do opracowania zakrzywionych kanałów metodą zrównoważonej siły, powstaje przez frezowanie drutu o przekroju w kształcie trójkąta (trzy krawędzie tnące). Cechuje go duża giętkość, posiada bezpieczny, nietnący koniec.

Narzędzia niklowo-tytanowe (NiTi)

Wśród najważniejszych zalet narzędzi niklowo-tytanowych (ręcznych i maszynowych) wymienia się znaczną elastyczność (sprężystość) umożliwiającą podczas opracowania kanałów korzeniowych zachowanie ich naturalnego przebiegu. Narzędzia te dzięki tzw. pamięci kształtu po odkształceniu powracają do pierwotnej postaci, bez deformacji. Wykazują też dużą odporność na korozję i większą biozgodność niż narzędzia stalowe. Wadą jest skłonność do złamania przy nieprawidłowym użyciu. Pilniki ręczne ze stopu NiTi są mniej skuteczne niż narzędzia ze stali (tzn. słabiej skrawają zębinę).

Narzędzia niklowo-tytanowe (ręczne i maszynowe) wskazane są zwłaszcza do opracowania zakrzywionych kanałów, ale można stosować je również do preparowania kanałów prostych.

Ze stopu NiTi wykonuje się poszerzacze i pilniki o budowie podobnej do narzędzi typu K, typu H, typu U i typu S; produkuje się je w wersji przeznaczonej do ręcznego i maszynowego opracowania kanału.

Narzędzia ProFile Sedes 29 (Dentsply Sirona) – z krawędzią tnącą w kształcie litery „U” i promienistymi powierzchniami styku), produkowane do pracy ręcznej i maszynowej; różnią się od narzędzi standardowych numeracją rozmiarów.

Pilniki GT Hand (Dentsply Tulsa Dental) – ręczne narzędzia niklowo-tytanowe (kontynuacja linii rotacyjnych narzędzi Great Taper). Wyróżnia je nietypowy gruszkowaty uchwyt, (zwiększający komfort pracy); ich część robocza ma w przekroju kształt trójkąta (w odróżnieniu od narzędzi rotacyjnych).

Post Narzędzia do ręcznego opracowania kanału pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Wyciski wykonywane są u pacjentów ze zdrowymi tkankami przyzębia, bez oznak procesu zapalnego lub krwawienia. Do stanów patologicznych tkanek miękkich mogą przyczyniać się nieprawidłowo wykonane uzupełnienia tymczasowe, uszkodzenie szerokości biologicznej w trakcie preparacji, poddziąsłowo schodzące krawędzie koron albo niewłaściwe metody modyfikacji tkanek.

Tkanki przyzębia podczas leczenia odtwórczego – ryzyka i zagrożenia

Podczas całego procesu terapeutycznego pacjent powinien szczególnie dbać o utrzymanie tkanek przyzębia w dobrej kondycji i przestrzegać zasad wzorowej higieny jamy ustnej (szczególnie jeśli użytkuje odbudowy tymczasowe i oczekuje na wykonanie wycisków).

Stan zapalny dziąseł może być skutkiem użytkowania koron o nieprawidłowych kształtach lub krawędziach. Nierówne, chropowate brzegi uzupełnień protetycznych zwiększają ryzyko akumulacji i retencji płytki nazębnej. Zbyt płytko osadzone brzegi uzupełnień tymczasowych mogą być przyczyną rozrostu hiperplastycznego dziąsła powyżej ich naturalnych linii, co utrudnia utrzymanie dobrej kondycji tkanek i wykonanie wycisków. Zbyt głębokie krawędzie poddziąsłowe mogą prowadzić do powstania stanów zapalnych dziąseł i recesji dziąsłowych.

Za podrażnienie tkanek dziąsła i zapalenie przyzębia odpowiadać może też nieprawidłowe opracowanie tkanek. Nieodpowiednia, zbyt agresywna metoda retrakcji dziąsła może prowadzić do nieodwracalnych urazów dziąseł i niekorzystnie wpłynąć na estetyczny wynik leczenia. Ostrożność zalecana jest m.in. podczas umieszczania nici retrakcyjnych w szczelinach dziąsłowych – rozlegle uszkodzenie tkanek może wymagać odroczenia dalszego postępowania aż do przywrócenia ich stanu prawidłowego.

Planowane usunięcie tkanek miękkich za pomocą narzędzi obrotowych (konwencjonalna technika przeprowadzania niedużych korekt) również związana jest z ryzykiem uszkodzenia tkanek dziąsła (zwłaszcza brodawki międzydziąsłowej), co może utrudniać pobranie wycisków podczas tej samej wizyty. Można rozważyć zasadność zastosowania innych technik korekcji tkanek miękkich (elektrochirurgii, lasera, chirurgii tkanek przyzębia). Przed usunięciem lub modyfikacją tkanek miękkich należy ocenić, czy taka korekta nie zaburzy strefy dziąsła związanego, szerokości biologicznej lub nie wpłynie negatywnie na oczekiwane efekty estetyczne.

Tkanki miękkie przed wykonaniem wycisków – metody postępowania

 Do szczególnie istotnych etapów postępowania z tkankami miękkimi przed pobraniem wycisku należy ich czasowe przemieszczenie. Krawędzie rekonstrukcji powinny być zlokalizowane blisko linii dziąsła lub nieznacznie w kierunku dowierzchołkowym (poddziąsłowo), dlatego konieczne jest tymczasowe przesunięcie tkanek miękkich. Prawidłowe wykonanie wypełnienia wymaga doskonałego odtworzenia tkanek opracowanego zęba. Niepoprawnie wykonany wycisk może skutkować niewłaściwą szczelnością brzeżną wykonanej pracy, próchnicą wtórną lub innymi uszkodzeniami uzupełnienia protetycznego.

Metodę postępowania z tkankami miękkimi należy dobrać indywidulanie, w wielu przypadkach optymalne wyniki uzyskuje się, łącząc kilka różnych metod.

W celu odsunięcia tkanek miękkich otaczających preparowany ząb (w kierunku wierzchołkowym lub bocznym) do szczeliny dziąsłowej można założyć nić retrakcyjną i utworzyć przestrzeń i dostęp dla materiału wyciskowego. Aby uzyskać odpowiednią tymczasową pamięć tkankową, zaleca się pozostawienie założonej nici minimum przez 5 min.

Techniki retrakcji tkanek miękkich z użyciem nici:

• Technika pojedynczej nici retrakcyjnej – wskazana, gdy krawędzie preparacji znajdują się powyżej brzegu dziąsła wolnego lub na jego wysokości; jej zastosowanie rozważa się też w przypadku cienkiego fenotypu dziąsła bądź tkanek z ograniczoną głębokością rowka dziąsłowego.
• Technika podwójnej nici – dodatkowej retrakcji wymagać może gruby fenotyp dziąsła. Technika podwójnej nici bywa konieczna, jeśli krawędzie preparacji są zlokalizowane poddziąsłowo. Jej zastosowania wymagać mogą również zęby z kieszeniami przyzębnymi o głębokości 3–4 mm.

Elektrochirurgia – zabieg elektrochirurgii polega na nacięciu i koagulacji tkanek, z wykorzystaniem prądu o wysokiej częstotliwości. Wskazaniem do leczenia jest usunięcie hipertroficznych tkanek w celu zwiększenia dostępu do preparacji zęba, opracowania dziąsła wokół krawędzi oszlifowanych tkanek twardych lub modelowania tkanek miękkich pod przęsłem mostu. Techniki elektrochirurgiczne umożliwiają uzyskanie przewidywalnych wyników końcowych i zapewniają bezkrwawe miejsce zabiegowe, gotowe do wykonania wycisku.

Laser – korekcja tkanek miękkich laserem znajduje zastosowanie m.in. w stomatologii estetycznej. Laser umożliwia wykonanie wyżłobienia dziąsła, modyfikację jego kształtu, usunięcie tkanki ziarnistej i wydłużanie koron klinicznych zębów. Korektę tkanek wykonuje bez widocznych śladów zwęglenia lub zmiany koloru, tworzy bardzo precyzyjne cięcie przy minimalnym krwawieniu, umożliwiając poprawę widoczności i uzyskanie dokładniejszego wycisku.

Wyciski aktualnie wypierane są przez skanery wewnątrzustne na korzyść bardziej precyzyjnej technologii cyfrowej.

Post Postępowanie z tkankami miękkimi przed pobraniem wycisku pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Staw skroniowo-żuchwowy (articulatio temporomandibularis)

Żuchwę i czaszkę łączą ruchomo dwa symetryczne stawy – prawy i lewy. Krążek stawowy dzieli staw skroniowo-żuchwowy na dwie oddzielone od siebie części. Staw złożony jest z powierzchni stawowych kości skroniowej i głowy żuchwy, krążka stawowego, torebki i więzadeł stawowych.

Powierzchnie stawowe pokrywa warstwa chrząstki włóknistej. Główkę stawową tworzy głowa żuchwy. Panewka (na kości skroniowej) złożona jest z dwóch części: przedniej, wypukłej – guzka stawowego i tylnej, wklęsłej – dołu żuchwowego. Jamę stawową dzieli na dwie komory krążek stawowy (discus articularis) – grubszy na obwodzie i zrośnięty z torebką stawową. Powierzchnie stawowe krążka stawowego odpowiadają kształtom powierzchni stawowych kości skroniowej i żuchwy. Powierzchnia dolna krążka jest wklęsła, a górna – wypukła z tyłu, a wklęsła z przodu. Dzięki temu, że krążek stawowy dzieli jamę stawu skroniowo-żuchwowego na dwie oddzielne jamy (górną i dolną) możliwe jest większe zróżnicowanie ruchów żuchwy.

Torebka stawowa (capsula articularis) ma kształt lejkowatego worka z wierzchołkiem skierowanym ku dołowi, u góry obejmującym guzek i dołek stawowy (do szczeliny skalisto-bębenkowej), a na dole – szyjkę żuchwy.

Torebka stawowa jest luźna, co umożliwia podczas otwierania ust wysuwanie głowy żuchwy do przodu z dołka na guzek stawowy. Od zewnątrz wzmacnia ją więzadło boczne (ligamentum laterale), które biegnie skośnie ku tyłowi od wyrostka jarzmowego kości skroniowej do bocznego i tylnego obwodu szyjki żuchwy. Zgrubienie torebki stawowej, więzadło przyśrodkowe, jest zjawiskiem występującym niestale (biegnie przyśrodkowo od szczeliny skalisto-bębenkowej kości skroniowej także do szyjki żuchwy).

Więzadło rylcowo-żuchwowe (ligamentum stylomandibulare) i więzadło klinowo-żuchwowe (ligamentum sphenomandibulare) nie mają bezpośredniego kontaktu z torebką stawową. Więzadło rylcowo-żuchwowe rozpoczyna się na wyrostku rylcowatym – biegnie skośnie do przodu i ku dołowi, przyczepia się do kąta i tylnego brzegu gałęzi żuchwy. Więzadło klinowo-żuchwowe biegnie po stronie przyśrodkowej, rozpoczyna się na kolcu kości klinowej i szczelinie skalisto-bębenkowej i przyczepia się na powierzchni wewnętrznej gałęzi żuchwy do języczka żuchwy.

Ruchy stawu skroniowo-żuchwowego zależą od budowy stawu, współpracy mięśni i obu szeregów zębów. Ruchy żuchwy odbywają się w obu stawach skroniowo-żuchwowych jednocześnie. Możliwe są ruchy żuchwy w trzech kierunkach: wysuwanie i cofanie, opuszczanie i unoszenie, ruchy boczne.

Mięśnie żucia (musculi masticatorii)

Mięśnie żucia (cztery pary mięśni) łączą żuchwę z innymi kośćmi czaszki i odpowiadają za ruchy żuchwy w stawie skroniowo-żuchwowym. Do mięśni żucia należą: mięsień żwacz, mięsień skroniowy, mięsień skrzydłowy boczny i mięsień skrzydłowy przyśrodkowy.

Mięsień żwacz (musculus masseter) to silny mięsień unoszący żuchwę i jedyny mięsień żucia leżący na zewnątrz żuchwy. Mięsień żwacz łączy żuchwę z kością jarzmową i łukiem jarzmowym. Składa się z dwóch części, powierzchownej i głębokiej. Część powierzchowna rozpoczyna się na dolnym brzegu kości jarzmowej i łuku jarzmowego, a część głęboka na tylnej części łuku jarzmowego; obie kończą się u dołu na kącie żuchwy, sięgając do guzowatości żwaczowej.

Mięsień skroniowy (musculus temporalis) leży w dole skroniowym, który wypełnia i przyczepia się na jego ścianie aż do kresy skroniowej dolnej. Dodatkowe przyczepy początkowe ulokowane są na powierzchni wewnętrznej powięzi skroniowej i (nieliczne włókna) na łuku jarzmowym. Przyczepy końcowe znajdują się na wyrostku dziobiastym żuchwy. Przednia część mięśnia skroniowego unosi żuchwę, tylna część – cofa wysuniętą żuchwę.

Mięsień skrzydłowy boczny (musculus pterygoideus lateralis) z mięśniem skrzydłowym przyśrodkowym leży w dole podskroniowym. Mięsień skrzydłowy boczny ma dwie głowy – górną i dolną. Głowa górna rozpoczyna się na grzebieniu podskroniowym i powierzchni podskroniowej skrzydła większego kości klinowej. Głowa dolna rozpoczyna się częściowo na powierzchni zewnętrznej blaszki bocznej wyrostka skrzydłowatego, a częściowo na powierzchni podskroniowej szczęki. Obie kończą się w dołku skrzydłowym wyrostka kłykciowego żuchwy, ale włókna głowy górnej przyczepiają się częściowo także do powierzchni przedniej torebki stawowej i krążka stawowego stawu skroniowo-żuchwowego. Obustronny skurcz mięśnia skrzydłowego bocznego wysuwa żuchwę łącznie z krążkiem stawowym do przodu; skurcz jednostronny obraca żuchwę w stronę przeciwną.

Mięsień skrzydłowy przyśrodkowy (musculus pterygoideus medialis) biegnie od wyrostka skrzydłowatego do żuchwy. Jego włókna biegną ku dołowi, do tyłu i nieco do boku; kończą się na powierzchni przyśrodkowej kąta żuchwy. Mięsień skrzydłowy przyśrodkowy unosi żuchwę, współdziałając z innymi mięśniami w pozostałych ruchach.

Post Anatomia stawów skroniowo-żuchwowych i mięśni żucia pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Czas trwania zakażenia wywiera istotny wpływ na stopień zakażenia zębiny i głębokość wnikania drobnoustrojów. W martwicy miazgi, w szczególności z przewlekłym zapaleniem tkanek okw., gdy zakażenie zębiny trwa kilka-kilkanaście miesięcy, drobnoustroje mogą przenikać głęboko w odgałęzienia boczne kanałów i kanaliki zębinowe. W takich przypadkach uzasadnione jest stosowanie środków odkażających zębinę (leczenie powinno obejmować dwie wizyty). W świeżej infekcji zębiny natomiast głębokość przenikania drobnoustrojów jest stosunkowo nieduża i odkażanie z użyciem wkładek z antyseptykiem może być zbędne (mechaniczno-chemiczne opracowanie kanału bywa wystarczające; kanał można wypełnić podczas tej samej wizyty).

Środki do chemicznego odkażania kanałów

Zadaniem środków antyseptycznych w postaci czasowych wkładek (o konsystencji płynnej lub gęstej pasty) jest zniszczenie flory bakteryjnej pozostałej w kanale po mechaniczno-chemicznym opracowaniu. Powinny zatem zapewniać:

• szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego
• szybkie działanie przeciwbakteryjne
• stabilność działania
• zdolność głębokiej penetracji systemu kanałowego i kanalików zębinowych
• łatwość zakładania i usuwania.

Nie powinny:

• przebarwiać zębów
• działać drażniąco na tkanki okw.
• wydzielać przykrego zapachu
• wpływać ujemnie na właściwości fizyczne wypełnień czasowych.

Pasty lecznicze powinny dodatkowo:

• pobudzać proces formowania wierzchołków korzeni w zębach z niezakończonym rozwojem korzenia
• stymulować gojenie zmian zapalnych w tkankach okw.
• dawać kontrast na zdjęciach rentgenowskich.

Dotąd nie udało się opracować środka odkażającego, który spełniałby wszystkie warunki.

Środki do dezynfekcji kanałów korzeniowych

 Wodorotlenek wapnia i preparaty na jego bazie – najpowszechniejszy antyseptyk, który (oprócz działania odkażającego) wykazuje działanie odonto- i osteotropowe. Do odkażania kanałów wykorzystuje się preparaty nietwardniejące w postaci past.

Jod i jego pochodne – związki chemiczne szybko i skutecznie niszczące bakterie i ich toksyny, bez uszkadzania żywych komórek. W leczeniu kanałowym (pomiędzy wizytami) stosuje się wodne roztwory jodu (płyn Lugola i roztwór jodu w jodku potasu). Do dezynfekcji pola operacyjnego podczas leczenia endodontycznego wykorzystywana jest również jodyna. Jodoform (trójjodometan CHJ3) wykazuje podobne właściwości przeciwbakteryjne i nie działa drażniąco na tkanki okw. – jest składnikiem past leczniczych czasowo wypełniających kanały oraz materiałów do stałego wypełniania kanałów w zębach mlecznych.

Jod jest silnym alergenem, może przebarwiać tkanki zęba.

Metronidazol – silny chemioterapeutyk (pochodna nitroimidazolu) działający na bakterie beztlenowe i dobrze tolerowany przez tkanki okw., wykorzystywany w leczeniu martwicy miazgi. Może być używany w postaci pasty (wkładki dokanałowe zakładane na 2-3 dni) i (rzadziej) w postaci płynu (do płukania kanału).

Chlorheksydyna – antyseptyk o szerokim spektrum antybakteryjnym, znajduje zastosowanie w dezynfekcji kanałów pomiędzy wizytami; zazwyczaj w postaci ćwieków gutaperkowych impregnowanych 5-proc. octanem chlorheksydyny lub (rzadziej) w postaci 2-proc. żelu bądź płynu. Ćwieki Activ Point (z chlorheksydyną) stosowane są do odkażania kanałów w leczeniu antyseptycznym, zakładane po opracowaniu kanału (na tydzień do 3 tygodni); zawierają siarczan baru (dobrze widoczne na zdjęciu rentgenowskim).

Preparaty antybiotykowo-glikokortykosteroidowe

 Antybiotyki w endodoncji mają zastosowanie ogólne i miejscowe. Podanie ogólnoustrojowe jest wskazane w ostrych lub przewlekłych zaostrzonych ropnych zapaleniach tkanek okw., przebiegających z silnymi objawami ogólnymi. Antybiotyki w postaci wkładek dokanałowych wykorzystywane są w antyseptycznym leczeniu kanałowym.

Odkażanie kanałów korzeniowych, ze względu na różnorodną florę bakteryjną, wymaga zastosowania antybiotyków o szerokim spektrum działania – w postaci mieszanek poliantybiotykowych, zazwyczaj w połączeniu z kortykosteroidami i środkami grzybobójczymi. Mieszanki poliantybiotykowo-kortykosteroidowe są zalecane w leczeniu ostrych lub przewlekłych zaostrzonych zapaleń w tkankach okw.

Stosowanie niewielkich ilości antybiotyków (wprowadzanych do kanału) stwarza ryzyko powstania szczepów opornych; istnieje ponadto ryzyko uczuleń (szczególnie w przypadku penicyliny i streptomycyny) częściowo redukowane glikokortykosteroidami.

Post Odkażanie kanału – środki do dezynfekcji pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Rozpoznanie chorób tkanek okołowierzchołkowych (okw.) zazwyczaj jest łatwiejsze – w postaciach ostrych objawy są dość charakterystyczne; w przypadku zapaleń przewlekłych (najczęściej przebiegających bezobjawowo) cennym źródłem informacji jest badanie radiologiczne.

Objawy subiektywne chorób miazgi: ból sprowokowany i samoistny

Choroby miazgi mogą przebiegać z wieloma rodzajami objawów bólowych, takich jak: ból sprowokowany, samoistny, promieniujący, świeży, dawny, tętniący i in.

Ból sprowokowany powstaje pod wpływem działania na powierzchnię zęba bodźców: elektrycznych, mechanicznych, termicznych, chemicznych (pokarm słodki/kwaśny/słony). Po ustaniu działania bodźców ból sprowokowany ustaje.

W przypadku bodźców mechanicznych (jak np. nacisk na zębinę resztek pokarmowych w ubytku) ból jest skutkiem przemieszczania płynu kanalikowego w kierunku miazgi. Bodźce termiczne natomiast powodują zmiany objętości płynu kanalikowego (zimno – zmniejszenie objętości, ciepło – zwiększenie objętości) i drażnienie włókien nerwowych w prezębinie lub w warstwie odontoblastów.

Jeśli pacjent zgłasza wyłącznie bóle sprowokowane pod wpływem gorąca, łagodzone przez zimno, można podejrzewać zaawansowane nieodwracalne zapalenie miazgi.

Ból sprowokowany przedłużony utrzymuje się przez kilka-kilkanaście sekund (lub dłużej) po ustaniu bodźca (sugeruje pulpopatię nieodwracalną).

Ból samoistny występuje bez udziału bodźców zewnętrznych i może wskazywać zaawansowane zapalenie miazgi nieodwracalne, ostre lub przewlekłe zaostrzone.

Inne objawy bólowe w chorobach miazgi

 Istotne jest również natężenie bólu (intensywność i czas trwania). Jeśli pacjent nie czuje potrzeby stosowania środków przeciwbólowych, można uznać, że natężenie bólu jest łagodne lub umiarkowane. Ból silny często określany jest przez pacjentów jako „nie do zniesienia”. Ból o dużym natężeniu zmusza do natychmiastowego szukania pomocy u lekarza stomatologa.

Natężenie i czas trwania bólu najczęściej są proporcjonalne do stopnia zaawansowania stanów zapalnych w miazdze.

Przerwy między atakami bólu – dawniej traktowano je jako objawy charakterystyczne dla początkowej fazy zapalenia; wyniki nowszych badań wskazują, że przerwy mogą pojawiać się w różnych postaciach zapaleń (im krótsze, tym bardziej zaawansowane zapalenie).

Ból ciągły – w jego trakcie może dojść tylko do zmniejszenia natężenia bólu; to objaw charakterystyczny dla zapaleń miazgi nieodwracalnych ostrych lub przewlekłych zaostrzonych rozlanych z tworzeniem ognisk martwicy.

Ból nocny występuje lub nasila się w poziomym ułożeniu ciała (wzrost dopływu krwi do głowy) i zmusza do przyjmowania postawy pionowej. Najczęściej występuje w godzinach odpoczynku nocnego i wskazuje na rozlane nieodwracalne zapalenia miazgi.

Ból tętniący/pulsujący, czyli tętnienie równomierne z czynnością serca, sugeruje zapalenia nieodwracalne ropne.

Ból świeży, który występuje w zębie po raz pierwszy w ciągu ostatnich 2-3 dni, może wskazywać na zapalenia pierwotnie ostre.

Ból dawny (który w danym zębie już wcześniej wystąpił i zanikł) to istotny objaw diagnostyczny, wskazujący na proces przewlekły w miazdze, który jest zejściem zapalenia ostrego. Jeśli wystąpi powtórnie, świadczy o zaostrzeniu rozlanego zapalenia przewlekłego.

Ból promieniujący (objaw zapaleń nieodwracalnych) – trudny do zlokalizowania przez pacjenta, ale pacjent zawsze może wskazać stronę, z której ból pochodzi (nie promieniuje na stronę przeciwną). Ból od zębów górnych promieniuje do okolicy oka i skroni, od zębów dolnych – do ucha, szyi i potylicy.

Objawy subiektywne chorób tkanek okw.

Ból sprowokowany na nagryzanie występuje pod wpływem naciskania/nagryzania zębów podczas żucia pokarmów lub zwarcia centrycznego; wskazuje na obrzęk ozębnej. Jego natężenie jest inne w różnych postaciach zapalenia (zależy od ilości wysięku i rozległości nacieków). Zapalenie ostre początkowe przebiega z najmniejszym bólem sprowokowanym, zapalenie ostre ropne – z największym. Zapalenia przewlekłe zwykle przebiegają bez bólu na nagryzanie.

Ból samoistny – występuje w chorobach tkanek okw., przy nieobecności miazgi w kanale, wskazuje na zapalenie ostre lub przewlekłe zaostrzone (zapalenie przewlekłe przebiega najczęściej bez objawów subiektywnych).

Natężenie bólu samoistnego jest mniejsze niż w przebiegu zapaleń miazgi. Podczas trwania bólu (ból tępy, ciągły) zmniejsza się tylko jego natężenie. Może wystąpić ból pulsujący i ból nasilający się w poziomym ułożeniu ciała.

Ból samoistny świeży (gdy brak miazgi w kanale), który występuje po raz pierwszy, wskazuje na ostre zapalenie tkanek okw. Jeżeli (na podstawie danych z wywiadu) jest to ból dawny, który ustąpił i nie wystąpił ponownie, można podejrzewać zapalenie przewlekłe tkanek okw. Ból samoistny występujący ponownie (po bezobjawowej przerwie) wskazuje na przewlekłe zaostrzone zapalenie tkanek okw.

Post Objawy subiektywne w chorobach miazgi i tkanek OKW pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.