Pasta do zębów to obok szczoteczki do zębów podstawowy produkt do codziennej higieny jamy ustnej. Wciąż jednak wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że pasta do zębów odgrywa ważną rolę nie tylko w zachowaniu zdrowia uzębienia i innych tkanek jamy ustnej, ale także chroni zdrowie całego organizmu. Zdrowie zaczyna się w jamie ustnej, a zaniedbania w higienie lub używanie niewłaściwie dobranych produktów do utrzymania czystości tego obszaru organizmu mogą doprowadzić do powstania wielu szkód w ustroju. Choć wydaje się nieprawdopodobne, aby właściwy dobór pasty do zębów mógł mieć ogromny wpływ na zdrowie ogólne, tak właśnie jest – bo pasty do zębów cechują się ściśle określonymi właściwościami. Z tego powodu produkty te należy dobierać do indywidualnych potrzeb. Oferta past jest bardzo bogata, ale aby dobrze wybrać, trzeba wiedzieć, czego potrzebują nasze zęby i inne tkanki jamy ustnej.

 Jaką pastę do zębów wybrać?

Zapoznaj się z naszym kompendium wiedzy na temat past do zębów – dzięki temu dowiesz się, która pasta będzie najlepsza dla Ciebie.

JAKĄ POSTAĆ MOŻE MIEĆ PASTA DO ZĘBÓW?

Pasta do zębów najczęściej ma postać mieszaniny o  konsystencji papki, kremu lub gęstej śmietany. Istnieją też pasty do zębów w formie żelu (np. Tołpa Expert Parodontosis), dość często taką właśnie formę przyjmują produkty dla dzieci (np. Ziaja Ziajka lub Ziaja Maziajki) lub produkty przeznaczone do remineralizacji zębów (np. Elmex Gel, Miradent zMirafluor Gel). Na rynku dostępne są też produkty w niczym nie przypominające pasty w tradycyjnej postaci, ale rekomendowane jako działające analogicznie do tego preparatu i przeznaczone do codziennego stosowania:

• proszek do czyszczenia zębów (np. Biochem, proszek z hydroksyapatytem) – nakłada się go na szczoteczkę i myje zęby tak, jak zwykłą pastą,
• tabletki do czyszczenia zębów (np. Denttabs) – tabletkę żuje się aż do całkowitego rozpuszczenia, a następnie szczotkuje zęby mokrą szczoteczką i płucze jamę ustną wodą. Uwaga: nie należy mylić tego produktu z tabletkami używanymi PO myciu zębów – ponieważ te akurat służą do wybarwienia miejsc niedokładnie oczyszczonych tradycyjną pastą lub żelem.

W sprzedaży dostępne są też produkty w sprayu, które wprawdzie pasty do zębów nie zastąpią, ale mogą tymczasowo wspomóc utrzymanie higieny jamy ustnej w sytuacji, kiedy tradycyjne szczotkowanie jest mocno utrudnione, np. przy silnej nadwrażliwości zębów (Senskin Intensive Spray). Uwaga! Dostępne na polskim rynku produkty określane przez sprzedawców jako pasty do zębów w sprayu przeznaczone są jedynie do higieny jamy ustnej psów i kotów.

JAK DZIAŁA PASTA DO ZĘBÓW?

Pasta do zębów to produkt, którego podstawową rolą jest ochrona przed próchnicą zębów i chorobami jamy ustnej poprzez utrzymanie czystości w tym obszarze. Pasta w swej podstawowej i najpopularniejszej wersji służy do usuwania z jamy ustnej zanieczyszczeń i nalotów, w tym płytki nazębnej. W większości past znajdziemy także związki fluoru, które mineralizują zęby i w ten sposób dodatkowo chronią je przed próchnicą – takie właściwości mają pasty Elmex. Dodatek różnorodnych składników do podstawowej receptury pasty powoduje, że pasta może także:

• pozytywnie wpływać na zdrowie dziąseł, przyzębia i śluzówki jamy ustnej – do czego służą np. pasty Paradontax;
• rozjaśniać kolor szkliwa, jak np. pasty Email Diamant;
• likwidować nadwrażliwość zębów i chronić przed nią oraz zabezpieczać przed erozją szkliwa – do tego stworzono m.in. pasty Sensodyne;
• zapewniać właściwą higienę i ochronę implantów stomatologicznych (np. pasta Bluem) lub protez dentystycznych (np. pasta Blend-a-Dent);
• zapewniać higienę jamy ustnej w przypadku noszenia aparatu ortodontycznego – do czego przeznaczona jest pasta Ortho Salvia Dental;
• likwidować nieświeży oddech – np. pasta GUM Butler Hali-Control.

JAKIE SUBSTANCJE WCHODZĄ W SKŁAD PASTY DO ZĘBÓW?

Pastę do zębów tworzą rozmaite składniki o różnorakim działaniu:

• Ścierne i polerujące oraz formujące – np. węglan wapnia (czyli pospolita kreda), hydroksyapatyt, tlenek krzemu, wodorotlenki magnezu czy wapnia, polimetakrylan, hydroksyetyloceluloza, gliceryna, guma celulozowa, karbomer. Składniki te mogą stanowić od 1/4 do 1/2 zawartości pasty. Od nich zależą: konsystencja pasty, skuteczność oczyszczania zębów z resztek pokarmowych i usuwania płytki nazębnej oraz skuteczność likwidacji przebarwień, które pojawiły się na szkliwie. Efektywność oczyszczania zależy z kolei głównie od wielkości i kształtu drobin ściernych i polerujących. Optymalnie kształt ten powinien być zbliżony do kulistego i mieć łagodnie wykończone krawędzie, a wielkość cząstek czyszczących i polerujących nie powinna przekraczać 10 μm; ważna jest też twardość drobin czyszczących. Od właściwości zastosowanych w paście środków ściernych zależy, z jaką intensywnością będą one działać na szkliwo i zębinę. Informacji o ścieralności past do zębów dostarczają współczynniki RDA oraz REA, o których szerzej można przeczytać kawałek dalej.
• Pieniące – to substancje o charakterze detergentów, których działanie polega m.in. na obniżeniu napięcia powierzchniowego, przez co usuwanie zanieczyszczeń ze szkliwa staje się dużo łatwiejsze i nie wymaga silnego szorowania szczoteczką po powierzchni zębów. Detergenty w pastach hamują także rozwój bakterii. Choć działają identycznie jak detergenty znajdujące się w środkach z asortymentu chemii gospodarczej, nie trzeba się ich bać, bo z uwagi na ściśle określone stężenie w paście nie wykazują niepożądanego wpływu na tkanki miękkie. Środki pieniące wykorzystywane w pastach do zębów to m.in.: betaina kokamidopropylowa, laurylosiarczan sodu, Steareth-30.
• Związki fluoru – ich zadaniem jest wzmacnianie szkliwa i ochrona przed próchnicą. Znajdują także zastosowanie przy leczeniu nadwrażliwości zębów. Stężenie związków fluoru w paście zależy od tego, komu produkt jest dedykowany, najczęściej: czy dzieciom, czy też dorosłym. Fluor może występować w paście pod postacią nieorganicznych fluorków lub organicznych aminofluorków. W jednej paście może jako jeden związek (fluorek sodu (NaF), monofluorofosforan sodu (SMFP), fluorek cyny (SnF₂), aminofluorek I lub II generacji), albo też w paście mogą znajdować się połączenia dwóch różnych związków fluoru, np. SnF₂ i aminofluorek, czy zestaw złożony z NaF i SMFP.
• O działaniu przeciwdrobnoustrojowym – np. triklosan, chlorheksydyna. Triklosan działa bakteriobójczo oraz przeciwzapalnie, spowalnia też tworzenie się pytki nazębnej i kamienia nazębnego. Chlorheksydyna to środek przeciwbakteryjny, przeciwwirusowy i przeciwgrzybiczy, który w jamie ustnej utrzymuje się długo, bo do 24 godzin.
• Biologicznie czynne i specjalnego przeznaczenia – to ekstrakty roślinne, pożytki pszczele (propolis) oraz naturalne olejki o uznanym i wielokierunkowym działaniu: leczniczym, przeciwzapalnym, przeciwdrobnoustrojowym, antyseptycznym, immunostymulującym, odświeżającym, a także substancje likwidujące konkretny problem w jamie ustnej, np. nadwrażliwość zębów, przebarwienia szkliwa czy rozluźniające osad nazębny (enzym papaina). Najczęściej do past do zębów dodaje się wyciągi z rumianku, jeżówki purpurowej, szałwii, mięty, mirry, rozmarynu, sok aloesowy oraz olejki: mentolowy czy eukaliptusowy. Aby zamknąć otwarte kanaliki zębinowe, które są przyczyną nadwrażliwości, pasty wzbogaca się się m.in. o azotan potasu, sole strontu, cytrynian trójpotasowy, hydroksyapatyt. W celu rozjaśnienia koloru szkliwa wykorzystywane są m.in.: wodorowęglan sodowy, wyciąg z porostu islandzkiego, pirofosforany, nadtlenek karbamidu czy wodoru.
• Dodatkowe – czyli substancje, których zadaniem jest nadanie paście odpowiedniego smaku, zapachu, gęstości, trwałości oraz poprawa ogólnych właściwości. Wśród barwników znajdziemy m.in. biksynę, błękit brylantowy czy tlenek tytanu; poprawiających smak – sacharynę, izomalt, ksylitol, sorbitol; konserwantów i przeciwutleniaczy – parabeny, biguanid, octan tokoferolu.
• Woda – działa jak rozpuszczalnik i medium nadające paście określoną konsystencję.

Zazwyczaj w pastach do zębów jednej serii znajduje się zestaw określonych substancji bazowych, a dopiero składniki dodatkowe powodują, że każdy produkt danej linii nabywa indywidualnych właściwości. Stąd na przykład pasta Signal dostępna jest w kilku wariantach: o działaniu przeciwpróchnicowym, wybielającym czy odświeżającym oddech.

JAKIE TYPY PAST DO ZĘBÓW WYRÓŻNIAMY?

Kryteria, według których można pasty klasyfikować, są rozmaite. Pasty można grupować:

Zależnie od przeznaczenia:

• Pasty przeznaczenia ogólnego – o podstawowym składzie, zawierające środki usuwające zanieczyszczenia i płytkę nazębną oraz najczęściej wzbogacone związkami fluoru, które wzmacniają ochronę przeciw próchnicy. Cześć z tych past ma w swoim składzie także substancje odświeżające oddech. Niektóre z nich, tzw. familijne, mogą być używane i przez dorosłych, i przez starsze dzieci. Przykładowe pasty tego typu to Aquafresh Family czy Colgate Ochrona Przeciwpróchnicza.
• Pasty przeznaczenia specjalnego – opracowane w celu likwidacji konkretnego problemu stomatologicznego. Wyróżniamy tu między innymi pasty:
  • wybielające
  • do likwidacji nadwrażliwości zębów
  • remineralizujące
  • przeciw paradontozie i chorobom dziąseł

i inne.

Zależnie od wieku użytkownika:

• Pasty dla dzieci – to zróżnicowana grupa produktów dedykowanych dzieciom w różnym wieku: od chwili wyrżnięcia się pierwszych zębów po grupę nastoletnią. Najczęściej pasty do zębów dla dzieci mają za zadanie chronić zęby przed próchnicą, ale na rynku są już dostępne produkty, które dodatkowo działają ochronnie na dziąsła, łagodzą nadwrażliwość zębów i działają remineralizująco. Takie działanie wykazuje między innymi pasta BioRepair Junior.
• Pasty dla dorosłych – w tej grupie past wyróżnia się czasem dodatkowe podgrupy, np. dla seniorów czy osób aktywnych zawodowo. Najczęściej pasty dla dorosłych grupowane są zależnie od zastosowania.

Zależnie od składu:

• Pasty tradycyjne – to znakomita większość past dostępnych na rynku. W składzie znajdują się substancje powszechnie wykorzystywane w przemyśle farmaceutycznym i drogeryjnym: syntetyczne i naturalne. Przykładem jest seria past Biała Perła.
• Pasty organiczne – ich skład zdominowany jest przez substancje pochodzenia naturalnego, czasem posiadające certyfikaty ekologiczne. Dla odróżnienia od past tradycyjnych, w nazwach tych produktów czasem znajdują się określenia BIO lub ECO (np. pasty Dr Hauschka).
• Pasty homeopatyczne – np. seria past Homeodent, które zawierają wyciągi z ziół oraz sole fluoru.
• Pasty ziołowe – zawierają wyciągi z ziół, czasem w nazwie mają słowo herbal. Pasty ziołowe mogą być organiczne lub tradycyjne (np. pasta Biodent).

Zależnie od współczynników ścieralności RDA oraz REA – ta klasyfikacja w dużej mierze pokrywa się z grupowaniem past zależnie od przeznaczenia.

O CZYM INFORMUJĄ WSPÓŁCZYNNIKI RDA ORAZ REA?

RDA – współczynnik określa ścieralność (abrazyjność) pasty dla zębiny.

REA – współczynnik określa ścieralność (abrazyjność) pasty dla szkliwa.

Im wartość każdego współczynnika wyższa, tym pasta wykazuje silniejsze działanie ścierające. Wysokość tych współczynników nie zawsze jest skorelowana. Oznacza to, że niektóre pasty mogą wykazywać wysoką ścieralność w odniesieniu do szkliwa (wysoki współczynnik REA), a jednocześnie mieć małą ścieralność w stosunku do zębiny (niski współczynnik RDA), lub odwrotnie.

UWAGA: błędne jest dość powszechne mniemanie, że im wyższe RDA i REA ma pasta, czyli im bardziej jest ścierna, tym lepiej oczyści zęby. Tak niestety nie jest, a pasty o różnym przeznaczeniu (i przez to – składzie) mają różne wartości współczynników ścieralności.

Dla przeciętnego użytkownika past największe znaczenie ma współczynnik RDA. Im zębina jest bardziej wrażliwa, tym pasta powinna mieć niższy współczynnik ścieralności. Przyjmuje się, że pasty do zębów powinny mieć następujące graniczne wartości współczynnika RDA:

• 30-70 – pasty o niskiej ścieralności, stosowane przy nadwrażliwości zębów, np. pasta Elmex Sensitive ma RDA 30, a Sensodyne – 38;
• 100-250 – pasty o wysokiej ścieralności, stosowane przy likwidacji przebarwień na szkliwie (np. pasta Colgate MaxWhite) oraz przeznaczone dla palaczy (np. pasty Smokers lub Clinomyn).

Do codziennego użytkowania polecane są pasty o RDA ok. 45. Tych o RDA wyższym niż 80 w żadnym wypadku nie należy stosować codziennie, a co najwyżej raz na kilka dni. Pasty, których RDA przekracza 100 najlepiej stosować w porozumieniu ze stomatologiem i ściśle według jego wskazówek. Kupując pastę do zębów zwróćmy uwagę na oznaczenie RDA na opakowaniu – niestety, podają go tylko nieliczni producenci.

Także niewielu producentów podaje wartość współczynnika REA, która dla past do codziennego użytku powinna mieścić się w przedziale 2-5.

CZYM RÓŻNI SIĘ PASTA DO ZĘBÓW DLA DZIECI OD PASTY PRZEZNACZONEJ DLA NASTOLATKÓW LUB DOROSŁYCH?

Pasty te różnią się przede wszystkim składem, w szczególności – zawartością fluoru. Ilość fluoru w paście „rośnie” wraz z wiekiem dziecka. Wynika to z faktu, że im młodsze dziecko, tym większe ryzyko, że maluch pastę połknie zamiast ją wypluć. Takie zachowanie mogłoby skutkować niebezpiecznym dla młodego organizmu przedawkowaniem fluoru oraz rozwojem fluorozy – choroby szkliwa, kości i ścięgien.

Pasta dla nastolatków zawiera już większe ilości tego pierwiastka, a im bliżej pełnoletniości użytkownika, tym fluoru w paście może być więcej – aż do poziomu właściwego dla past dla dorosłych.

Pasty do zębów dla dzieci nie powinny też mieć zbyt wysokich wartości RDA i REA – z uwagi na fakt, że uzębienie mleczne i młode zęby stałe mają delikatniejsze szkliwo. Z tego też powodu dzieci nie powinny używać past dla dorosłych o silnych właściwościach ściernych, czyli wybielających lub przeznaczonych dla palaczy.

ILE FLUORU POWINNA ZAWIERAĆ PASTA DO ZĘBÓW?

To zależy najczęściej od wieku użytkownika oraz przeznaczenia i właściwości samej pasty.

• Normy unijne określają, że w pastach do zębów przeznaczonych do domowego użytkowania powinno być 1000-1500 ppm fluoru (ppm – part per milion, czyli liczba gramów substancji przypadająca na 1 mln gramów lub mililitrów). Dla dzieci – odpowiednio mniej lub wcale.
• Pasta do zębów dla niemowląt i dzieci najmłodszych nie powinna zawierać fluoru lub może mieć go jedynie niewielką ilość (200-550 ppm) – odpowiednio: Nenedent Baby i Elmex Kids.
• Pasta dla dzieci starszych, które bez problemów radzą sobie z wypluwaniem zawiesiny po szczotkowaniu, nie powinna zawierać więcej niż 1000 ppm fluoru, np. pasta Elgydium Junior.

CZY DOROŚLI MOGĄ UŻYWAĆ PASTY DO ZĘBÓW DLA DZIECI, A DZIECI –PRODUKTU PRZEZNACZONEGO DLA DOROSŁYCH?

Nic się nie stanie, jeśli okazjonalnie dorosły wyszczotkuje zęby pastą dla dzieci lub dziecko skorzysta z produktu przeznaczonego dla dorosłych. Dorośli nie powinni jednak używać na co dzień past dziecięcych (z uwagi na mniejszą zawartość fluoru i brak składników pomocnych z zwalczaniu przypadłości jamy ustnej typowych dla okresu dojrzałego lub starości, np. zioła i olejki leczące paradontozę). Dzieci z kolei nie mogą używać codziennie pasty przeznaczonej dla dorosłych – z powodu ryzyka przedawkowania fluoru i niebezpieczeństwa nadmiernego starcia szkliwa.

ILE PASTY DO ZĘBÓW POWINO SIĘ KŁAŚĆ NA SZCZIOTECZKĘ?

Obowiązuje tu zasada, że im młodszy użytkownik, tym mniej preparatu ma trafić na szczoteczkę:

• niemowlętom i dzieciom do lat 3 nakładamy pastę w ilości odpowiadającej połowie ziarnka grochu;
• dzieci w wieku 3-6 lat otrzymują na szczoteczkę pastę w ilości całego ziarenka groszku;
• dzieci starsze, młodzież i dorośli nakładają na szczoteczkę ok. 1 cm pasty, chyba że producent zaleci inaczej.

CZY PO WYSZCZOTKOWANIU ZĘBÓW PASTĘ ZAWSZE NALEŻY WYPLUĆ, A JAMĘ USTNĄ POPŁUKAĆ WODĄ?

To zależy od wieku użytkownika i rodzaju pasty. Niemowlęta i malutkie dzieci nie umieją jeszcze wypluwać pasty, zatem pozostałości po szczotkowaniu musi usunąć z buzi malucha rodzic, omiatając palcem owiniętym w czysty gazik dziąsła, pierwsze ząbki i wszystkie zakamarki jamy ustnej. Dzieci, które już potrafią wypluwać pastę, należy zachęcać do kilkukrotnego popłukania jamy ustnej wodą i pozbycia się popłuczyn z buzi. Płukanie jamy ustnej wodą po szczotkowaniu zalecane jest także dorosłym.

Z kolei stosując pasty remineralizujące, należy postępować ściśle według instrukcji użytkowania, czyli najczęściej jedynie wypluć zawiesinę z jamy ustnej i nie stosować płukania wodą.

CZY PASTA DO ZĘBÓW DZIAŁA TYLKO WTEDY, KIEDY UŻYWA SIĘ JEJ W KOMPLECIE ZE SZCZOTECZKĄ?

Pasta do zębów najlepiej spełnia przypisane jej role, kiedy nakłada się ją na szczoteczkę i w ten sposób oczyszcza jamę ustną. Dzieje się tak, ponieważ włosie szczoteczki ułatwia usuwanie zanieczyszczeń i nalotów – głównie ze szpar i zakamarków. Kiedy jednak z jakichś powodów nie mamy pod ręką szczoteczki, ale jest pasta do zębów, należy pastę w standardowej ilości nałożyć na czysty palec i opuszką palca oczyścić zęby i jamę ustną, a potem bardzo dokładnie popłukać wnętrze buzi wodą. Lepszy efekt oczyszczania pastą bez szczoteczki uzyskamy, nawijając na palec kawałek czystej gazy – włókna tkaniny zwiększą skuteczność usuwania osadu z oczyszczanych okolic. Uwaga! Z możliwości używania pasty bez szczoteczki korzystamy tylko w wyjątkowych sytuacjach, bo palec, nawet w połączeniu z najlepszą pastą i owinięty gazą, nie zastąpi tradycyjnego szczotkowania.

CZY PASTY DO ZĘBÓW, KTÓRE PO WYCIŚNIĘCIU Z TUBKI MAJĄ PASKI, SĄ LEPSZE OD TYCH O JEDNOLITYM KOLORZE?

Nie. Każda pasta, niezależnie od tego, czy jest w paski, jednolita czy niejednorodna (bo widać w niej kolorowe drobiny), ma ściśle określone, właściwe jej cechy i określone działanie. Początkowo kolorowe paski pojawiające się po wyciśnięciu z tubki były tylko sposobem na przyciągniecie klientów, ale w miarę udoskonalania past rozwiązanie to okazało się bardzo użyteczne w sytuacji, kiedy w składzie produktu znajdują się substancje, które nie powinny stykać się ze sobą i które wykazują właściwą skuteczność działania tylko wtedy, kiedy zostają wymieszane bezpośrednio przed użyciem.

CZY FLUOR TO JEDYNY SKŁADNIK PASTY DO ZĘBÓW, KTÓRY CHRONI PRZED PRÓCHNICĄ?

Fluor to najbardziej znany składnik o działaniu przeciwpróchnicznym, ale nie jedyny. Przez niszczeniem szkliwa przez bakterie próchnicy chronią także zawarte w paście:

• wapń, który razem z fluorem i fosforem buduje szkliwo,
• składniki biologicznie aktywne naturalne oraz syntetyczne o działaniu przeciwbakteryjnym – mogą chronić bezpośrednio, likwidując mikroorganizmy odpowiedzialne za rozwój próchnicy, albo pośrednio poprzez wspomaganie pracy układu odpornościowego, przyspieszenie gojenia się ran i regeneracji tkanek miękkich.

CZY ZNAJDUJĄCE SIĘ W PASTACH AMINOFLUORKI I FLUOR W POSTACI ZWIĄZKÓW NIEORGANICZNYCH DZIAŁAJĄ TAK SAMO?

Zarówno fluor w postaci związków nieorganicznych jak i aminofluorki chronią zęby przed próchnicą. Różnice w budowie tych związków wpływają na sposób ich działania. Aminofluorek jest połączeniem jonu fluoru z aminą organicznego kwasu tłuszczowego. Z uwagi na swoją budowę, aminofluorek zachowuje się jak cząstka bipolarna, czyli mająca fragment niepolarny hydrofobowy (bez powinowactwa do wody) i polarny hydrofilowy (posiadający ładunek elektryczny i z powinowactwem do wody). Taka budowa sprawia, że aminofluorki nie rozkładają się losowo w jamie ustnej, jak dzieje się to w przypadku nieorganicznych związków fluoru, ale łączą się hydrofilowym fragmentem cząsteczki ze śliną, obniżają jej napięcie powierzchniowe i tworzą jednolitą, ochronną powłokę na wszystkich powierzchniach, w tym na szkliwie. Dodatkowo, fluor dzięki obniżeniu napięcia powierzchniowego śliny i własnemu lekko kwasowemu odczynowi aminofluorków jest szybko absorbowany przez szkliwo. Tam tworzy fluorki wapnia. Ze związków tych w razie ataku kwasów próchnicotwórczych uwalniane są jony fluoru, chroniąc szkliwo przed uszkodzeniem i wspomagając jego remineralizację.

Aminofluorki znajdują się w takich pastach do zębów jak Elmex czy Sensodyne. Fluor w postaci związków nieorganicznych, czyli monofluorofosforanów lub fluorków, zawierają między innymi pasty z serii Colgate, Biodent, Vademecum.

CZYM POWINNA CHARAKTERYZOWAĆ SIĘ DOBRA PASTA DO ZĘBÓW DLA DZIECI?

Pasta do zębów dla dzieci powinna:

• skutecznie oczyszczać zęby mleczne i młode zęby stałe z osadów, nie narażając jednocześnie szkliwa na ryzyko starcia – w tym celu z past dla dzieci eliminuje się silnie ścieralne substancje, np. krzemionkę; pasty dla najmłodszych powinny mieć niski stopień ścieralności (np. Nenedent Baby dla dzieci w wieku 6-12 miesięcy ma RDA 25, a Nenedent bez fluoru o smaku jabłkowo-bananowym dla maluchów do 4 roku życia ma RDA ok. 40),
• zabezpieczać przed próchnicą – co osiąga się przez dodanie do pasty fluoru w dawkach odpowiednich dla tej grupy wiekowej, albo innych, często opatentowanych cząsteczek o właściwościach chroniących szkliwo lub prowadzących do jego remineralizacji (np. cząsteczki MicroRepair® w paście Blanx BioReapir Junior),
• mieć przyjemną konsystencję, dzięki której preparat można łatwo i równomiernie rozprowadzić po jamie ustnej – najlepiej sprawdza się forma żelu lub niezbyt gęstej papki,
• mieć przyjemny zapach i smak, które jednocześnie nie powinny zachęcać do połykania pasty – z tego powodu część producentów rezygnuje z dodawania do past apetycznych aromatów. Pasty o smakowitych aromatach przeznaczone są najczęściej dla najmłodszych dzieci i albo nie zawierają fluoru (np. President Baby o smaku malinowym), albo zawierają go bardzo mało (np. President Kids o smaku coli) – z tego powodu nie ma powodu do obaw, że jeśli dziecku zdarza się połknąć pastę, pierwiastek ten może zostać przedawkowany,
• być bezpieczna, czyli nie zawierać parabenów, alergenów, substancji działających drażniąco.

JAK PASTY BEZ FLUORU CHRONIĄ PRZED PRÓCHNICĄ I KTO POWINIEN JE STOSOWAĆ?

W pastach bez fluoru ochronę przed próchnicą zapewniają:

• kompleksy mineralne złożone głównie ze związków wapnia i fosforu – składniki te również budują szkliwo, mogą występować w postaci zwykłej lub nanocząsteczek; producenci past tworzą własne, często chronione patentem kompleksy mineralne, np. MINERALIN w pastach ROCS bez fluoru, który zawiera m.in. wapń, fosfor i magnez, lub w pastach BioRepair kompleks MicroRepair® z wapniem, fosforanami i węglanami w proporcjach identycznych, jakie występują w szkliwie, wzbogacony cynkiem;
• słodziki zastępujące cukier, np. ksylitol (pasta Ortho Salvia Day);
• składniki czynne działające przeciwbakteryjnie, np. olejki eteryczne z tymianku w paście ROCS Bionica, propolis i bio-echinacea w paście Lavera.

Pasty do zębów bez fluoru polecane są:

• osobom mieszkającym na terenach, gdzie fluor występuje w wysokich stężeniach w wodzie lub przyjmującym preparaty tego pierwiastka w innej formie (np. tabletki),
• dzieciom do 3 roku życia oraz osobom niepełnosprawnym,
• osobom, u których stwierdzono fluorozę.

NADWRAŻLIWOŚC ZĘBÓW – JAKA PASTA JEST NAJLEPSZA?

Pasty przy nadwrażliwości zębów mają za zadanie zredukować albo zlikwidować objawy tej dolegliwości poprzez zamkniecie otwartych ujść kanalików zębinowych. Powinny:

• mieć dość łagodny smak
• mieć niski stopień ścieralności (RDA)
• zawierać składniki zamykające kanaliki zębinowe, takie jak: hydroksyapatyt, chlorek strontu, azotan potasu lub kompleksy mineralizujące zęby.

Przykłady takich past to: Himalya SensiRelief z ekstraktem z drzewa arakowego, Lacalut Senstive z aminofluorkiem i fluorkami nieorganicznymi.

Przy nadwrażliwości zębów nie powinno się stosować past o wysokim współczynniku ścieralności (RDA), czyli przeznaczonych głównie dla kawoszy, palaczy i do wybielania zębów. Na rynku są dostępne pasty wybielające, o niskim współczynniku RDA, przeznaczone dla osób o nadwrażliwych zębach, np. pasta Opalescence Whitening z dodatkiem azotanu potasu. Istnieją także pasty, które mogą stosować dzieci powyżej 7 roku życia zmagające się z nadwrażliwością zębów, np. Elmex Sensitive Plus z aminofluorkiem.

PRZEBARWIENIA NA ZĘBACH I CIEMNE SZKLIWO – JAKA PASTA JEST NAJLEPSZA?

Pasty wybielające nie likwidują przebarwień znajdujących się w szkliwie, a jednie usuwają powierzchowne przebarwienia koloru. Do usuwania przebarwień na zębach i rozjaśniania koloru szkliwa przeznaczone są najczęściej pasty o wysokim współczynniku ścieralności RDA, ale na rynku są też i pasty wybielające o niskim RDA, dedykowane osobom o wrażliwych zębach, mających patologiczne kieszonki dziąsłowe, oraz pasty wybielające dla dzieci. Pasty o wysokim współczynniku ścieralności nie powinny być używane częściej niż 2-3 razy w tygodniu. Te o RDA powyżej 80 należy stosować bardzo rozsądnie, a pasty z RDA przekraczającym 100, czyli przeznaczone głównie dla palaczy i kawoszy, należy stosować pod kontrolą stomatologa.

Past wybielających nie powinny stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią. Za to preparaty wybielające z nadtlenkiem wodoru (wodą utlenioną) polecane bywają do okazjonalnego stosowania przy chorobach przyzębia, ponieważ nadtlenek wodoru likwiduje bakterie w patologicznych kieszonkach dziąsłowych.

Na rynku dostępne są pasty podtrzymujące efekt wybielania zębów uzyskany podczas zabiegu wykonanego w gabinecie stomatologicznym (np. pasta Beyond Pearl White Regular). Te preparaty też działają tylko powierzchniowo.

Składniki wybielające, czyli de facto usuwające nalot powodujący przebarwienie koloru szkliwa, stosowane w pastach to:

• kompleksy mineralne lub pojedyncze minerały, np. krzemionka – mają silne właściwości ścierne (np. Elgydium przeciw przebarwieniom z RDA 130), dlatego zawierające je preparaty nie powinny być nadużywane; istnieją pasty tego typu o niskim współczynniku ścieralności, np. pasta KIN Whitening z RDA 58, która zawiera krzemionkę i mikrogranulki dwuwęglanu sodu,
• glinka – działa także przeciwbakteryjnie i ściągająco na dziąsła, zawiera ją m.in. pasta L’Angelica Naturalnie Wybielająca,
• enzymy (papaina, oksydaza) – znajdują się w pastach Yotuel All In One Wintergreen, White Kiss wybielająca o RDA 48,
• nadtlenki: wodoru lub karbamidu (pasta White Kiss Premium)
• mocznik – zawiera go pasta Slat Extreme White.

PARADONTOZA I CHOROBY DZIĄSEŁ – JAKA PASTA JEST NAJLEPSZA?

Pasty przeznaczone dla osób zmagających się z chorobami dziąseł i przyzębia powinny:

• mieć działanie antybakteryjne, przeciwzapalne i przyspieszać regenerację tkanek
• mieć niski stopień ścieralności (RDA), aby nie podrażniać odsłoniętych wrażliwych szyjek zębowych
• remineralizować zęby i chronić je przed osadzaniem się na nich bakterii
• spowalniać odkładanie się płytki nazębnej
• odświeżać oddech – ponieważ przy chorobach jamy ustnej nieprzyjemny zapach z ust to dość częste zjawisko
• działać profilaktycznie, czyli wzmacniać zęby i dziąsła.

W pastach tego typu wykorzystywane są następujące składniki:

• związki fluoru i kompleksy mineralne, które chronią przed próchnicą i nasycają szkliwo wapniem, fluorem i fosforem oraz chronią przed osadzaniem się płytki nazębnej (np. pasta Blend-a-Med Pro-Expert Clinic Line Ochrona Dziąseł),
• chlorheksydyna – ostrożnie łączona z fluorem, aby zabezpieczyć ją przed niszczącym wpływem tego pierwiastka, a jednocześnie zapewnić ochronę przed próchnicą i mineralizowanie zębów; taką kombinację zawiera np. pasta Curasept ADS 705,
• wyciągi ziołowe i propolis – Ajona Stomaticum, która leczy stany zapalne i krwawienia dziąseł, zapobiega im, a także odświeża oddech na długo,
• koenzym Q10 – składnik o charakterze witaminy wzmacniający naczynia krwionośne i zwalczający krwawienia z dziąseł, zawiera go m.in. pasta Sensilab Q10 Sensitive.

Post Pasty do zębów – czyli jaką pastę wybrać pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

O skuteczności szczotkowania zębów decyduje częstotliwość wykonywania ów zabiegu, sposób szczotkowania, odpowiednia szczoteczka i pasta do zębów. Dobór metody szczotkowania zębów jest uzależniony od kilku czynników: wieku, stanu uzębienia i przyzębia, ale także od sprawności manualnych danej osoby. Uwaga! Czynnością nie mniej ważną jest regularne oczyszczanie języka. Przestrzega się przed nadmiernym uciskiem wywieranym przez szczoteczkę podczas czyszczenia zębów, może to prowadzić do nieodwracalnych zmian w przyzębiu, ubytków abrazyjnych, krwawień i innych zaburzeń. Największe kontrowersje budzi popularne „szorowanie” zębów, które może przynieść więcej strat niż pożytku. Ponad 75% użytkowników szczoteczki skarży się na krwawienia po szczotkowaniu – jest to ostateczny znak przemawiający na korzyść zmiany metody szczotkowania.

Metody szczotkowania:

Metoda roll (obrotowo-wymiatająca)
Metody wibrujące (Bass, Stillmann, Charters)
Metoda okrężna (Fones)
Metody: pionowa i pozioma

Metoda roll

Wskazana jest u osób borykających się z chorobami przyzębia. Jest to metoda „dziąsło-zęby”. Szczoteczka ustawiona jest pod kątem 45˚ – w ten sposób przyszyjkowe części zębów są pomijane. Stosując metodę roll osoba wywijająca szczoteczką wykonuje ruchy obrotowo-wymiatające – główka szczoteczki przesuwana jest po dziąsłach i koronach zębów. Niestety, sposób ten nie należy do skutecznych, niemniej jednak jest małoinwazyjny w przypadku chorób przyzębia. Co zatem robić, aby metoda roll była skuteczna? Otóż zaleca się wykonywać 4-6 ruchów wymiatająco-obrotowych w jednym czyszczonym miejscu, a główka szczoteczki musi obejmować trzy sąsiednie zęby.

Aby zobaczyć animację sposobu szczotkowania całej ćwiartki kliknij tutaj

Metody wibrujące

Bass
Metoda ta skutecznie usuwa płytkę bakteryjną z kieszonek dziąsłowych. Wystarczy ustawić włosie szczoteczki (wyłącznie miękkiej) pod kątem 45˚ w okolice szyjek zębów – muszą być one skierowane do wierzchołków korzeni zębów. Polega ona na wykonywaniu niewielkich poziomych ruchów drgająco-wibrujących – w ten właśnie sposób końce włosia szczoteczki wnikają do kieszonki dziąsłowej i skutecznie oczyszczą okolice przydziąsłową. Wykonuje się ok. 5 powtórzeń – każde składające się z mniej więcej 30 ruchów. Uwaga! W tym przypadku nie wolno szorować zębów, bowiem może to spowodować uszkodzenie szkliwa i obnażenie korzeni.

Aby zobaczyć animację sposobu szczotkowania całej ćwiartki kliknij tutaj

Stillmann
Szczoteczkę układa się poziomo pod kątem 45˚ skierowaną włosiem do wierzchołka korzenia aczkolwiek należy mieć na uwadze, że włosie musi częściowo znajdować się na dziąśle, a częściowo na koronie zęba. Przyciśniętą do dziąsła szczoteczkę „wywija się” w kierunku powierzchni żujących z jednoczesnym ruchem poprzecznie-wibrującym o niewielkich drganiach. Metoda ta uważana jest za masująco-oczyszczającą i polecana jest m.in. przy recesji dziąseł.

Aby zobaczyć animację sposobu szczotkowania całej ćwiartki kliknij tutaj

Charters
Tak jak w przypadku metod Stillmanna i Bassa, tak i metoda Chartersa polega na ułożeniu szczoteczki poziomo pod kątem 45˚ lecz w tym wypadku w kierunku płaszczyzny zgryzowej (włosie szczoteczki winno znajdować się częściowo na dziąśle i częściowo na koronie zęba i być skierowane do powierzchni żującej/brzegu siecznego). Szczoteczką wykonujemy ruchy obrotowe przy jednoczesnym i równomiernym ucisku na dziąsła. Metoda ta nie jest łatwa do opanowania, a wykonywana w sposób niewłaściwy może spowodować szkodliwe działanie na dziąsła. Polecana jest szczególnie pacjentom z chorobami przyzębia (ze stwierdzoną recesją dziąseł i/lub utratą ich konturu).

Aby zobaczyć animację sposobu szczotkowania całej ćwiartki kliknij tutaj

Metoda okrężna (Fones)

Technika ze względu na swoją łatwość zalecana jest dzieciom oraz osobom upośledzonym, polegająca na ułożeniu szczoteczki pod kątem prostym do dziąsła i wykonywaniu okrężnych ruchów obrotowych. Dzięki tej metodzie zostaje usunięta płytka nazębna z powierzchni gładkich, niemniej płytka zalegająca na powierzchniach stycznych nie zostaje usunięta.

Aby zobaczyć animację sposobu szczotkowania całej ćwiartki kliknij tutaj

Metody: pionowa i pozioma

Pionowa
Polega na ułożeniu włosia szczoteczki pionowo do powierzchni językowych zębów przednich (wzdłuż ich osi) poczym „wymiatamy” zalegające resztki pokarmowe.

Pozioma
Polega na ułożeniu włosia szczoteczki wzdłuż długiej osi zębów (powierzchnie żujące zębów bocznych). Szczotkowanie polega na wykonywaniu ruchów „tył-przód”. Dozwolone jest również wykonywanie delikatnych ruchów obrotowych.

Pobierz aplikację na smartfona z metodami szczotkowania: https://play.google.com/store/apps/details?id=eu.dentysta.metodyszczotkowania

Post Jak szczotkować zęby – opisy i animacje metod szczotkowania pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Dobór właściwego produktu z listy akcesoriów wspomagających higienę może być skomplikowany, ponieważ oferta jest urozmaicona. Przygotowaliśmy praktyczny poradnik, który to ułatwi.

JAKIE AKCESORIA WSPOMAGAJĄCE HIGIENĘ JAMY USTNEJ SĄ DOSTĘPNE NA RYNKU?

Wyróżniamy tu kilka kategorii:

• Nici dentystyczne – idealne do oczyszczania przestrzeni międzyzębowych i bocznych powierzchni zębów, czyli tych zakamarków, z których najczęściej nie da się usunąć nalotu szczoteczką. Pierwsze nici dentystyczne były wykonywane z bawełny, potem z jedwabiu, a obecnie do ich produkcji wykorzystuje się nylon i politetrafluoroetylen (PTFE), znany szerzej jako teflon (Miradent Mirafloss Tape PTFE – niewoskowana taśma dentystyczna powlekana teflonem).
• Irygatory dentystyczne – doczyszczają trudno dostępne miejsca i przestrzenie międzyzębowe oraz poprawiają krążenie w dziąsłach i wzmacniają je dzięki strumieniowi wody o odpowiednio wysokim ciśnieniu lub dzięki strumieniowi wody i powietrza (Philips Sonicare AirFloss). Polecane są osobom noszącym protezy, aparaty ortodontyczne, chorujące na zapalenia przyzębia oraz ze stłoczonymi zębami.

W irygacji można wykorzystywać samą wodę lub też płukankę do jamy ustnej, którą wlewa        się do pojemnika (Visiomed WaterJet 2000).

• Flossery – to niewielkie elektryczne urządzenia do czyszczenia przestrzeni międzyzębowych, które mogą zastąpić nitkę dentystyczną. Trzyma się je w dłoni, ustawiając pod odpowiednim kątem do dziąseł, i wsuwa końcówkę w przestrzeń międzyzębową. Zamocowana na końcówce elastyczna żyłka/nitka po uruchomieniu urządzenia zaczyna się poruszać i skutecznie usuwa zanieczyszczenia ze szczelin. Flossery są tak samo skuteczne, jak nitka, ale bezpieczniejsze dla dziąseł. Polecane są również do utrzymania bieli szkliwa w szczelinach międzyzębowych (Waterpik FL-220).
• Wykałaczki dentystyczne – świetnie sprawdzają się w oczyszczaniu przestrzeni międzyzębowych lub obszarów między zębem a dziąsłem z zalegających, zaklinowanych lub wciśniętych częściowo pod dziąsło większych resztek pokarmowych. Od wykałaczek tradycyjnych różnią się jakością wykonania i bezpieczeństwem stosowania. Mogą być wytwarzane z drewna lub plastiku twardego albo elastycznego.
• Niciowykałaczki (zwane też flosserami ręcznymi) – to niewielkie plastikowe akcesoria z rączką i z rozpiętą pomiędzy dwoma ramionami nicią dentystyczną. Bezpiecznie i skutecznie czyszczą przestrzenie międzyzębowe. Niciowykałaczkę można złapać na kilka sposobów i ustawić w stosunku do czyszczonej powierzchni pod różnym kątem, co umożliwia skuteczne oczyszczenie danego obszaru. Używa się ich podobnie jak nici dentystycznych, prowadząc element czyszczący w górę i w dół. Przybory te mogą mieć kształt litery F lub Y. Pakowane są po kilkadziesiąt sztuk (Active Dental Flossers).
• Skrobaczki i szczoteczki do języka – przypominają zwykłą szczoteczkę do zębów, ale mają główkę zaopatrzoną albo w skrobaczkę (TePe – skrobaczka dla świeżego oddechu), albo w dwustronny element szczotkująco-skrobiący (GUM Butler Tongue Cleaner 760). Uwaga: akcesoriów tych można używać w połączeniu z tradycyjnymi szczoteczkami do wzmocnienia efektu czyszczącego, ale nigdy zamiast szczoteczki do zębów!
• Gumki do zębów – to osadzone na cienkiej rękojeści elementy z elastycznego, miękkiego tworzywa, którymi pociera się po szkliwie, usuwając w ten sposób nalot i powierzchniowe przebarwienia (Wisdom Tooth Stain Eraiser – gumka do przebarwień nazębnych).
• Stymulatory do masażu dziąseł – to manualne przybory zaopatrzone w miękką, stożkowatą końcówkę z kauczukowej gumy, osadzone na cienkiej i wyprofilowanej rękojeści. Używa się ich do masażu dziąseł i delikatnego odchylania ich brzegów w celu doprowadzenia tlenu pod tkankę. Stosowanie stymulatora poprawia krążenie w przyzębiu, likwiduje wrażliwe na tlen bakterie beztlenowe i wspomaga leczenie zapalenia dziąseł we wczesnych stadiach (GUM Butler Stimulator #600).
• Lusterka dentystyczne – mogą być płaskie lub powiększające; służą do obserwacji tkanek jamy ustnej, wspomagają wykrywanie zmian próchniczych oraz miejsc niedoczyszczonych. Bardzo dobrze sprawdzają się w kontroli skuteczności szczotkowania po użyciu tabletek wybarwiających płytkę nazębną, dlatego stanowią idealne narzędzie wspomagające dla rodziców dzieci uczących się samodzielnego szczotkowania lub dla opiekunów osób o ograniczonej sprawności manualnej (Miradent Mundspiegel).
• Gumy do żucia – stanowią idealne rozwiązanie, kiedy po posiłku lub przekąsce nie ma możliwości umycia zębów. Poza gumami dostępnymi w każdym sklepie, istnieją również produkty specjalistyczne. Wszystkie gumy profilaktyczne nie zawierają cukru, a słodki smak zawdzięczają zastosowaniu słodzików (np. ksylitol w miętowej gumie Miradent).
• Akcesoria pomocnicze i uzupełniające – mieszczą się tu:
  • Pętelki do nawlekania nici dentystycznych – polecane osobom, które mają trudności ze stosowaniem samej nitki, mającym bardzo wąskie przestrzenie międzyzębowe lub stłoczone zęby oraz użytkownikom aparatów ortodontycznych i mostów. To plastikowe elementy, w które nawleka się nić i przeciąga się je przez szczelinę międzyzębową albo przez przestrzeń między zamkiem aparatu lub mocowaniem mostu dentystycznego.
  • Uchwyty do nici dentystycznych – w plastikowym uchwycie z dwoma ramionami rozpina się kawałek nici dentystycznej i czyści zęby. Działają identycznie jak fabryczne niciowykałaczki (GUM Butler FlossMate).

Zapewnienie higieny jamy ustnej zależy od troski o czystość uzupełnień i aparatów             ortodontycznych, a tę zapewnią im:

• Tabletki do czyszczenia wyjmowanych protez lub ruchomych aparatów ortodontycznych (Corega Tabs).
• Pudełka do higienicznego przechowywania i transportu aparatów i protez – mogą być jedno- lub wieloczęściowe, a nawet z sitkiem dla wygodnego odsączania po wyjęciu aparatu lub protezy z płynu czyszczącego (Wellsamed Wellsabox).

CZYM KIEROWAĆ SIĘ PRZY WYBORZE NITKI DENTYSTYCZNEJ?

Decyzję o wyborze konkretnej nici podejmujemy w oparciu o:

• Przeznaczenie produktu – kryterium może być wiek (nitka dla dzieci lub uniwersalnego zastosowania) czy konkretny problem, z którym musimy się zmierzyć (oczyszczanie szerokich bądź wąskich przestrzeni międzyzębowych).
• Sprawność manualną użytkownika i jego doświadczenie w nitkowaniu.
• Właściwości nitki – te zależą od jej rodzaju.

Rodzaje nici dentystycznych:

• Zwykłe lub woskowane, przy czym pokrycie woskiem może być lekkie (Curaprox DF 834 Dental Floss, nić lekko woskowana o smaku mięty) albo mocniejsze (Active, miętowa nić woskowana). W niciach niewoskowanych dobry poślizg zapewniają odpowiednio skręcone włókna polimeru (Oral-B Pro-Expert Professional Floss – bardzo delikatna taśma czyszcząca).
• Pęczniejące – pokrywane składnikami, które pod wpływem wilgoci w jamie ustnej zwiększają swoją objętość, poprawiając tym samym właściwości czyszczące nitki (Elgydium Clinic Floss Expanding złożona z 276 splecionych włókien).
• Smakowe – dostępne w Polsce nici mają smak miętowy, ale na świecie istnieją już produkty do nitkowania o smaku boczku (dla amatorów mięsnych aromatów) lub owocowym (dla dzieci).
• Płaskie (Wellsamed Tape – stomatologiczna taśma do czyszczenia przestrzeni międzyzębowych) lub o kolistym przekroju (Elmex nić woskowana).
• Z dodatkami: fluorem (Colgate Gum Heatlhy), substancjami antyseptycznymi (Elgydium Clinic nić woskowana z chlorheksydyną, niestrzępiąca się, bez mięty), ksylitolem (BEYOND Xspand Floss), składnikami mineralnymi wzmacniającymi szkliwo (Biorepair Expand Floss), aloesem (Aloe Dent nić z woskiem pszczelim i miętą pieprzową), monokryształkami polerującymi (R.O.C.S. miętowa woskowana), a nawet pastą do zębów (Jordan Easy Slide Fresh z fluorem)
• W całości lub w kawałkach – dla początkujących użytkowników lepsze jest pierwsze rozwiązanie, ponieważ można odciąć dowolnej długości fragment. Najczęściej na rolkę nawiniętych jest kilkadziesiąt metrów nitki (40-50), ale istnieją też nitki megadługie, np. Oral-B Pro-Expert Proffessional, czyli niekończące się opakowanie nici o dł. aż 200 m. Nici w kawałkach to idealne rozwiązanie w podróży, kiedy nie ma się pod ręką nożyczek do odcięcia fragmentu o pożądanej długości (GUM Butler Access Floss ze sztywnymi końcówkami). Nici w jednym kawałku przeznaczone dla podróżujących są zazwyczaj krótsze niż tradycyjne nici z rolki (GUM ButlerWeave o dł. 10,9 m).
• Specjalnego przeznaczenia – do oczyszczania zębów z aparatami ortodontycznymi, implantami, mostami dentystycznymi lub do szerokich przestrzeni międzyzębowych. Przykładem jest seria nici Curaprox DF z gąbką czyszczącą cienką (841 3in1 Floss) lub z gąbką grubą (843 Perifloss – trzyczęściowa, oraz 844 Bridge&Implant – z dwoma sztywnymi końcówkami).
• Wybielające – mogą zawierać także dodatki chroniące przed próchnicą, np. fluor (Jordan Whitening – nić z niestrzępiącego się monowłókna).

CZY NICI Z FLUOREM MOŻNA UŻYWAĆ WIELE RAZY W CIĄGU DOBY?

Tak, każdej nici można używać tak często, jak to potrzebne. Ryzyko przedawkowania fluoru w tym przypadku nie istnieje.

CZY ISTNIEJĄ NICI DLA POCZĄTKUJĄCYCH UŻYTKOWNIKÓW?

Tak, to przede wszystkim produkty o specjalnej budowie, czasem pęczniejące, dzięki czemu zwiększa się efektywność czyszczenia (Active Innovate Expanding Floss – nić pęczniejąca z miętą i fluorem).

JAK PRAWIDŁOWO WYKONAĆ NITKOWANIE ZĘBÓW?

To proces kilkuetapowy:

1. Dokładnie umyj ręce.
2. Z nici na rolce odetnij kawałek o długości ok. 45-60 cm lub wyjmij z pudełka jedną nić gotową. Im mniej masz wprawy w nitkowaniu, tym odcinaj dłuższy fragment.
3. Owiń nitkę wokół palców środkowych obu dłoni i napnij ją, pomagając sobie palcami wskazującymi oraz kciukami. Pomiędzy palcami powinno zostać nie więcej niż kilka cm nienawiniętej nici.
4. Ostrożnie wprowadź nitkę między powierzchnie styczne zębów i z wyczuciem prowadź ją lekko zygzakowatym ruchem w górę i w dół na każdej powierzchni zęba oraz poniżej linii dziąseł, pamiętając, aby za każdym razem używać świeżego fragmentu nici nawiniętej na palce.

Nitkować możesz przed szczotkowaniem lub po nim. Ważne, aby robić to systematycznie – każdego dnia.

CZY MOŻNA WYKORZYSTAĆ POWTÓRNIE FRAGMENT NICI, KTÓRY BYŁ JUŻ UŻYTY?

Nie, ponieważ na użytym fragmencie znajdują się resztki jedzenia oraz bakterie.

CZY MOŻNA NITKOWAĆ ZĘBY, NOSZĄC APARAT ORTODONTYCZNY LUB UŻYWAJĄC PROTEZ STOMATOLOGICZNYCH?

Nie tylko można, ale trzeba. Konieczność nitkowania wynika z faktu, że zarówno zamki aparatu jak i elementy mostu utrudniają lub uniemożliwiają dokładne oczyszczenie wszystkich przestrzeni i zakamarków na zębach. Aby manewrowanie nitką przy zamkach i mocowaniach mostu było łatwiejsze, warto używać nici specjalnej. Ma ona sztywne końcówki, które ułatwiają wsuwanie nitki w szczeliny, a część środkowa podzielona jest na puszystą (do czyszczenia zamków i metalowych elementów mocowań protezy) oraz standardową (do czyszczenia przestrzeni międzyzębnej). Przykładem takiej nici jest Oral-B SuperFloss.

Jeśli chcemy używać zwykłej nitki, a jej wprowadzanie w szczeliny sprawia trudność, warto użyć pętelki do nawlekania.

CZY DZIECI MOGĄ NITKOWAĆ ZĘBY?

Tak, ale samodzielne nitkowanie powinno się wprowadzić dopiero w okolicach 10-go roku życia. Wtedy dziecko ma odpowiednią sprawność manualną, aby nauczyć się bezpiecznego dla dziąseł używania nici. Na początku przygody z nitkowaniem rodzic lub opiekun powinien dozorować malca przy tej czynności.

Warto dziecko uczyć nitkowania, ponieważ umiejętność ta przyda się, kiedy nadejdzie czas na leczenie ortodontyczne i wymuszoną noszeniem aparatu konieczność szczególnie pieczołowitego zachowania czystości w jamie ustnej. Dziecko może doczyszczać zęby nitką przeznaczoną specjalnie dla najmłodszych użytkowników (Tandex – lekko woskowana nitka, zamykana w wygodnym plastikowym pudełku), lub też korzystać z nici o uniwersalnym przeznaczeniu. Dla ułatwienia nauki warto podsuwać nitki przeznaczone dla początkujących użytkowników, dzięki czemu zmniejsza się ryzyko uszkodzenia dziąseł podczas niewprawnego stosowania (Oral-B Ultra Floss o miękkiej, puszystej strukturze).

CO ROBIĆ, JEŚLI NITKA SIĘ ZERWIE I UTKNIE MIĘDZY ZĘBAMI?

Taką nitkę można spróbować usunąć na kilka sposobów:

• łapiąc jej wystający spomiędzy zębów fragment pęsetą i pociągając;
• wsuwając do szczeliny powyżej zerwanego fragmentu nowy odcinek mocnej nici dentystycznej (ewentualnie fragment cienkiej, oczyszczonej żyłki polimerowej) i przesuwając w dół, wypchać w ten sposób zalegający kawałek;
• wyszczotkować zęby szczoteczką o twardym włosiu albo użyć małego wyciorka, wykałaczki dentystycznej lub irygatora nastawionego na największą moc przepłukiwania.

JAK DOBIERAĆ WYKAŁACZKI DENTYSTYCZNE?

Wykałaczki dobieramy w zależności od umiejętności posługiwania się nimi i od indywidualnych potrzeb. Osoby mniej wprawne w używaniu tych akcesoriów powinny sięgać po wykałaczki miękkie.

Rodzaje wykałaczek dentystycznych:

• Drewniane zwykłe – ich powierzchnia jest wyszlifowana na gładko (co eliminuje ryzyko pojawienia się zadziorów lub pozostawienia drzazgi w miękkich tkankach), a końcówki nie ranią dziąseł (wykałaczki z brzozy marki Elmex). Mogą być wykonane z bardzo twardego drewna, odpornego na rozmiękczanie i wyjątkowo odporne na złamanie (Tandex).
• Ze sztywnego plastiku o anatomicznym kształcie lub profilowane (Tandex).
• Z elastycznego tworzywa – wyjątkowo funkcjonalne, ponieważ można nimi łatwo manipulować w trudnych rejonach, np. między zębami a aparatem ortodontycznym (Opalescence OpalPix).
• Elastyczne ze specjalnymi końcówkami – mogą być wytwarzane w różnych długościach, a końcówka może być zaopatrzona w gumkę (GUM Butler Soft-Picks), lub może charakteryzować się właściwościami podnoszącymi skuteczność oczyszczania. Przykładem są flokowane wykałaczki Paro: Brush-Stick długie lub Micro Brush-Stick – bardzo krótkie, nakładane na zintegrowaną z nimi szczoteczkę, co ułatwia manipulowanie w jamie ustnej.
• Nasycane minerałami (Curaprox TP 945 Tartar-Stix – plastikowe, o anatomicznym kształcie, które mają wspomagać likwidowanie kamienia nazębnego) lub fluorem (TePe – drewniane z szybko uwalnianym fluorem).

CZY NICIOWYKAŁACZKI SĄ BARDZIEJ SKUTECZNE NIŻ SAME NICI DENTYSTYCZNE?

Skuteczność czyszczenia zależy od sprawności w posługiwaniu się nitką lub niciowykałaczką oraz od systematyczności stosowania. Niciowykałaczki są wygodniejsze do uchwycenia, dlatego polecane są osobom nie lubiącym tradycyjnego nitkowania lub mającym trudności we właściwym trzymaniu nitki.

SZEROKIE LUB WĄSKIE PRZESTRZENIE MIĘDZYZĘBOWE – CZYM JE DOCZYSZCZAĆ?

Przy szerokich przestrzeniach międzyzębowych warto korzystać z taśmy czyszczącej – to płaska nić dentystyczna, którą przesuwa się jak szarfę po czyszczonej powierzchni. Można też używać specjalnie wyprofilowanych wykałaczek dentystycznych, które przypominają wyglądem wyciorki dentystyczne, ale są mniejsze i cieńsze, a od drewnianych i plastikowych wykałaczek różnią się elastycznością tworzywa i subtelniejszym działaniem na dziąsła (GUM Butler Soft-Picks Large z delikatną gumową końcówką).

Przy wąskich przestrzeniach międzyzębowych ważne jest, aby wybrać nie tylko produkt cienki i o dobrym poślizgu, ale także bardzo mocny, ponieważ nitka w ciasnej przestrzeni może utknąć, a słabsze włókno przy próbie przeciągnięcia zerwie się (Oral-B Satin-Floss, nitka miętowa, wyjątkowo oporna na zerwanie, strzępienie się i rozciąganie).

JAKIE RODZAJE IRYGATORÓW SĄ DOSTĘPNE NA RYNKU?

Irygatory mogą być:

• stacjonarne lub bezprzewodowe – te pierwsze są większe, mają wbudowany zbiornik na wodę i najczęściej wytwarzają strumień płuczący pod większym ciśnieniem (Aquapick AQ-300); irygatory bezprzewodowe polecane są m.in. w podróży, bo są niewielkie i poręczne, ale też o małym zbiorniku na wodę; niektóre modele są składane (Panasonic EW-DJ40);
• elektryczne (zasilane akumulatorowo lub na baterie) albo mechaniczne – urządzenia drugiego typu podłącza się bezpośrednio do kranu baterii wodnej przy umywalce i wykorzystuje ciśnienie przepływającej wody (irygator SoWash z potrójnym strumieniem wody do czyszczenia szczelin między zębami i masażu dziąseł).

Większość irygatorów ma uniwersalne zastosowanie, ale są też modele dedykowane specjalnie dzieciom (Waterpik WP-260E2). Urządzenia różnią się również wyposażeniem: niektóre modele mają po kilka końcówek tego samego rodzaju, w innych znajdziemy kilka specjalistycznych końcówek (Waterpik 100E z 7 różnymi końcówkami).

JAK PRAWIDŁOWO UŻYWAĆ IRYGATORA DENTYSTYCZNEGO?

Z uwagi na różne rodzaje irygatorów i zastosowanie różnych rozwiązań technologicznych, zawsze stosujemy urządzenie ściśle według wskazówek producenta. Dyszę, przez którą wydostaje się woda, należy skierować na obszar oczyszczany, ustawić urządzenie w odpowiedni tryb pracy i załączyć.

Do masażu dziąseł i oczyszczania przestrzeni międzyzębowych wykorzystuje się silny strumień wody. W przypadku nadwrażliwości zębów lub bolesnych stanów zapalnych dziąseł stosujemy strumień łagodniejszy, pod niższym ciśnieniem, wspomagając irygację płukanką do jamy ustnej o właściwościach antyseptycznych lub łagodzących nadwrażliwość zębów.

CZY SKROBACZKI DO JĘZYKA SĄ BARDZIEJ SKUTECZNE NIŻ SZCZOTECZKI ZAOPATRZONE W POWIERZCHNIĘ CZYSZCZĄCĄ JĘZYK?

Skuteczność czyszczenia języka zależy od staranności włożonej w tę czynność i od budowy elementu oczyszczającego. Zwykłą szczoteczką do zębów także można skutecznie usunąć zanieczyszczenia z języka, posiłkując się skrobaczką umieszczoną na główce przyboru.

Post Akcesoria wspomagające higienę jamy ustnej pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

• działania drobnoustrojów docierających z otoczenia zewnętrznego lub bytujących w środowisku jamy ustnej,
• wpływu czynników mechanicznych, termicznych, chemicznych,
• działania czynników wywołujących u konkretnej osoby objawy alergiczne,
• działania jatrogennego np. po zastosowaniu środków medycznych, leków, promieniowania albo niewłaściwego postępowania medycznego,
• chorób toczących się w samej jamie ustnej albo w innym obszarze ustroju, które wpływają na kondycję śluzówki, dziąseł, przyzębia i zębów.

Kiedy w jamie ustnej i przy ustach szczypie, boli, piecze, swędzi, warto sięgnąć po środki łagodzące przykre objawy oraz działające leczniczo.

O płukankach leczniczych można przeczytać tutaj, w osobnym artykule.

W tym kompendium zebraliśmy informacje na temat preparatów do miejscowego stosowania w schorzeniach jamy ustnej. Dzięki zawartym w tekście wiadomościom wybór najlepszego środka z wielu dostępnych na rynku stanie się bardzo prosty.

W JAKIEJ POSTACI DOSTĘPNE SĄ ŚRODKI WSPOMAGAJĄCE LECZENIE DOLEGLIWOŚCI JAMY USTNEJ?

Środki do stosowania miejscowego, których zadaniem jest łagodzenie i leczenie zmian w jamie ustnej i w okolicach ust, mogą być dostępne bez recepty lub tylko na receptę. Są wśród nich:

• Żele – to bardzo praktyczna postać do miejscowego zastosowania, ponieważ po nałożeniu utrzymuje się w miejscu zaaplikowania na tyle długo, że do tkanek docelowych zdążą przeniknąć substancje aktywne. Składniki odpowiedzialne za utrzymanie żelowej konsystencji są bezpieczne dla zdrowia i ich połknięcia nie trzeba się obawiać – chyba, że producent preparatu wyraźnie zaznaczy, iż nie należy preparatu połykać, np. Elugel żel stomatologiczny.
• Kremy – mają nieco cięższą konsystencję niż żele, ale nie są tak maziste i aż tak tłuste, jak maści, np. Vratizolin stosowany na opryszczkę wargową. Utrzymują się na powierzchni dłużej niż żele.
• Maści – również bardzo wygodna w stosowaniu forma, ale o konsystencji bardziej mazistej, cięższej w porównaniu do żelu. Z uwagi na to, że maści do jamy ustnej mogą być nośnikami silnie działających składników leczniczych, należy je stosować ściśle do wskazań stomatologa; np. maść Carident®. Postać maści przyjmują też leki działające na zajady i inne stany zapalne wokół ust, np. Lips Maść na zajady.
• Sztyfty – stosowane są na zajady, afty i opryszczkę; wygodna forma pomadki umożliwia dyskretne i precyzyjne dozowanie, np. Lips Sztyft Antyseptyczny z szałwią do stosowania w końcowej fazie opryszczki.
• Płyny do pędzlowania – stosowane są w leczeniu aft, zajadów, owrzodzeń, grzybic, zakażeń śluzówki wywołanych przez bakterie, wirusy. Nanosi się je na chore miejsce przy użyciu szpatułki, wacika, pędzelka. Mogą to być:
  • roztwory substancji odkażających (np. wodny rozwór fioletu krystalicznego),
  • płyny zawierające skoncentrowane wyciągi ziołowe (np. płyn Dentosept lub Dentosept A, którymi można także płukać jamę ustną po rozcieńczeniu).
• Gumy do żucia – poza produktami bez cukru popularnych marek, które sprzedawane są w marketach, istnieją specjalistyczne gumy do żucia, likwidujące nieprzyjemny zapach oddechu i odkażające jamę ustną. Środki te mogą działać na śluzówkę także osłaniająco i wzmacniać odporność śluzówki na ataki patogenów, np. guma Apidentic z propolisem, cynkiem i olejkiem goździkowym.
• Aerozole i spraye – wygodna forma dozowania sprawia, że można je aplikować tylko miejscowo albo na cały obszar jamy ustnej i gardła. Cząsteczki aerozolu docierają do zakamarków jamy ustnej, dezynfekują, odświeżają lub nawilżają, np. Tantum Verde w aerozolu, który wspomaga również leczenie infekcji gardła.
• Tabletki lub kapsułki – najczęściej należy je ssać, rzadziej – rozgryzać lub połykać. Mogą odświeżać oddech, dezynfekować, likwidować drobnoustroje chorobotwórcze (np. Chlorchinaldin), wzmacniać zęby (np. tabletki do ssania Junical Zęby). Specjalną kategorią tabletek są preparaty wybarwiające płytkę nazębną, dzięki czemu można sprawdzić efektywność szczotkowania, np. Red Cote Gum.
• Pasty – doskonale przylegają do powierzchni zmienionej chorobowo, tworząc skuteczną barierę ochronną przez dalszym rozprzestrzenianiem się czynników zakaźnych oraz przed wpływem czynników środowiska zewnętrznego na uszkodzoną śluzówkę, np. pasta Stomatovis stosowana w leczeniu aft.
• Plastry – rozwiązanie stosowane w leczeniu aft, opryszczki, uszkodzeń mechanicznych śluzówki, otarć, odleżyn spowodowanych noszeniem protez lub aparatów ortodontycznych. Istnieją plastry:
  • rozpuszczalne, np. After RemeSense, które po nałożeniu na owrzodzenie powoli się rozpuszczają,
  • plastry w płynie/żelu, które po zaaplikowaniu tworzą nad owrzodzeniem elastyczny opatrunek izolujący uszkodzenie od reszty otoczenia i przyspieszający gojenie, np. Urgo na afty i drobne rany w jamie ustnej opatrunek w żelu,
  • niewidoczne/dyskretne – stosowane na eksponowanej powierzchni, najczęściej na pograniczu czerwieni wargowej i skóry w miejscu, gdzie pojawiła się opryszczka, np. plaster Compeed Cold Sore.

JAKE SUBSTANCJE WCHODZĄ W SKŁAD PREPARATÓW DO MIEJSCOWEGO ZASTOSOWNIA W JAMIE USTNEJ?

Poza wodą i składnikami odpowiedzialnymi za wytworzenie właściwej konsystencji produktu, w jego składzie mogą znajdować się:

• Substancje o działaniu bakteriobójczym, wirusobójczym, grzybobójczym:
  • antybiotyki zawarte w preparatach wydawanych na receptę, które, jeśli tak zaleci stomatolog, można miejscowo stosować w postaci aerozolu, pasty lub żelu, np. żele: Metronidazol, Daktarin, aerozole: Bioparox, Neomycyna, maść Peridontone;
  • antyseptyki w środkach dostępnych bez recepty, np. chlorheksydyna będąca składnikiem żelu Aphtigel.
• Naturalne dodatki:
  • Ekstrakty, olejki i wyciągi roślinne – które mogą działać antyseptycznie, bakteriostatycznie, koić, wspomagać procesy regeneracji i mineralizacji czy usprawniać pracę układu odpornościowego. Przykładowo: wyciąg z cytrusów (żel Citrosept Dental), alkoholowy wyciąg z rumianku (płyn Azulan), preparaty torfowe (żel Chamosaldont Gel), wyciągi z alg (tabletki do ssania Calsin Duo), olejki eteryczne (Ossadent żel na bolesne ząbkowanie).
  • Produkty pszczele – działający odkażająco i bakteriostatycznie ekstrakt z propolisu. Zawiera go np. płyn Propolisol, którego po rozcieńczeniu można używać do pędzlowania lub płukania jamy ustnej.
  • Składniki pochodzenia zwierzęcego – to protamina, białko pozyskiwane z ryb łososiowatych, którą wykorzystuje się w hamowaniu krwawień (zawiera ją żel Protaminum sulfuricum na receptę), oraz wyciąg z pełnej krwi cielęcej (znajduje się paście Solcoseryl).
  • Enzymy – np. papaina, która rozpuszcza martwe tkanki, ułatwiając w ten sposób wnikanie składników leczniczych (jest w maści Carident).
• Składniki o działaniu przeciwzapalnym, ściągającym, przeciwbólowym, chłodzącym znieczulającym i likwidującym krwawienia z dziąseł:
  • niesteroidowe, np. kwas acetylosalicylowy i jego pochodne (zawiera je Sachol żel stomatologiczny), oraz związki steroidowe (to m.in. roztwory z hydrokortyzonem do pędzlowania wykonywane w aptece na receptę),
  • aprotynina stosowana do hamowania krwawień (zawiera ją żel Trascodent),
  • lidokaina o działaniu przejściowo znieczulającym, stosowana głównie w preparatach przeciwzapalnych (Calgel) lub przy bolesnym ząbkowaniu (Bobodent żel),
  • wyciąg borowinowy o działaniu ściągającym (Pelogel),
  • mentol i wyciągi z mięty pieprzowej działające chłodząco (Ozone Trachisept tabletki do ssania).

ILE RAZY W CIĄGU DOBY MOŻNA STOSOWAĆ ŚRODKI DZIAŁAJĄCE MIEJSCOWO?

Wszystkie preparaty nabywane bez recepty stosujemy ściśle wg wskazań producenta, a wydawane na receptę – zgodnie z zaleceniami lekarza dentysty. Szczególnej uwagi wymaga stosowanie produktów działających miejscowo u niemowląt i u dzieci – także środków kupowanych bez recepty. Nie wolno aplikować ich częściej, niż to dozwolone.

Kiedy używa się jednocześnie kilku różnych preparatów do likwidowania dolegliwości w jamie ustnej, trzeba zwrócić uwagę na ich skład – jeśli w środkach tych jest ta sama substancja czynna, może dojść do przedawkowania.

JAK STOSOWAĆ PREPARATY DZIAŁAJĄCE MIEJSCOWO, ABY BYŁY SKUTECZNE?

Najlepiej zapamiętać kilka zasad:

• Dobieramy preparat dostosowany do wieku użytkownika oraz przeznaczony do leczenia/likwidacji konkretnej dolegliwości/problemu stomatologicznego.
• Używamy preparatu zawsze zgodnie z zaleceniami stomatologa (w przypadku środków na receptę) lub według wskazań producenta (preparaty dostępne bez recepty).
• Nie stosujemy kilku różnych preparatów lub zawierających tę samą substancję czynną w tym samym momencie.
• Przed zastosowaniem oczyszczamy jamę ustną.
• Płyny do pędzlowania nanosimy tylko czystym aplikatorem.
• Żele po zaaplikowaniu – jeśli takie jest zalecenie – można wmasować w leczoną okolicę.

JAKIE WŁAŚCIWOŚCI MOGĄ MIEĆ ŚRODKI DO STOSOWANIA MIEJSCOWEGO W JAMIE USTNEJ?

Środki te mogą:

• likwidować bakterie, wirusy, grzyby, pierwotniaki, np. płyn Propolan z propolisem, Metronidazol maść stomatologiczna czy czysty olejek goździkowy;
• działać przeciwzapalnie i przeciwbólowo, np. Dentibaby żel do masażu dziąseł przy bolesnym ząbkowaniu zawierający m.in. wyciąg z kozłka lekarskiego (waleriana), rumianku, propolisu;
• przyspieszać regenerację tkanek, np. Baikadent żel z wyciągiem z tarczycy bajkalskiej;
• działać ochronnie i profilaktycznie, np. chroniący przed bolesnym ząbkowaniem Dentinox – Gel N z przeciwzapalnym rumiankiem i przeciwbólową lidokainą;
• leczyć: zmiany w jamie ustnej (Elugel z chlorheksydyną) lub powikłania po ekstrakcji (Galena Nipas wkładka dozębodołowa z kwasem acetylosalicylowym);
• działać ściągająco i hamować krwawienia z dziąseł, np. Salumin Activ żel z szałwią i taniną;
• wzmacniać zęby, np. Junical tabletki do ssania dla dzieci od 6 r.ż. i dla dorosłych, Fluormex żel dla dzieci od 5 r.ż. i dorosłych (do wcierania lub szczotkowania);
• odświeżać oddech, np. tabletki do ssania Cynk organiczny Fresh Mint;
• zmniejszać odkładanie się kamienia nazębnego, np. Proden Plaque Off – to środek działający miejscowo w nietypowy sposób, bo od wewnątrz, w postaci kapsułek do połykania z wyciągiem z alg morskich: dzięki nim zmieniają się właściwości śliny, co utrudnia osadzanie się nalotu i tworzenie kamienia nazębnego;
• nawilżać suchą śluzówkę jamy ustnej, np. linia Xerostom Dry Mouth: spray, żel, pastylki, kapsułki.

CZY ŚRODKI DZIAŁAJĄCE MIEJSCOWO MOGĄ BYĆ STOSOWANE DŁUGOTRWALE LUB KRÓCEJ, NIŻ WYNIKA TO Z ZALECEŃ?

Każdy preparat, nawet ten zawierający tylko naturalne składniki, powinien być stosowany tak długo, jak zalecił to stomatolog lub jak wskazane jest to przez producenta. Jest to szczególnie istotne w przypadku używania środków zawierających:

• alkohol – ich długotrwałe stosowanie może wysuszać błonę śluzową jamy ustnej,
• antybiotyki – ponieważ ich nadużywanie, skracanie czasu terapii lub niesystematyczne stosowanie skutkuje rozwojem lekooporności drobnoustrojów,
• rumianek – stosowanie długotrwałe lub w nadmiernych ilościach może powodować powstanie reakcji uczuleniowych;
• chlorheksydynę – nadużywanie lub długotrwałe stosowanie środków z tym antyseptykiem prowadzi m.in. do powstania brunatnych przebarwień na szkliwie i zaburzeń smaku.

CZY ISTNIEJĄ SPECJALNE ZALECENIA DOTYCZĄCE STOSOWANIA PREPARATÓW O DZIAŁANIU MIEJCOWYM? 

Najczęściej zaleca się, aby:

• przed zastosowaniem preparatu oczyścić jamę ustną (co zwiększa skuteczność działania produktu leczniczego),
• po zastosowaniu środka przez określony czas nie jeść, nie pić i nie płukać jamy ustnej (najczęściej to minimum ok. 0,5 godz.).
• unikać kontaktu preparatu z oczami.

KTO NIE MOŻE STOSOWAĆ ŚRODKÓW DZIAŁAJĄCYCH MIEJSCOWO W JAMIE USTNEJ?

Jeśli środki dostępne bez recepty zawierają alkohol lub silnie działające składniki w dużej koncentracji, nie stosuje się ich u dzieci.

Preparatów działających miejscowo nie mogą też stosować samodzielnie osoby upośledzone, o ograniczonej sprawności umysłowej oraz mające problemy ze sprawnością manualną (istnieje ryzyko niewłaściwego dawkowania preparatów).

Osoby, u których stwierdzono zmiany nowotworowe lub przednowotworowe oraz te, u których istnieje podejrzenie nowotworu, nie mogą używać preparatów zawierających m.in. związki steroidowe, a stosowanie każdego innego preparatu działającego miejscowo powinny konsultować z dentystą.

OD KIEDY ŚRODKI DZIAŁAJĄCE MIEJSCOWO MOŻNA STOSOWAĆ U DZIECI?

Można je stosować już u niemowląt i małych dzieci. Najczęściej dla małych użytkowników polecane są:

• Płyny do pędzlowania jamy ustnej – przy bolesnych aftach, pleśniawkach lub innych zakażeniach delikatnej śluzówki jamy ustnej, np. płyn Aphtin, wodny roztwór fioletu krystalicznego.
• Żele:
  • do wcierania w dziąsła przy bolesnym ząbkowaniu, np. Kin Baby Gel z rumiankiem, szałwią i witaminą D od 6 mies. życia, Pansoral Premieres Dent z rumianem rzymskim i prawoślazem, Chicco Wielofunkcyjny żel na ząbkowanie z rumiankiem i ksylitolem;
  • do leczenia aft i pleśniawek, np. Lips żel z chlorheksydyną, szałwią i witaminami B₆ i B₁₂ od 3-go roku życia.

BOLESNE ZĄBKOWANIE – JAK I KIEDY APLIKOWAĆ LEKI DZIAŁAJĄCE MIEJSCOWO?

Niezależne od tego, czy chcemy załagodzić lub zlikwidować dolegliwości towarzyszące pierwszemu, drugiemu lub trzeciemu (podczas wyrzynania się zębów mądrości) ząbkowaniu, zawsze stosujemy preparaty ściśle według wskazań producenta lub stomatologa.

Przy ząbkowaniu niemowląt używamy tylko i wyłącznie preparatów przeznaczonych dla tej grupy wiekowej. Ze środków tych mogą korzystać także dzieci i dorośli. Sytuacja odwrotna, czyli stosowanie produktów dedykowanych dorosłym lub starszym dzieciom u niemowląt, nie może mieć miejsca.

W ząbkowaniu najczęściej wykorzystuje się produkty żelowe. Nakłada się je na obolałe miejsce i wmasowuje w śluzówkę, co przyspiesza przenikanie składników aktywnych do tkanek, szybciej łagodzi ból i zmniejsza obrzęk dziąseł.

KRWAWIENIA Z DZIĄSEŁ, CHOROBY PRZYZĘBIA I PARADONTOZA – KTÓRE ŚRODKI WARTO STOSOWAĆ?

Najlepiej sięgnąć po preparaty działające na tkanki przyzębia kompleksowo: przeciwzapalnie, odkażająco i regenerująco oraz po środki przeznaczone specjalnie do walki z chorobami dziąseł i przyzębia, które koją ból, znoszą obrzęki tkanek miękkich, przyspieszają regenerację i hamują krwawienia z dziąseł.

Przykładowe preparaty:

• Tołpa paradontosis Eko-koncentrat na wrażliwe dziąsła (do wcierania) – z torfem, ekstraktem z wierzby białej, szałwii, rumianku;
• Curasept ADS 050 – antybakteryjny spray z chlorheksydyną, który chroni przed chorobami dziąseł;
• Gengigel z kwasem hialuronowym – silnie nawilża i wspomaga proces gojenia się tkanek, polecany dla każdej grupy wiekowej;
• Parodium żel z chlorheksydyną – likwiduje drobnoustroje patogenne i zapobiega rozwojowi zapaleń dziąseł, łagodzi opuchliznę dziąseł;
• Tymsal – antyseptyczny i ściągający aerozol z wyciągiem z tymianku i nalewką z szałwii;
• Sensilab Q10 Sensitive – żel, tabletki do ssania ze wzmacniającym koenzymem Q10 na wrażliwe dziąsła.

AFTY, PLEŚNIAWKI, ZAJADY – JAKA FORMA ŚRODKA DZIAŁAJĄCEGO MIEJSCOWO JEST NAJSKUTECZNIEJSZA?

Nie ma znaczenia, czy zmiany pryska się aerozolem, okłada żelem czy pastą, stosuje krem lub sztyft. Ważne, żeby preparat przylegał do zmienionej chorobowo tkanki odpowiednio długo, aby mogły zadziałać substancje aktywne. Byłoby idealnie, gdyby środek tworzył skuteczną barierę odgraniczającą zmianę od otoczenia.

Przykładowe preparaty:

• Na zajady:
  • Actisoftin – krem na zajady z aktywnymi składnikami roślinnymi, miodem i pantenolem;
  • Candi – sztyft na zajady o działaniu przeciwbakteryjnym, przeciwdrożdżakowym i przeciwpierwotniakowym;
  • Zajadex Forte – tabletki z witaminami z grupy B oraz kwasem hialuronowym;
  • Maść B2 – z chlorheksydyną, witaminami i ekstraktem z liści szałwii.
• Na afty i pleśniawki:
  • Dezaftan Med – żel tworzący nad zmianą płaszcz ochronny; zawiera składniki antyseptyczne, przeciwbólowe, przeciwzapalne i przyspieszające gojenie się uszkodzeń śluzówki;
  • Argol Essenza Basamica – spray na afty nawrotowe, będący mieszaniną kilku naturalnych olejków eterycznych;
  • Aphtin – płyn do pędzlowania;
  • Aphtigel – żel z chlorheksydyną;
  • GUM Butler ParoeX – spray antyseptyczny z podwójną ochroną przeciwbakteryjną, który można stosować także przed i po zabiegach chirurgicznych w jamie ustnej.

ALERGIE – CZY MOŻNA STOSOWAĆ PREPARATY DZIAŁAJĄCE MIEJSCOWO?

Tak, pod warunkiem, że nie zawierają one składników działających uczulająco u danej osoby. Z tego powodu konieczne jest zapoznanie się ze składem produktu. W razie wystąpienia jakichkolwiek objawów niepokojących lub uczuleniowych po zastosowaniu preparatu po raz pierwszy należy go odstawić.

Osoby, które zmagają się ze stanami alergicznymi w jamie ustnej, mogą korzystać ze specjalnie dla nich przeznaczonych środków, np. Pneumovit Sept – to aerozol, który zawiera zmodyfikowany roztwór wody mineralnej z Uzdrowiska Rabka S.A. oraz wyciągi z szałwii, aloesu i działające przeciwuczuleniowo związki manganu i wapnia.

GRZYBICE JAMY USTNEJ – KTÓRE PREPARATY POMOGĄ?

W zwalczaniu grzybic jamy ustnej można stosować:

• środki działające miejscowo o szerokim spektrum antyseptycznym, czyli takie, które likwidują też bakterie i wirusy,
• preparaty z antybiotykami dostępne bez recepty lub na receptę.

Przykładowe preparaty:

• Actisept – krem na skórę i błony śluzowe oparty na powidonie jodowanym (składnikiem aktywnym jest stopniowo uwalniany wolny jod);
• wodny roztwór fioletu krystalicznego do pędzlowania zmian;
• Aperisan – antyseptyczny, ściągający i łagodzący żel z wyciągiem z szałwii, który można stosować przez długi czas także u dzieci, kobiet w ciąży, podczas adaptacji do protez stomatologicznych;
• Orofar Max – tabletki do ssania działające antyseptycznie i przeciwbólowo (zawierają lidokainę);
• Daktarin Oral Gel;
• preparaty na receptę z nystatyną – polecane szczególnie w odprotezowym zapaleniu śluzówki jamy ustnej.

UŻYWANIE PROTEZ, IMPLANTÓW, APARATÓW ORTODONTYCZNYCH – CZY MOŻNA STOSOWAĆ ŚRODKI DZIAŁAJĄCE MIEJSCOWO?

Użytkownicy aparatów ortodontycznych, protez i implantów często są narażeni na powstanie różnych zapaleń i uszkodzeń śluzówki jamy ustnej. Zwiększa się też u nich ryzyko rozwoju chorób przyzębia i niebezpiecznych zmian o charakterze nowotworowym, będących wynikiem stałego drażnienia tkanek w jednym miejscu. Z tego powodu środki działające miejscowo w jamie ustnej są szczególnie polecane – w ramach prewencji, leczenia istniejących stanów zapalnych, do likwidacji dyskomfortu wynikającego z noszenia protez czy aparatów oraz w okresie adaptacyjnym po założeniu aparatu czy uzupełnienia stomatologicznego.

Przykładowe preparaty:

• Mucosit – żel z naturalnymi wyciągami ziołowymi oraz olejkami eterycznymi i alantoiną, polecany w leczeniu podrażnień spowodowanych aparatem oraz odleżyn po protezach; do użytku także po zabiegach chirurgicznych i po implantowaniu;
• Protefix Protect – dla noszących protezy i aparaty, który koi, goi i działa ochronnie;
• Vilcacora – spray z wyciągami z tymianku, vilkakory i propolisu na bazie alkoholu do codziennej pielęgnacji i łagodzenia podrażnień;
• Larimax T – aerozol z olejkiem z nagietka i rokitnika, koi podrażnienia śluzówki i przyspiesza gojenie ranek; mogą go stosować dzieci od 2 r.ż.;
• Solcoseryl – pasta regenerująca z hydrolizatem z krwi cielęcej na rany i podrażnienia śluzówki;
• Gengigel – przyspieszający gojenie żel z kwasem hialuronowym także dla dzieci, kobiet w ciąży i diabetyków;
• Fluormex – żel dla dorosłych i dzieci od 5 r.ż. do mineralizacji szkliwa przez wcieranie wacikiem lub szczotkowanie. Polecany szczególnie noszącym aparaty ortodontyczne, szyny, klamry.

ZABIEGI STOMATOLOGICZNE I CHIRURGICZNE W JAMIE USTN EJ – KIEDY I PO JAKIE PREPARATY WARTO SIĘGNĄĆ?

Po środki działające miejscowo można sięgać przed i po zabiegach chirurgicznych w jamie ustnej. Zawsze jednak najpierw ich użycie należy skonsultować ze stomatologiem prowadzącym leczenie. Można je stosować przed zabiegiem i po nim – bezpośrednio lub dopiero po jakimś czasie. Preparaty te działają antyseptycznie, przeciwbólowo, zmniejszają obrzęki i przyspieszają gojenie się ran.

Przykładowe preparaty:

• Galena Nipas – wkładka dozębodołowa o działaniu antyseptycznym i przeciwbólowym, stosowana przy powikłaniach po zabiegach ekstrakcji, po otarciu ropni, dłutowaniu;
• Protaminum sulfuricum – żel, który zalecić może tylko dentysta do pędzlowania dziąseł i okolic przyszyjkowych;
• Alfa Piana – pianka do stosowania szczególnie w pierwszych 2-3 dniach po ekstrakcji i zabiegach stomatologicznych; zabezpiecza przed wypłukiwaniem skrzepu, daje ochronę przy zranieniu tkanek i działa ochronnie;
• Curasept ADS 050 – antyseptyczny spray z chlorheksydyną, stymuluje procesy gojenia po zabiegach.

NIEŚWIEŻY ODDECH (HALITOZA) – JAKI PREPARAT DZIAŁAJĄCY MIEJSCOWO WARTO ZASTOSOWAĆ?

W celu odświeżenia oddechu najlepiej zastosować środek, który nie tylko zatuszuje nieprzyjemną woń z jamy ustnej, ale także zneutralizuje lotne związki siarkowe, które powodują nieprzyjemny oddech. Idealnie sprawdzą się tu preparaty w aerozolu oraz tabletki do ssania.

Przykładowe preparaty:

• Argol Essenza Balsamica – mieszanina naturalnych olejków eterycznych w kieszonkowym sprayu do stosowania od 6 r.ż.;
• Beauty Formulas Cool Mint – spray do częstego stosowania o intensywnie miętowym smaku;
• seria AIR-LIFT – kapsułki konferencyjne do połykania, spray, guma do żucia;
• GUM Butler HaliControl – z naturalnymi aromatami, neutralizatorami lotnych związków siarki i ekstraktem z zielonej kawy;
• Splat Pro-Whiter Intensive – pianka wielofunkcyjna do odświeżania oddechu oraz do wybielania zębów, która może okazjonalnie zastąpić pastę od zębów; nakłada się ją do jamy ustnej, rozprowadza przez kilka sekund po tkankach i wypluwa.

SUCHOŚĆ JAMY USTNEJ – CZYM PRZYWRÓCIĆ NAWILŻENIE TKANEK?

Właściwe nawilżenie tkanek jamy ustnej jest podstawą zdrowia tego obszaru ciała. Aby zwiększyć wilgotność śluzówki lub zabezpieczyć ją przed wysychaniem, stosuje się preparaty zastępujące naturalną ślinę, powlekające śluzówkę cienkim ochronnym filmem magazynującym wilgoć i przeciwdziałającym ucieczce wody z komórek.

Przykładowe preparaty:

• Mucinox – tzw. sztuczna ślina, aerozol na bazie naturalnej mucyny, głównego składnika śliny i śluzów;
• Glosal – aerozol tylko na naturalnych składnikach z wyciągiem z krasnorostu, polecany niezależnie od przyczyny suchości i dla każdego; nawilża, koi, działa przeciwzapalnie i bakteriobójczo;
• Salorhin z gliceryną, pantenolem, allantoiną i olejkiem z drzewa herbacianego, dzięki którym nawilża, łagodzi i leczy stany zapalne oraz działa antyseptycznie;
• Miramle – spray zawierający 8 olejków eterycznych, które nawilżają, leczą i koją, przeznaczony dla dzieci od 2 r.ż.;
• Tonimer – aerozol o przedłużonym działaniu z wyciągiem z krasnorostów, chitozanem i olejkiem z drzewa herbacianego, który silnie nawilża, tonizuje, odkaża; do stosowania przez długi czas;
• GC Dry Mouth Gel – seria żeli w 4-ech smakach utrzymujących pH jamy ustnej na bezpiecznym poziomie, co zapobiega demineralizacji szkliwa;
• seria Xerostom: kapsułki nawilżające błonę śluzową, dentystyczna guma do żucia, żel zastępujący ślinę, spray nawilżający;
• GUM Butler bioXtra – żel i spray na suchość w jamie ustnej.

NADWRAŻLIWOŚĆ ZĘBÓW – KTÓRY PREPARAT STOSOWANY MIEJSCOWO JEST NAJSKUTECZNIEJSZY?

Przy nadwrażliwości zębiny skuteczne są żele rozsmarowywane na szkliwie oraz spraye, ponieważ środek farmaceutyczny można równomiernie nanieść na powierzchnię zębów, docierając jednocześnie do trudno dostępnych zakamarków. Idealnie, jeśli preparat utrzymuje się na powierzchni szkliwa przez klika godzin.

Przykładowe preparaty:

• Sensigel – żel ze związkami potasu i fluoru, nakłada się go na szkliwo po każdym szczotkowaniu i nie płucze jamy ustnej;
• SensiKin Intensive Spray oraz Intensive Gel – stosowane przy ostrej nadwrażliwości zębów i przy silnej bolesności okolic przyszyjkowych; mogą być używane po zabiegach stomatologicznych lub periodontologicznych oraz w leczeniu ortodontycznym; nie zawierają alkoholu; od 12 r. ż.
• Apa Care&Repair – żel do remineralizacji zębów, tzw. płynne szkliwo, które nakłada się na zęby po ich wyszczotkowaniu lub umieszcza preparat w szynie, którą zakłada się na zęby; środek bezpieczny dla kobiet w ciąży, stosowany także podczas leczenia kserostomii i po zabiegach chirurgicznych w jamie ustnej;
• Biorepair – kuracja w paście remineralizująca szkliwo i zmniejszająca nadwrażliwość zębów; preparat umieszczany jest w szynie i zakładany na zęby najczęściej na noc;
• Opalescence Ultra EZ – żel znoszący nadwrażliwość dostępny w wygodnej do zaaplikowania formie: w strzykawce; umieszcza się go w nakładce i mocuje na określony przez stomatologa czas na zębach;
• Relief ACP Refill Kit – żel znoszący nadwrażliwość natychmiast i na dług czas przez zablokowanie receptorów bólowych i zamknięcie otwartych ujść kanalików zębinowych.

OPRYSZCZKA WARGOWA – KTÓRE PREPARATY WARTO STOSOWAĆ?

W leczeniu opryszczki sięgamy po środki o właściwościach przeciwwirusowych, łagodzących dyskomfort i bolesność oraz przyspieszających regenerację tkanek.

Przykładowe preparaty:

• Sonol – poręczny roll-on z przeciwwirusowym i przeciwzapalnym kwasem acetylosalicylowym, chłodzącym mentolem i antyseptycznym olejkiem tymolowym;
• Tonisan H – żel z kwasem krzemowym;
• Erazaban – krem chroniący zdrowe komórki przed wirusem opryszczki;
• Lips Help – maść i sztyft z melisą, cynkiem i witaminami z grupy B;
• Zovirax i Zovirax Duo – kremy z (odpowiednio): acyklowirem oraz acyklowirem i hydrokortyzonem.

Post Środki stosowane miejscowo wspomagające leczenie dolegliwości jamy ustnej i okolic ust pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Szczoteczka do zębów nie dotrze do każdego zakamarka między zębami, dlatego zaleca się stosowanie płynów do płukania. Niektóre można przygotować samodzielnie w domu. Gotowe kupujemy w aptekach i sklepach. Część z nich przeznaczona jest to codziennego użytku, inne powinny być stosowane okresowo. Należy dobierać je zgodnie z własnymi potrzebami zdrowotnymi i zawsze stosować zgodnie z zaleceniami producenta lub według wskazań stomatologa.

Często ten sam producent oferuje kilka rodzajów płukanek, dlatego oferta jest naprawdę bogata – do tego stopnia, że nie zawsze wiemy, po który płyn sięgnąć. Dzięki informacjom zawartym w naszym kompendium wiedzy, wybór najlepszego płynu do płukania przestanie być problemem.

CZY PŁYN DO PŁUKANIA MOŻE ZASTĄPIĆ PASTĘ DO ZĘBÓW?

Płukanki warto stosować, bo wyraźnie zwiększają skuteczność usuwania nalotu oraz przynoszą wiele innych korzyści zdrowotnych, ale są to preparaty jedynie uzupełniające higienę jamy ustnej i nie zastąpią tradycyjnego mycia zębów. W wyjątkowych wypadkach, kiedy nie można wyszczotkować zębów lub kiedy brakuje pasty, ale pod ręką jest szczoteczka, można użyć samego płynu.

Na rynku oferowane są rozwiązania łączące w sobie zalety płukanki i pasty do zębów w jednym produkcie:

• Colgate Max Fresh with Mouthwash Bead – w skład serii wchodzą: płyn pełniący jednocześnie rolę pasty do zębów, oraz żelowa pasta, w której znajdują się małe granulki z płukanką w środku;
• Vademecum 2w1 – produkty nierozcieńczone używane mogą być jak pasta do zębów, a po wymieszaniu z wodą stają się płukankami.

JAKĄ ROLĘ PEŁNIĄ PŁYNY DO PŁUKANIA JAMY USTNEJ?

Płukanki, poza wspomnianym wyżej wspomaganiem utrzymania czystości jamy ustnej, dodatkowo:

• odświeżają oddech
• przywracają właściwe pH jamy ustnej
• działają antyseptycznie, przeciwzapalnie i likwidują drobnoustroje
• spowalniają odkładanie się płytki nazębnej i przez to zapobiegają powstawaniu kamienia nazębnego, chroniąc przed chorobami przyzębia
• wzmacniają szkliwo i tkanki miękkie
• usuwają przebarwienia i działają wybielająco
• przyspieszają regenerację uszkodzeń przyzębia, języka i śluzówki jamy ustnej
• wspomagają implantację
• ułatwiają szczotkowanie, zmiękczając osadzony nalot na zębach.

Płukanki do jamy ustnej działają najskuteczniej, kiedy kojarzone są z pastami do zębów tej samej serii albo z pastami o zbieżnym działaniu, np. pasta przeciw erozji i płukanka remineralizująca.

JAKIE RODZAJE PŁYNÓW DO PŁUKANIA JAMY USTNEJ WYRÓŻNIAMY?

Płyny do płukania jamy ustnej – podobnie jak pasty do zębów – mogą być różnie klasyfikowane Najczęściej spotykane kryterium podziału dotyczy działania produktu. W oparciu o nie wyróżniamy:

• Płukanki remineralizujące – polecane do wzmocnienia zębów, przy nadwrażliwości zębiny, do ochrony i odbudowy szkliwa z mikrouszkodzeniami różnego pochodzenia (urazy mechaniczne, ubytki erozyjne, próchniczne). Zawierają związki fluoru, a w niektórych płynach znajdują się także związki wapnia, fosforu i innych pierwiastków, czasem w postaci opatentowanych cząsteczek o składzie bardzo zbliżonym do składu szkliwa (np. BLANX Biorepair Plus z Microrepair).
• Płukanki o działaniu antyseptycznym i bakteriostatycznym – wspomagają leczenie stanów zapalnych i odkażają, likwidują bakterie w patologicznych kieszonkach dziąsłowych (np. Corsodyl 0,1% chlorheksydyny), odświeżają oddech, hamują krwawienia z dziąseł i zapobiegają ich występowaniu (np. KIN Gingival MouthRinse do profilaktyki chorób przyzębia). W tej kategorii mieszczą się też domowe płukanki z ziół i roztworów o działaniu antyseptycznym, przeciwzapalnym, np. napar z szałwii, roztwór wody utlenionej czy nadmanganianu potasu.
• Płukanki wybielające – stosowane jako uzupełnienie dla past do zębów o takim działaniu lub polecane po zabiegach wybielania profesjonalnego. Ich działanie polega na usuwaniu powierzchownych przebarwień i nalotu oraz na utrzymaniu na dłużej jaśniejszego koloru szkliwa. Wspomagają też regenerację śluzówki, która mogła zostać podrażniona zabiegiem wybielania. Tak działa m.in. płukanka GUM Butler Oryginal White.
• Płukanki odświeżające oddech – ich zadaniem jest redukcja lub likwidacja nieprzyjemnego zapachu z ust. Zawierają aromatyczne wyciągi roślinne i olejki (mentol, tymol, olejek eukaliptusowy lub cytrynowy), jony cynku oraz syntetyczne składniki o właściwościach antyseptycznym, które dodatkowo wzmacniają działanie substancji naturalnych. Mogą to być płukanki ukierunkowane tylko na zwalczanie nieświeżego oddechu (np. Meridol Halitosis z mleczanem cynku neutralizującym lotne związki siarki w oddechu) lub działać kompleksowo na jamę ustną (np. Listerine 6w1, która również wybiela, odkaża i remineralizuje).
• Płukanki znoszące suchość jamy ustnej – zawierają składniki powlekające ochronną warstwą śluzówkę jamy ustnej, zabezpieczając ją przed uszkodzeniami i atakiem patogenów oraz przed próchnicą będącą skutkiem niedoboru śliny. Łagodzą ból, pieczenie i istniejące już podrażnienia jamy ustnej (np. płukanka Xerostom Mouthwash, czy Sachol Fresh – płyn z gliceryną, Saliva rex z sokiem aloesowym).
• Płukanki likwidujące nadwrażliwość zębów – zawierają składniki zamykające otwarte ujścia kanalików zębinowych (np. jony potasu), co znosi nadwrażliwość zębów. Działają też remineralizująco (zawierają związki fluoru i wapnia) oraz chronią odsłonięte szyjki zębów przed próchnicą (np. SensiKIN Mouth Rinse, Elmex Sensitive Plus).
• Płukanki redukujące osadzanie się nalotu i kamienia na zębach – ich zadaniem jest zmniejszenie ryzyka rozwoju próchnicy i chorób przyzębia. Zawierają w swoim składzie cząsteczki utrudniające osadzanie się płytki nazębnej i tworzenie kamienia, np. fluorek cynawy (w płynie Meridol), Polisorbat-20 (w płukance Innova). Składniki tych płukanek tworzą na powierzchni tkanek miękkich i szkliwa warstwę zabezpieczającą przed przyleganiem bakterii.

Płyny do płukania klasyfikowane są też z uwagi na:

Sposób wytwarzania:

• Płukanki przygotowywane w domu – to płyny przygotowywane samodzielnie, np.:
  • napary ziołowe (z szałwii, rumianku, mięty lub gotowych ziołowych mieszanek aptecznych)
  • roztwór kilku kropli olejków eterycznych i wody
  • roztwór wody utlenionej (5 ml wody utlenionej na 250 ml przegotowanej wody)
  • roztwór sody oczyszczonej (łyżeczka sody na szklankę przegotowanej wody)
  • roztwór fizjologiczny soli kuchennej (0,5 łyżeczki soli kuchennej na 250 ml przegotowanej wody)
  • 0,1% roztwór nadmanganianu potasu.
• Płukanki fabryczne – to preparaty dostępne w sklepach, aptekach i u stomatologów.

Wiek użytkownika:

• Płukanki dla dzieci – najczęściej są to produkty przeznaczone od 6-go roku życia. Nie zawierają alkoholu. W ich składzie znajdują się substancje o łagodniejszym działaniu lub w niższym stężeniu; płukanki te wzbogacone są o składniki wzmacniające szkliwo. Często mają kolor, smak i zapach zachęcające do stosowania (Dulgon Kids o smaku malinowym) oraz wesołe opakowanie zaopatrzone w wygodny dozownik (najczęściej jest nim nakrętka), np. seria płynów DR FRESH Batman, Hello Kitty lub Bob Gąbka.
• Płukanki dla dorosłych – dedykowane są także bliskiej pełnoletności młodzieży.

Zawartość alkoholu:

• Płukanki bezalkoholowe – przeznaczone głównie dla dzieci. Bezalkoholowe płyny dedykowane są też młodzieży i dorosłym (kobietom w ciąży, osobom wychodzącym z nałogu alkoholowego), to np. płyn do płukania Elmex przeciw erozji, który mogą stosować również dzieci powyżej 12 roku życia.
• Płukanki zawierające alkohol – dodatek alkoholu ma działanie konserwujące oraz wspomaga odkażanie jamy ustnej (jest w płynie Listerine Dynamit na bakterie). Płukanek z alkoholem nie stosujemy u dzieci.

Skład:

• Płukanki naturalne – to płyny przygotowywane samodzielnie w domu z naparów i olejków oraz płukanki fabryczne, w których składzie nie ma sztucznych dodatków, konserwantów, aromatów oraz substancji pochodzenia zwierzęcego. Substancjami czynnymi są wyciągi i napary ziołowe, olejki eteryczne, wyciąg z propolisu lub ekstrakty z różnych części roślin. Płukanki te mogą działać leczniczo lub profilaktycznie (np. ziołowy Dentosept, płyn BLUEM z wysokim stężeniem naturalnego tlenu, L’Angelica – płyn w 100% naturalny).
• Płukanki homeopatyczne – przeznaczone dla dzieci lub dorosłych (np. Bilka Homeopathy bez mentolu i fluoru o smaku grejpfrutowym).
• Płukanki o składzie mieszanym – najbardziej liczna grupa. Zawierają substancje syntetyczne i naturalne, np. Elgydium Anty-Plaque z wyciągiem z nasion grejpfruta i aminofluorkiem, Eludril Clasic.

Moment zastosowania:

• Płukanki stosowane przed szczotkowaniem zębów – ich zadaniem jest zmiękczyć płytkę nazębną i ułatwić jej usunięcie podczas szczotkowania z użyciem pasty. Istnieją też płukanki dla dzieci wybarwiające miejsca pokryte osadem nazębnym na niebiesko, dzięki czemu widać, gdzie należy wykonać lub poprawić szczotkowanie (Colgate Plax Magic dla dzieci powyżej 6 roku życia).
• Płukanki stosowane po szczotkowaniu zębów lub między szczotkowaniami – to najliczniejsza grupa preparatów gotowych lub płyny przygotowane samodzielnie.

JAKIE SUBSTANCJE WCHODZĄ W SKŁAD GOTOWYCH PŁYNÓW DO PŁUKANIA JAMY USTNEJ?

Skład płynów do płukania jamy ustnej opracowywany jest tak, aby rozmaite składniki tworzące produkt nie tylko nie osłabiały wzajemnie swojego działania, ale aby działały synergicznie. Takie właściwości ma m.in. płukanka Elmex przeciw erozji. Zawarte w niej aminofluorek i chlorek cynawy tworzą razem na powierzchni tkanek ochronną, stabilną powłokę, z której uwalniane są jony fluoru i wapnia wzmacniające szkliwo.

Płukanki zawierają wodę jako rozpuszczalnik i substancję bazową, a oprócz tego:

• Substancje przeciwzapalne i antyseptyczne – syntetyczne i/lub naturalne, takie jak chlorheksydyna (dodawana do większości płukanek), triklosan, alkohol etylowy, wyciąg z propolisu (jest w płukance Fitodent i Apisept), roztwór nadmanganianu potasu, roztwór sody oczyszczonej, fluorek cyny.
• Związki różnych pierwiastków, np.:
  • sole cynku, które działają odświeżająco na oddech, sole potasu – wspomagające leczenie nadwrażliwości zębów (zawiera je m.in. płukanka Lacalut White)
  • nieorganiczne i organiczne związki fluoru – chronią przed próchnicą i remineralizują zęby (płukanki Elmex)
  • związki wapnia – wzmacniają szkliwo, związki sodu – boran i cytrynian, które skutecznie zapobiegają osadzaniu się kamienia nazębnego i rozjaśniają szkliwo.
• Witaminy, np. witaminę E chroniącą śluzówkę jamy ustnej przez zakażeniami oraz przyspieszającą regenerację tkanek po uszkodzeniach (np. Beyond Kids)
• Składniki pochodzenia naturalnego:
  • olejki eteryczne – najczęściej mentolowy, eukaliptusowy, tymolowy – które zapewniają świeży oddech i działają antyseptycznie (zawiera je Dentiste’ – płyn do płukania w 100% naturalny z ksylitolem),
  • enzymy zmiękczające nalot nazębny i ułatwiające jego usuwanie bez konieczności silnego szczotkowania (są w YOTUEL Mouthwash – płukance wybielającej i odświeżającej oddech),
  • soki, ekstrakty, wyciągi roślinne przyspieszające regenerację tkanek, działające profilaktycznie i leczniczo (np. regenerująca płukanka Baikadent zawiera wyciąg z tarczycy bajkalskiej, a wybielająca Blanx Extra White – wyciąg z porostu islandzkiego).
• Substancje dodatkowe: konserwujące, barwniki, składniki smakowe (ksylitol) i zapachowe.

CZY SAMODZIELNIE PZYGOTOWANE PŁUKANKI MOGĄ ZASTĄPIĆ PRODUKTY GOTOWE?

Nie zawsze. Samodzielnie przygotowane płukanki spełniają dobrze swoją rolę profilaktyczną oraz leczniczą, kiedy trzeba uporać się z pospolitymi dolegliwościami śluzówki jamy ustnej lub tkanek przyzębia. Preparaty te bardzo dobrze wspomagają leczenie stanów zapalnych jamy ustnej takich jak afty czy podrażnienia dziąseł. Sprawdzają się też do tymczasowego łagodzenia bólu, jako roztwory o działaniu ściągającym i odświeżającym oddech. Efekt działania płukanek przygotowywanych w domu utrzymuje się zazwyczaj krócej niż produktów gotowych. Płukanki fabryczne, dzięki dodatkowi różnych aktywnych substancji, naturalnych i syntetycznych, działają silniej i kompleksowo, skuteczniej odświeżają oddech.

CZY PŁUKANEK MOŻNA BEZPIECZNIE UŻYWAĆ PRZEZ DŁUGI CZAS?

Płukanki z naparów ziołowych, samodzielnie przygotowywane w domu i bez dodatku alkoholu, mogą być stosowane bardzo długo i nie zaszkodzi to zdrowiu jamy ustnej. Inaczej jest w przypadku płukanek gotowych kupowanych w marketach lub płynów specjalistycznych nabywanych w aptekach. Preparaty te zawierają silnie działające składniki, które przy długotrwałym stosowaniu lub w wyniku używania płynów płuczących bez umiaru, mogą zaburzać równowagę biologiczną jamy ustnej. Składniki antybakteryjne nie działają wybiórczo na bakterie, ale likwidują zarówno szczepy patogenne, jak i pożyteczne. Specjalistyczne płukanki muszą być używane ściśle według wskazań i instrukcji użytkowania oraz z zalecaną częstotliwością.

Stosując płukanki specjalistyczne trzeba też zwrócić uwagę na:

• zawartość fluoru w płukance – jeśli jest wysoka, aby uniknąć przedawkowania tego pierwiastka i rozwoju fluorozy, nie wolno w tym samym czasie stosować pasty z dużymi dawkami fluoru ani poddawać się fluoryzacji;
• zawartość alkoholu w preparacie – nie stosujemy takich płukanek u dzieci. Dorośli powinni używać ich rozsądnie, ponieważ alkohol wysusza śluzówkę jamy ustnej, co może skutkować rozwojem kserostomii.

Uwaga: wyniki badań przeprowadzonych przez Brytyjczyków sugerują, że, codzienne używanie silnie działających antybakteryjnych płynów do płukania jamy ustnej może podnosić ciśnienie krwi i zwiększać ryzyko wystąpienia zawałów i udarów mózgu.

CZYM KIEROWAĆ SIĘ PRZY WYBORZE PŁYNU DO PŁUKANIA JAMY USTNEJ?

Płukankę zawsze wybieramy, biorąc pod uwagę:

• wiek użytkownika – jeśli jednej płukanki będzie używać cała rodzina, wybieramy produkt uniwersalny bez zawartości alkoholu;
• potrzeby zdrowotne i wrażliwość użytkownika na składniki płukanek – osoby reagujące uwrażliwieniem tkanek na określone substancje powinny dokładnie czytać skład preparatu. Płukanek z alkoholem nie powinny używać dzieci, kobiety w ciąży i osoby wychodzące z nałogu alkoholowego.

Smak i zapach płukanki są ważne (szczególnie, jeśli to płyn przeznaczony dla dzieci), ale to jedynie walory dodatkowe produktu, dlatego w pierwszej kolejności należy skupić się na medycznych właściwościach preparatu.

CZYM KIEROWAĆ SIĘ PRZY WYBORZE PŁUKANKI DLA DZIECKA?

Płukanka przeznaczona dla dziecka nie może zawierać alkoholu, a ponadto powinna:

• mieć przyjemny smak, zapach, kolor, przy czym smak słodki nie może wynikać z dodatku cukru – uzyskuje się go przez zastosowanie bezpiecznego dla zębów słodzika, najczęściej ksylitolu,
• być całkowicie bezpieczna i mieć wymagane prawem certyfikaty dopuszczenia do obrotu,
• mieć atrakcyjne opakowanie i praktyczny dozownik, dzięki któremu dziecko samodzielnie będzie umiało odmierzyć właściwą dawkę płynu do jednorazowego użytku,
• zawierać dużo składników naturalnych (np. Dento Fresh Junior dla dzieci od 6-go roku życia z olejkami eterycznymi, ksylitolem i fluorkiem sodu),
• zawierać fluor wzmacniający zęby.

DLACZEGO PŁUKANKI NALEŻY STOSOWAĆ ŚCIŚLE WEDŁUG WSKAZAŃ?

Powodów jest kilka:

• aby nie zaburzać równowagi biologicznej panującej w jamie ustnej – nadużywanie płukanki zwierającej alkohol może wysuszać śluzówkę i zakłócać wytwarzanie śliny; płukanki antybakteryjne stosowane niezgodnie z zaleceniem wyjaławiają jamę ustną i przez to zmniejszają jej odporność na uszkodzenia i ataki patogenów;
• aby płukanka dobrze spełniła przypisane jej zadanie – czyli preparat do stosowania przed szczotkowaniem zmiękczył płytkę nazębną, płyn zalecany po myciu zębów – wzmocnił działanie pasty, a płukanka zastosowana między szczotkowaniami zapewniła ochronę tkanek i odświeżyła oddech;
• aby nie przedawkować fluoru i nie dopuścić do rozwoju fluorozy.

CZY DZIECI MOGĄ STOSOWAĆ PŁUKANKI DLA DOROSŁYCH I ODWROTNIE?

Potrzeby zdrowotne jamy ustnej u dzieci i dorosłych są inne, dlatego każda grupa użytkowników powinna korzystać z płynu przeznaczonego specjalnie dla niej. Jeżeli chcemy, aby jeden płyn służył całej rodzinie, należy kupić płukankę familijną, nie zawierającą alkoholu (np. Aquafresh Extra Care przeznaczona jednocześnie dla dzieci od 6-go roku życia i dorosłych).

Jeśli płukanka nie zawiera alkoholu i silne działających składników leczniczych, okazjonalne użycie przez dziecko płynu do płukania przeznaczonego dla dorosłych nie zaszkodzi. W żadnym jednak wypadku dziecko nie powinno używać płukanki dla dorosłych samodzielnie ani przez dłuższy czas. Nie może też połykać preparatu.

Dorośli mogą korzystać z dziecięcych płukanek, o ile odpowiada im smak, zapach i kolor produktu oraz o ile nie powinni stosować preparatów specjalistycznych.

CZY PŁUKANKI ZAWIERAJĄCE WYSOKIE STĘŻENIA FLUORU SĄ BEZPIECZNE?

Tak, o ile stosuje się je według zaleceń producenta oraz nie używa się jednocześnie innych preparatów mineralizujących zęby ani nie poddaje się zabiegom fluoryzacji. Płukanek z fluorem (ani żadnych innych) nie wolno połykać!

ILE RAZY DZIENNIE PŁUCZEMY JAMĘ USTNĄ? PRZED CZY PO SZCZOTKOWANIU?

Płukanie przeprowadzamy tyle razy dziennie, ile razy zaleca producent lub stomatolog. Jamę ustną można płukać:

• przed szczotkowaniem – wtedy stosuje się specjalnie przeznaczone do tego płyny zmiękczające osad nazębny (np. płukanka Denivit Whitening z efektem wybielającym),
• po szczotkowaniu – dobierając płyn do konkretnych potrzeb zdrowotnych i w celu wzmocnienia działania pasty do zębów (np. płukanka Colgate Sensitive Pro-Relief na nadwrażliwość zębów, wzmacniająca i uzupełniająca działanie pasty Colgate Senstive Pro-Relief),
• między szczotkowaniami – najczęściej w celu odświeżenia oddechu lub skuteczniejszej ochrony przeciwpróchniczej po przekąskach (np. płukanka Air-Lift Mouthwash eliminująca nieświeży oddech).

PRÓCHNICA I MIKROUSZKODZENIA SZKLIWA – JAKA PŁUKANKA JEST NAJLEPSZA?

Płukanka, która ma chronić przed próchnicą i zabezpieczać fragmenty popękanego czy cienkiego szkliwa przed atakiem drobnoustrojów, musi dobrze usuwać zanieczyszczenia z zębów, działać bakteriobójczo, utrudniać osadzanie się płytki nazębnej i wzmacniać szkliwo. Tu sprawdzą się płyny do stosowania:

• Przed szczotkowaniem – opcja szczególnie polecana dla dzieci, ponieważ dzięki temu zwiększa się prawdopodobieństwo, że zęby zostaną wyszczotkowane dokładniej. Przykładowe płukanki: Paroplak, Colgate Plax Magic (dla dzieci), Active Whitening Antybacterial (do stosowania również po szczotkowaniu), Lacalut Active.
• Po szczotkowaniu i po przekąsce lub po posiłku – czyli płukanki remineralizujące, utrudniające odsadzanie się nalotu i kamienia, oraz preparaty do codziennego użytku, które zawierają związki fluoru, wapnia, substancje bakteriobójcze i bakteriostatyczne (chlorheksydynę, jony wodorowe, związki fenolu, octenidynę). To m.in. Elmex Przeciw Próchnicy, Oral-B Pro Expert, Listerine Total Care 6w1, Active Gentle, Pearl Drops 3w1 Minty

WYBIELANIE ZĘBÓW – KTÓRA PŁUKANKA JEST NAJLEPSZA?

Chcąc zachować ładny własny kolor szkliwa lub uzyskany po zabiegu wybielania zębów, należy sięgać po płukanki o działaniu wybielającym, najlepiej po produkty z tej samej serii, co stosowana pasta wybielająca, np. Biała Perła, YOTUEL, Denivit, czy BlanX White Shock z jedyną na polskim rynku formułą ActiluX aktywowaną światłem.

W sytuacji, kiedy wybielanie zębów spowodowało nadwrażliwość zębów, warto zastosować płukanki zamykające otwarte ujścia kanalików zębinowych oraz remineralizujące zęby, np. Splat Inova, Sensitive, Colgate Sensitive Pro-Relief, Gum Butler SensiVital, ApaCare Liquid.

CIĄŻA – JAKIE PŁUKANKI MOŻNA STOSOWAĆ?

Kobiety w ciąży powinny stosować preparaty bez alkoholu, ponieważ może on przenikać przez tkanki do krwiobiegu. Warto sięgać po płukanki zawierające składniki naturalne, płyny remineralizujące, przeciwbakteryjne, zapobiegające osadzaniu się nalotu i kamienia nazębnego. Warto też mieć pod ręką płyn stosowany w profilaktyce i leczeniu zapaleń przyzębia i dziąseł – ponieważ zmiany hormonalne, jakich doświadcza kobieta w ciąży, mogą sprzyjać chorobom dziąseł. Sprawdzą się tu przygotowywane w domu płukanki ziołowe oraz odkażające, a także Oral-B Pro-Expert Clinic Line, Beyond antybakteryjny, Octenidol.

ZAPALENIE DZIĄSEŁ, BŁONY ŚLUZOWEJ, AFTY, NADŻERKI – KTÓRĄ PŁUKANKĘ STOSOWAĆ?

Na stany zapalne jamy ustnej o różnym pochodzeniu można stosować płukanki przygotowywane samodzielnie:

• napary ziołowe z szałwii, rumianku, kwiatów bzu czarnego, odwar z kory dębu
• roztwory wody utlenionej, nadmanganianu potasu, sody oczyszczonej
• roztwory olejków eterycznych, m.in. cytrynowego, miętowego, tymiankowego, z drzewka herbacianego czy z kolendry.

Bardzo dobre efekty lecznicze, kojące, przeciwbólowe oraz regenerujące uzyskuje się, stosując płukanki specjalistyczne o działaniu antyseptycznym, a także gotowe preparaty ziołowe dostępne w aptece: Dentosept i Dentosept A, płyny do przygotowywania roztworów: Stomatosol, Azulan, Septosan, płukanka DR. HAUSHKA Med i Lips obie z szałwią, Paradontax – również o działaniu profilaktycznym.

TERAPIA ANTYNOWOTWOROWA – JAKĄ PŁUKANKĘ STOSOWAĆ?

Chorzy poddawani farmakologicznemu leczeniu onkologicznemu, chemio- i radioterapii narażeni się silnie na rozwój stanów zapalnych w jamie ustnej. Na delikatnej śluzówce jamy ustnej bardzo szybko pojawiają się zmiany będące skutkiem terapii z wykorzystaniem cytostatyków – najczęściej w postaci bolesnych, przykrych do zniesienia aft i nadżerek, czasem suchości jamy ustnej. Stosowane płukanki muszą mieć charakter regeneracyjny, łagodzący, remineralizujący oraz przeciwzapalny. Do tej grupy należą m.in.: Bactericin – antyseptyczny płyn przywracający właściwe parametry środowiska jamy ustnej, Caphosol – płukanka w ampułkach, Alfa Med Professional – płyn polecany przed, w trakcie i po chemioterapii.

IMPLANTY, PROTEZY – JAKIE PŁUKANKI NALEŻY STOSOWAĆ?

Osoby korzystające z implantów lub protez dentystycznych mogą używać:

• uniwersalnych płynów do płukania o działaniu antyseptycznym i bakteriostatycznym oraz preparatów odświeżających oddech, przyspieszających regenerację tkanek. Jeśli protezowanie dotyczy tylko pewnej części uzębienia, warto sięgać po płukanki remineralizujące, aby zabezpieczyć przed próchnicą zęby naturalne, które znajdują się jeszcze w jamie ustnej;
• specjalistycznych płukanek polecanych po zabiegach wszczepiania implantów oraz użytkownikom mostów i koron. Od pozostałych płynów różnią się bogatszym składem i zawartością substancji, które przyspieszają gojenie się tkanek oraz działają przeciwzapalnie i odkażająco. Poprawiają w ten sposób warunki do lepszej integracji wszczepu z tkankami, do długiego utrzymywania się implantów w kości, a protez na zębach (np. Alfa Implant, Eludril Pozabiegowy)

LECZENIE ORTODONTYCZNE – JAKIE PŁUKANKI STOSOWAĆ?

Warto stosować płyny, które działają działają wielokierunkowo: chronią przed próchnicą, łagodzą podrażnienia dziąseł i śluzówki oraz zapobiegają ich powstawaniu, likwidują stany zapalne i drobnoustroje oraz znoszą dyskomfort wywołany noszeniem aparatu. Istnieją serie płukanek ortodontycznych, z których jedne produkty przeznaczone są do stosowania w dzień, inne na noc, a jeszcze inne dedykowane są osobom kończącym leczenie wady zgryzu i noszącym aparat retencyjny (retainer), np. system płukanek Ortho Salvia Dental w odmianach: Night, Day, Retainer, Exclusive. Płukanki na noc nie tylko mineralizują zęby i działają odkażająco, ale także mogą ułatwiać zasypianie, ponieważ zawierają składniki znoszące ból i dyskomfort odczuwane podczas używania aparatu. Dzieci i młodzież mogą korzystać z płukanek Elgydium Junior, Elmex, Meridol, Lips z szałwią.

ZABIEGI STOMATOLOGICZNE – JAKIE PŁUKANKI WARTO PO NICH STOSOWAĆ?

Płukanki stosowane po zabiegach powinny działać wielokierunkowo, czyli hamować krwawienie, odkażać, działać bakteriostatycznie, łagodzić ból i przyspieszać regenerację tkanek. Można stosować płukanie letnimi naparami z:

• szałwii – odkaża i działa ściągająco
• arniki – likwiduje obrzęki
• rumianku – działa przeciwzapalnie i lekko przeciwbólowo, wspomaga regenerację.

Warto sięgnąć po płukanki gotowe: Eludril Pozabiegowy, Alfa Implant, Bactericin, Corsodyl Antyseptyk Miętowy, które silnie hamują wzrost flory bakteryjnej w jamie ustnej i zapewniają właściwe warunki do utrzymywania się skrzepu oraz przyspieszają regenerację.

CZY ISTNIEJĄ PŁUKANKI ŁAGODZĄCE BÓL PODCZAS ZĄBKOWANIA?

Tak, ale z racji tego, że pierwsze ząbkowanie ma miejsce, kiedy dziecko nie potrafi jeszcze płukać jamy ustnej i wypluwać płynu, tego typu preparaty stosuje się jedynie przy wyrzynaniu się zębów stałych lub mądrości. Przykładem jest płukanka Mucosit czy Bactericin.

OPRYSZCZKA WARGOWA – CZY MOŻNA JĄ LECZYĆ PŁUKANKĄ?

Leczenie opryszczki wargowej można wspomóc stosowaniem płukanek o działaniu odkażającym, wykorzystując roztwory sporządzone samodzielnie z nadmanganianu potasu, Azulanu lub Septosanu, kwasu borowego (3%). Dolegliwości bólowe i dyskomfort towarzyszące opryszczce załagodzi płukanka Aftacel.

CZY ROZTWÓR WODY UTLENIONEJ TO BEZPIECZNA PŁUKANKA?

Tak, o ile jest przygotowany w proporcjach: 1 łyżeczka na szklankę wody i nie jest stosowany długo lub często. Nadużywanie płukanki z wody utlenionej grozi przerostem brodawek nitkowatych na języku.

CZY PŁUKANKI DO JAMY USTNEJ LECZĄ CHOROBY GARDŁA?

Wszystkie płukanki o działaniu antyseptycznym i przeciwzapalnym mogą wspomagać leczenie chorób gardła, ponieważ łagodzą ból towarzyszący schorzeniu oraz odkażają gardło wraz z całym przyległym obszarem, czyli jamą ustną.

Post Płyny do płukania jamy ustnej pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Zepsute zęby – ryzyko dla całego organizmu

Po dostaniu się do kości, o ile schorzenie nie jest leczone zaczyna się proces ropotwórczy, ropa zbiera się w wyniku odpowiedzi odpornościowej organizmu na inwazję mikroorganizmów, głównie bakterii. Zebrana ropa może pozostawać w kościach lub szukać ujścia przez tkanki miękkie – poprzez utworzenie przetoki, czyli rozerwania warstw mięśni, błon śluzowych i/lub skóry. Proces zapalny objawia się zwykle bólem, gorączką, dreszczami i pogorszeniem samopoczucia. Na zasięg zakażenia mają wpływ głównie rodzaj drobnoustroju (niektóre mikroorganizmy pozostają przez dłuższy czas w jednym miejscu, inne wędrują do coraz to nowych obszarów ciała) oraz poziom odporności – u osób odpornych infekcje rozprzestrzeniają się zwykle wolniej, niż u pacjentów z licznymi schorzeniami lub osób po przeszczepach poddanych immunosupresji.

Drogi szerzenia się zakażeń można podzielić na bezpośrednie i pośrednie. Infekcje szerzące się bezpośrednio obejmują przylegające do miejsca przebiegu zapalnego tkanki miękkie. W wyniku rozprzestrzeniania takiego zakażenia mogą się tworzyć ropnie – są to małe jamki ograniczone wałami tkankowymi, które zawierają martwe komórki, bakterie i leukocyty – białe ciałka krwi, które zwalczają drobnoustroje, są one otoczone dużą ilością ropy. Ropnie pochodzenia odzębowego można podzielić na ropnie okołowierzchołkowe, podokostnowe oraz podśluzówkowe.

Ropnie okołowierzchołkowe tworzą się najczęściej w wyniku głębokiej próchnicy i obumarcia miazgi zęba z wytworzeniem ropy, która wędruje kanałami w korzeniu zęba i przedostaje się przez wierzchołek korzenia – jeśli proces jest przewlekły, tzn. trwa długo w czasie, to stan zapalny dociera do kości i w jego wyniku zostaje ona rozpuszczona i powstaje pusta przestrzeń zwana torbielą lub cystą.

Ropnie podokostnowe, które są kolejnym po ropniach okołowierzchołkowych stadium zapalenia, gdy wydzielina ropna  migruje przez kość docierając do okostnej i odwarstwiając ją, co jest bardzo bolesne. Ropnie podokostnowe są bardzo często zlokalizowane na podniebieniu, nie przechodzą wówczas w ropnie podśluzówkowe, natomiast są najbardziej bolesnymi ropniami ze wszystkich – ból często promieniuje na połowę twarzy, lub całą twarz, opisywany jest jako pulsujący i ciągły, może nasilać się w nocy.

Ropnie podśluzówkowe, których wydzielina  wędruje przez okostną szczęki lub żuchwy i przebija błonę śluzową jamy ustnej lub skórę – proces ten zachodzi zawsze po najmniejszej linii oporu. W momencie perforacji błony śluzowej i wydostawania się ropy na zewnątrz następuje zmniejszenie się bólu – ma to związek ze zmniejszeniem się ciśnienia płynu wewnątrz ropnia. Procesowi temu towarzyszy gorączka, obrzęki policzków, jamy ustnej, warg i okolicy podoczodołowe. W zależności od zęba, który stał się przyczyną zakażenia otworzenie się ropnia następuje w innym miejscu, dla zębów szczęki jest to często przedsionek jamy ustnej (zakażenia z zębów przedtrzonowych i trzonowych), czyli przestrzeń między wargami a łukami i wyrostkami zębowymi, dół nadkłowy (występuje na wysokości kła – zakażenie pochodzi zwykle od zębów przednich, rzadziej os przedtrzonowców), zatoka szczękowa – znajduje się we wnętrzu kości szczękowej, jama nosowa, możliwe jest także przebicie się ropnia przez policzek (ropnie przy zębach trzonowych) i wylewanie się jego treści na skórę oraz utworzenie ropnia na podniebieniu (infekcja najczęściej od siekaczy bocznych lub pierwszych przedtrzonowców). Jeśli chodzi o perforację ropnia do zatoki szczękowej, to głównie ma to miejsce w przypadku  wystąpienia infekcji 2. przedtrzonowca i 1. trzonowca szczęki, gdyż ich korzenie znajdują się najbliżej niej, a zdarza się nawet, że położone są w jej świetle. Ropnie pochodzące od zębów żuchwy otwierają się do przedsionka jamy ustnej, perforują   jej dno, czyli okolicę pod językiem, oraz mogą drążyć przez policzek (głównie ropnie od korzeni zębów trzonowych) i brodę i przebijając skórę otwierać się na zewnątrz. Należy pamiętać, że jeżeli ból zęba z próchnicą był ciągły i trwał dość długo, a potem nagle się zakończył, to nie świadczy to o jego samowyleczeniu, a jest raczej sygnałem obumarcia miazgi, która zawiera nerwy informujące o jego złym stanie, wraz ze śmiercią komórek nerwowych dane o stanie zapalnym przestają do nas docierać. Po tym okresie zwykle pojawia się ból na nagryzanie – jest to związane z pojawieniem się ropnia okołowierzchołkowego i zapaleniem ozębnej. Ból ten utrzymuje się jakiś czas a następnie stopniowo ustępuje – dzieje się tak, ponieważ ropa zbierana w okolicy okołowierzchołkowej korzenia zęba znajduje ujście do kości, skąd dalej się rozprzestrzenia, aż wytworzy przetokę i wyleje wydzielinę ropną – do wnętrza jamy ustnej przez błonę śluzową lub na zewnątrz przez otwór w skórze. Dlatego nie należy czekać, aż przestanie boleć – lepiej udać się do stomatologa, który nas przebada i ustali przyczynę bólu i rozpocznie leczenie, oczekiwanie, że ból i zapalenie minie nie jest wskazane, gdyż może doprowadzić do poważniejszych konsekwencji, niż utrata zębów.
Infekcja może też rozprzestrzeniać się poprzez błonę śluzową jamy ustnej i skórę i tworzyć przestrzenie patologiczne z nią połączone, lub też rozsiewać się w tkankach miękkich wywołując cellulitis. Cellulitis jest to rozproszone zapalenie tkanek miękkich podskórnych lub leżących pod błonami śluzowymi, nie jest ono ograniczone i w przeciwieństwie do ropni rozprzestrzenia się poprzez naturalne przestrzenie oraz wzdłuż powięzi mięśniowych, czyli błon, które pokrywają mięśnie. Nie należy mylić tego rodzaju zapalenia z pomarańczową skórką, na którą często skarżą się kobiety, ponieważ oba te stany, oprócz nieciekawego wyglądu, nie mają ze sobą żadnego związku. Ten rodzaj zakażenia stosunkowo szybko przenosi się dalej, obejmując coraz większą ilość tkanek. W niektórych przypadkach stan ten może wywołać ciężką niewydolność oddechową, dzieje się tak, gdy infekcja przenosi się w okolice szyi i wywołuje obrzęk, który zmniejsza światło dróg oddechowych. Stan zapalny może się także przenosić z tkanek miękkich do wnętrza kości wyrostków zębodołowych i wywoływać tam zapalenie szpiku kostnego. Ogniska zapalne w jamie ustnej, takie jak zepsute zęby, mogą także doprowadzać do zapaleń zatok nosowych i czołowych.

Zepsute zęby są powodem chorób dziąseł – krwawienie, opuchlizna i przykry zapach z ust są jednymi z ich objawów. Zapalenia takie mogą się rozprzestrzeniać poza dziąsła do kości, gdzie doprowadzają do ich ubytku i rozchwiania się zębów, ponieważ komórki towarzyszące procesom zapalnym, głównie makrofagi, mają zdolność do rozpuszczania tkanek i pochłaniania martwych komórek własnego organizmu i bakterii – niestety wraz z martwiczymi komórkami pożerana jest także część zdrowej tkanki i w ten sposób powstaje jej ubytek.

Infekcje rozprzestrzeniające się drogą bezpośrednią mogą doprowadzić do powstania anginy Ludwiga – uważa się, że w 90% jest ona konsekwencją złego stanu zębów, głównie 2. i 3. trzonowca dolnego. Choroba ta objawia się obustronnym obrzękiem szyi i okolicy podżuchwowej, trudnościami z połykaniem i oddychaniem,  dreszczami, gorączką, zwiększonym ślinieniem i ograniczeniem ruchomości języka. Schorzenie powoduje martwicę komórek mięśniowych. Nieleczona angina Ludwiga może być przyczyną obrzęku głośni i niedrożności dróg oddechowych.
Zakażenie może wykorzystywać do szerzenia się także inne drogi – takie jak układ chłonny wraz z węzłami oraz krwiobieg – jest to wówczas pośrednia droga przenoszenia się infekcji. Wykorzystując przewody limfatyczne proces zapalny dociera do najbliższych węzłów chłonnych w obrębie głowy i szyi, są one wtedy najczęściej spuchnięte, bolesne, a czasem nawet ropieją, co może wymagać wykonania drenażu, czyli otworu, przez który ropa będzie mogła wydostać się na zewnątrz. Infekcja może także przemieszczać się wraz z biegiem krwi, czyli docierać praktycznie do każdego narządu, zwykle w taki sposób zapalenie trafia do mózgu i nerek – najczęstszą konsekwencją tego stanu jest kłębuszkowe zapalenie nerek. Oprócz nerek i mózgu zakażenia rozprzestrzeniane tą drogą mogą dotyczyć każdego narządu miąższowego.
Zakażenia odzębowe mogą wywoływać powstawanie zakrzepów w żyłach twarzy i zatokach żylnych opon mózgowych i mózgu. Zakrzepy takie mogą się odrywać i zatykać naczynia, przez co upośledzają lub całkowicie hamują odpływ krwi – jest to stan poważnie zagrażający życiu i obarczony dużym ryzykiem wystąpienia udaru mózgu, który jeśli nie zakończy się zgonem, to może powodować paraliż niektórych części ciała i zaburzenia świadomości. Oprócz zakrzepów żylnych i zapalenia opon mózgowych infekcje przedostające się z jamy ustnej mogą doprowadzać do powstania ropni mózgu – bardzo często ze skutkiem śmiertelny lub bardzo ciężkimi konsekwencjami dla zdrowia.
Stany zapalne jamy ustnej mogą stać się przyczyną infekcji w rejonie oczodołu. Wytworzenie się zapalenia tkanki i ropnia w oczodole może zakończyć się niestety utratą wzroku, a ponadto, jeżeli proces zapalny dalej migruje, może on spowodować zapalenie opon mózgowych, ropnie mózgu czy zakrzepowe zapalenie zatoki jamistej. Procesy zapalne oprócz samego oczodołu obejmują często także gałkę oczną.
Infekcje z jamy ustnej często rozprzestrzeniają się do głębokich warstw tkanek szyi, a stamtąd wędrują do śródpiersia, czyli części klatki piersiowej, w której znajdują się niezbędne do życia organy – serce i sąsiadujące z nim płuca. Zapalenie śródpiersia jest późna komplikacją zakażeń pochodzących od zębów, objawia się nieustępującą gorączką, dusznościami i bólem w klatce piersiowej. Często dochodzi wtedy do zapalenia wsierdzia, czyli najgłębszej warstwy serca – stan taki upośledza pracę serca i może stać się przyczyną powstania jego wady. Stan ten wymaga interwencji lekarskiej, zwykle odbywa się ona na oddziałach intensywnej terapii.
Bardzo ciężkim i bardzo rzadko występującym stanem, który jest konsekwencją zakażeń wywodzących się z zębów jest martwicze zapalenie powięzi głowy i szyi. Zakażenie to objawia się szybkim i gwałtownym obumieraniem dużej ilości tkanek, czemu towarzyszy wydzielanie się gazu. Infekcja musi być szybko leczona chirurgicznie – przez usunięcie martwych tkanek, ponieważ przy schorzeniu tym występuje bardzo szybkie zatruwanie organizmu toksynami bakterii grożące sepsą.

Procesy zapalne są jednym z czynników ryzyka miażdżycy i nowotworów – im więcej ich toczy się w organizmie tym większe prawdopodobieństwo zapadnięcia na te choroby. Miażdżyca jest główną przyczyną choroby niedokrwiennej serca, która często prowadzi do zawałów i śmierci. Polega ona na zarastaniu światła naczynia złogami płytki złożonej z tłuszczu, wapnia, płytek krwi i innych składników, co zakłóca przepływ krwi do narządów i powoduje ich niedokrwienie. Gdy niedokrwienie utrzymuje się dość długo następują zawały lub udary organów – zwykle dotyczy to serca i mózgu, ale może zachodzić także w innych narządach. Krążąca krew przenosi bakterie z jamy ustnej do nerek – może to być przyczyną ich zapalenia i niewydolności.
Duża ilość procesów zapalnych powoduje konieczność produkowania zwiększonej ilości komórek układu odpornościowego, co może doprowadzić do przedostawania się do ustroju także komórek zmienionych, atakujących własne tkanki. Obserwuje się to właśnie w chorobie nowotworowej, ponadto u osób, u których trwa już proces nowotworowy stany zapalne działają jak magnes na zmutowane komórki guza, co wspomaga tworzenie się przerzutów.

U osób z niską odpornością lub wieloma zepsutymi zębami może dochodzić do wystąpienia posocznicy. Posocznica, czyli sepsa jest to migracja dużej ilości chorobotwórczych bakterii do krwi i zakażanie w ten sposób całego organizmu. Jest to stan, który w wielu przypadkach kończy się śmiercią lub poważnymi konsekwencjami dla zdrowia, ponieważ bakterie wytwarzają toksyny niszczące komórki i zaburzające funkcje tkanek. Pojawienie się tak wielkiej liczby bakterii w organizmie aktywuje układ odpornościowy, który wyrzuca masowo substancje typowe dla zapaleń, np. histaminę, która doprowadza do obrzęków, prowadzi to do wstrząsu septycznego, często śmiertelnego.
O tym, jak ważny jest stan zębów i dziąseł może świadczyć fakt, że pacjenci przyjmowani do szpitali w celu przeprowadzenia zabiegów operacyjnych poddawani są kontroli uzębienia w celu wykluczenia potencjalnych zakażeń. Osoby z niewyleczoną próchnicą, kikutami korzeni czy zapaleniem dziąseł nie są do nich kwalifikowani, o ile nie istnieje poważne zagrożenie życia. Stanu zębów nie wolno lekceważyć, aby jak najlepiej dbać o zęby zaleca się codzienną higienę jamy ustnej oraz wizyty kontrolne u stomatologa co najmniej raz na 6 miesięcy. Regularne przeglądy pozwalają na zauważenie oznak próchnicy na jej początkowym etapie, dzięki czemu może ona być leczona bezboleśnie. Należy zwrócić uwagę na to, że założone wypełnienia, potocznie nazywane „plombami” niestety nie są wieczne i z czasem stają się nieszczelne, co może doprowadzić do przenikania przez nie bakterii i powtórnej próchnicy, dlatego należy je kontrolować i w razie potrzeby wymienić. Lepiej jest zapobiegać chorobom zębów, niż je leczyć, nie tylko ze względu na koszty, ale także na ból i zagrożenie dla zdrowia. Wyleczenie próchnicy wszystkich zębów oraz regularne usuwanie kamienia nazębnego pozwala ograniczyć  rozprzestrzenianie się zakażeń i przyczynia się do poprawienia stanu zdrowia całego organizmu i lepszego samopoczucia.

Bibliografia:
1.    Oral & Maxillofacial Surgery, S. Sanghai, P. Chatterjee, Jaypee Brothers Publishers, 2009
2.    Oral and maxillofacial surgery: an objective-based textbook, Jonathan Pedlar, John W. Frame, Elsevier Health Sciences, 2001
3.    Text Book Of Oral & Maxillofacial Surgery, S. M. Balaji, Elsevier India, 2007
4.    Zbigniew Jańczuk, Stomatologia zachowawcza – Zarys kliniczny, Warszawa, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007
5.    Stanisław Bolesław Bartkowski: Chirurgia szczękowo-twarzowa: podręcznik dla studentów i lekarzy. Kraków: Collegium Medicum UJ: Ages, 1996

Sprawdź swoją wiedzę:

Post Zepsute zęby – niebezpieczeństwem dla zdrowia całego organizmu (+ pytania) pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Implanty zyskują sobie coraz większe grono zwolenników zarówno wśród lekarzy, jak i pacjentów. Nowoczesne technologie zapewniają coraz lepsze dopasowanie wszczepów do ludzkiego organizmu w zakresie biozgodności i funkcjonalności – dzięki temu przypadki odrzucania implantów są coraz rzadsze, a pacjent nie odczuwa różnicy pomiędzy zębami naturalnymi a wszczepem, czego nie da się osiągnąć stosując protezy. Ponadto na implantach można opierać konstrukcje protetyczne, takie jak korony, mosty czy protezy wyjmowane. Zastosowanie wszczepów znacznie poprawia funkcje żucia, wygląd, samopoczucie, wymowę co prowadzi do podniesienia jakości życia pacjentów.

Czego pacjent może oczekiwać od stomatologa
Osoby, którym wszczepiono implanty zyskują trwały efekt kosmetyczny i funkcjonalny – dobrze wykonany wszczep wraz z odbudową jest bardzo trudny do odróżnienia od zębów naturalnych, ponadto nie wypada – zapewnia poczucie komfortu w trakcie jedzenia, nie zmienia smaku potraw. Pacjent udający się na konsultację ma prawo oczekiwać wyczerpujących informacji co do szacunkowych kosztów wszczepienia implantu, rokowania, przeciwwskazań, przebiegu zabiegu oraz możliwych zagrożeń w trakcie i po procedurze. Kosztów leczenia nie da się niestety określić co do złotówki – koszt końcowy zwykle różni się od szacowanego w granicach 5-10% na korzyść lub niekorzyść pacjenta. Niestety nie u każdej osoby można stosować wszczepy; przed przystąpieniem do końcowej oceny konieczne jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu lekarskiego  oraz  wykonanie badań radiologicznych na podstawie których można określić gęstość kości oraz rozmieszczenie poszczególnych struktur. Wykonanie badań oraz przestudiowanie historii chorób daje realne możliwości określenia szans na powodzenie zabiegu – niestety nigdy nie am stuprocentowej gwarancji, ponieważ każdy organizm jest inny i jego reakcja na implant może odbiegać od reakcji zaobserwowanych u większości pacjentów. Pomimo to u ponad 92% leczonych osób implanty przyjmują się bez większych problemów. Zabiegi implantologiczne przeprowadzane są przez wykwalifikowanych specjalistów w atestowanych gabinetach / klinikach stomatologicznych. Przeważająca większość tych instytucji daje gwarancję skuteczności leczenia. Dobrze wykonane implanty zapewniają komfortowe samopoczucie i charakteryzują się wysoką trwałością – około 80% z założonych wszczepów utrzymuje zespolenie z kością ponad 10-15 lat i dłużej.

Wskazania i przeciwwskazania do stosowania implantów

Wskazania:
•    bezzębie – całkowity brak uzębienia, zarówno w przypadku utraty zębów stałych, jak i brak zębów stałych na podłożu genetycznym (nieobecność zawiązków zębów stałych)– na implantach można osadzać różne konstrukcje protetyczne, takie jak korony, mosty czy protezy
•    występowanie przerw pomiędzy zębami spowodowanych utratą zębów stałych (poprawa funkcjonowania i estetyki aparatu żucia)
•    nietolerancja typowych protez

Przeciwwskazania miejscowe:
•    niewystarczające wymiary i stan wyrostka kostnego – np. kość nie jest wystarczająco gruba i gęsta – obecnie można korygować niektóre z takich przypadków poprzez zabiegi regeneracji kości
•    brak miejsca pomiędzy zębami górnymi i dolnymi lub między zębami sąsiednimi
•    nieprawidłowa błona śluzowa w planowanym miejscu umieszczenia wszczepu, np. zbyt cienka lub niewystarczająco ukrwiona błona śluzowa (często występująca u palaczy)

Przeciwwskazania ogólne bezwzględne:
•    obecność chorób wyniszczających organizm, takich jak nowotwory, AIDS, sepsa, alkoholizm, narkomania
•    zły stan higieny jamy ustnej – obecność ubytków próchnicowych, kamienia nazębnego, zły stan dziąseł itp.
•    cukrzyca
•    choroby psychiczne
•    ciąża
•    wiek: mniej niż 16 a więcej niż 65 lat – u osób przed 16. rokiem życia nie zakończył się proces wzrostu kości, u osób po 65. roku życia zdolność do regeneracji kości jest mniejsza, także ich wytrzymałość maleje

Przeciwwskazania ogólne względne:
•    zaawansowane parodontopatie
•    zapalenia przyzębia lub błony śluzowej
•    bruksizm – nawykowe zgrzytanie zębami
•    zapalenia kości
•    osteoporoza
•    choroby reumatyczne
•    nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, wrodzone wady serca, oraz schorzenia choroby układu krążenia  obecność protez zastawek sercowych
•    choroba Parkinsona
•    choroby szpiku kostnego
•    astma, przewlekłe zapalenie oskrzeli, przebyta gruźlica oraz inne schorzenia układu oddechowego
•    choroby psychiczne
•    choroby nerek
•    schorzenia wątroby
•    alergie
•    terapia niektórymi lekami

Ile trwa wszczepienie implantu?
Czas leczenia zależny jest od wybranej techniki – wszczepienie implantu oraz osadzenie na nim odbudowy – korony lub mostu – może trwać łącznie od kilku godzin do kilku miesięcy, ponieważ w jednych systemach procedura odbywa się w ciągu jednej wizyty, natomiast w innych kilka wizyt rozłożonych jest w czasie. Czas potrzebny do całkowitego zagojenia się rany oraz zrośnięcia się zewnętrznych powierzchni implantu z kością (osteointegracji) jest różny dla szczęki (5-6 miesięcy) i żuchwy (2-3 miesiące). Osteointegracja możliwa jest dzięki pokryciu powierzchni wszczepu plazmą tytanową lub hydroksyapatytem. Obydwie substancje są porowate, co umożliwia wrastanie w nie komórek kostnych. Dzięki osteointegracji implanty są stabilne, tzn. nie chwieją się i nie wypadają, a ich usunięcie wymaga usunięcie fragmentu kości, w którym są zakotwiczone.
Implanty można podzielić ze względu na sposób ich osadzania w kości na:

Implanty natychmiastowe (jednofazowe)
•    wszczep umieszcza się w kości natychmiast po usunięciu zęba (ekstrakcji)
•    usunięty ząb nie może być w stanie zapalnym
•    otaczające zębodół tkanki muszą także być zdrowe
•    wyrostek kostny, w którym wszczepia się implant musi mieć wystarczającą grubość i gęstość
•    otwór powstały w wyniku ekstrakcji zęba musi być dość niewielki, tak, aby można było poszerzać go stopniowo za pomocą wiertła kalibrowanego
•    ingerencja w tkanki otaczające implant jest jednorazowa
•    pacjent wychodzi z gabinetu od razu z nowymi zębami
•    zwolennicy tej metody uważają, że natychmiastowe obciążenie implantu odbudową stymuluje szybszą integrację filaru z kością wyrostka zębodołowego
•    zabieg jest trudniejszy do wykonania, w przypadku niepowodzenia – np. nieodpowiedniego ustawienia filaru implantu – pacjent narażony jest na dodatkowe wysokie koszty leczenia
•    metoda ta nie jest odpowiednia dla każdego pacjenta; implanty jednofazowe są zakładane tylko w przypadku korzystnych warunków w jamie ustnej, to jest występowania kości wyrostka zębodołowego o odpowiedniej gęstości i grubości, które umożliwiają prawidłowe zakotwiczenie implantu wraz z odbudową
•    podczas procesu gojenia elementy zewnętrzne wszczepu są widoczne – do momentu otoczenia ich przez błonę śluzową dziąseł
•    w przypadku uszkodzenia górnej części implantu konieczne jest usunięcie jego całości

Implanty odroczone (dwufazowe)
•    wszczep jest najpierw osadzany w kości bez zakładania korony protetycznej lub innej odbudowy, np. mostu czy protezy
•    dopiero po zagojeniu się rany i osseointegracji obciąża się implant odbudową protetyczną – zwykle trwa to od 2-6 miesięcy
•    pacjent w czasie gojenia się ran używa tymczasowej odbudowy protetycznej, np. mostu
•    odbudowa przymocowywana jest do filaru za pomocą specjalnych śrub – w większości przypadków można ją po jakimś czasie odkręcić, np. w celu założenia innej odbudowy p w implantach jednofazowych nie ma takiej możliwości
•    jest to obecnie najchętniej wybierana technika, uważana jest za łatwiejszą i bezpieczniejszą, szczególnie, jeżeli chodzi o gwarancję efektów estetycznych
•    polecana dla osób, które nie mają wystarczająco gęstej lub grubej kości, ponieważ możliwa jest jej odbudowa przed zabiegiem
•    podczas gojenia elementy metalowe implantu są otoczone błoną śluzową dziąseł, która jest formowana przez śrubę gojącą do kształtu zaplanowanej korony
•    na implantach dwufazowych można opierać większe konstrukcje protetyczne, takie jak mosty i protezy zdejmowane

Zabiegi dostosowujące wyrostki kostne do implantów
Dla osób, u których występują niekorzystne warunki kostne w jamie ustnej istnieje możliwość ich poprawienia, co umożliwia zwykle późniejsze umieszczenie w nich implantów. Podstawowymi zabiegami, które są pomocne w osiągnięciu odpowiedniej grubości i gęstości wyrostka zębodołowego są sterowana regeneracja (augmentacja) kości oraz  podniesienie dna zatoki szczękowej. Ponadto stosowanie odpowiednich narzędzi chirurgicznych, które powodują zagęszczanie tkanki kostnej, takich jak expandery pozwala na ustabilizowanie implantu nawet w trudnych warunkach.

Podniesienie dna zatoki szczękowej (sinus lift)
Zabieg ten stosuje się, gdy nie ma wystarczająco miejsca dla wszczepienia implantów zębów górnych. Brak miejsca spowodowany jest zbyt cienką warstwą kości pomiędzy zębami górnymi, a zatoką szczękową, która leży nad korzeniami zębów górnych. Zdarza się całkiem często, że części korzeni zębów trzonowych górnych znajdują się już w obrębie zatoki szczękowej. Podniesienie dna zatoki pozwala osiągnąć grubszą warstwę kostną, w której można prawidłowo zakotwiczyć implant – końcówki wszczepów nie mogą znajdować się w świetle zatoki szczękowej. Zabieg ten można przeprowadzić na dwa sposoby; metodą otwartą oraz zamkniętą.
W metodzie otwartej dostaję się do wnętrza zatoki szczękowej z otworu bocznego i umieszcza się na jej dnie materiał kościozastępczy, stosując tą procedurę uzyskuje się grubszą warstwę kostną niż przy zastosowaniu metody zamkniętej. Jeżeli dno zatoki podnoszone jest tylko w niewielkim zakresie to można w trakcie trwania zabiegu zakotwiczyć implanty, jeżeli natomiast warstwa kostna jest zbyt cienka z zakotwiczeniem implantów trzeba się wstrzymać.
Metoda osteotomowa (zamknięta) polega na wprowadzeniu materiału kościozastepczego przez wywiercone otwory przygotowane pod implanty. Ten rodzaj zabiegu jest stosowany, gdy podnosi się dno zatoki w niewielkim stopniu. Niewątpliwą zaletą metody zamkniętej jest mniejsza inwazyjność w porównaniu do metody otwartej, przyspieszone gojenie się rany, oraz możliwość wprowadzenia implantów podczas tego samego zabiegu chirurgicznego. Wada tej metody jest ryzyko niezamierzonej perforacji zatoki – wówczas konieczne jest wykonanie  procedury metodą otwartą.

Augmentacja kości
Brak zęba spowodowany jego utrata prowadzi także do utraty części wyrostka kostnego, w którym był on zakotwiczony. Kości ulegają nieustannej przebudowie w ciągu całego życia – proces ten stymulowany jest przez siły wywierana na kość. W kościach wyrostków zębodołowych siły te działają głównie przez korzeń zęba, gdy go zabraknie znika także stymulacja i kości ubywa, w myśl zasady organ nieużywany zanika.
Sterowana regeneracja kości umożliwia jej odbudowę. W zabiegu stosuje się preparat kostny, którym podsypuje się ubytki w kości, całość pokrywana jest specjalną błonką. Po kilku miesiącach materiał kostny przylegający do wyrostka zamienia się w kość, która stanowi pełnowartościowy materiał do zakotwiczenia wszczepów.
Augmentacja kości może być przeprowadzana zarówno przed implantacją jak i w jej trakcie – wszystko zależy od konkretnego przypadku. U osób, u których ubytek jest niewielki preferuje się podsypywanie kości w trakcie wszczepiania implantów, natomiast u osób z dalej posuniętym zanikiem wyrostków zębodołowych augmentację przeprowadza się na kilka miesięcy przed umieszczeniem wszczepów.

Rokowanie
Powodzenie terapii zależne jest od stanu zdrowia pacjenta, indywidualnych predyspozycji jego organizmu, jego samodyscypliny, utrzymywania dobrej higieny jamy ustnej zarówno przed jak i po zabiegu oraz od precyzji wykonania wszczepu. Lekarz decyduje o możliwości lub jej braku umiejscowienia implantu w kości na podstawie wykonanych zdjęć pantomograficznych oraz tomografii komputerowej. Nie bez znaczenia są także wyniki laboratoryjnego badania krwi. Szacuje się, że około 90-95% wszystkich przypadków leczenia implantologicznego zakończonych jest sukcesem. Czynnikami sprzyjającymi przyjęciu się wszczepu są gęstość i grubość wyrostka zębodołowego, prawidłowa i dobrze ukrwiona błona śluzowa jamy ustnej, co pozwala na jej szybką regenerację, przestrzeganie właściwej higieny jamy ustnej (minimalizuje to zagrożenie procesami zapalnymi) oraz zaleconej diety –  m. in. unikanie spożywania twardych pokarmów do czasu zagojenia się ran pozabiegowych.
W statystykach odnotowano powikłania pozabiegowe jedynie u niewielkiego odsetka badanych – około 1%. Uważa się, że 80% sukcesu w utrzymaniu właściwego stanu implantów zależy od pacjenta – jego samodyscypliny w utrzymywaniu higieny jamy ustnej oraz regularnym zgłaszaniu się na kontrole – pacjent pisemnie zobowiązuje się do wizyt kontrolnych. W czasie wizyt kontrolnych lekarz bada miejsca sąsiadujące z implantem, wykonuje się także zdjęcia radiologiczne.

Możliwe urazy zabiegowe
Do urazów zabiegowych przy wszczepianiu implantu w szczęce należy perforacja dna zatoki szczękowej, co spowodowane jest źle zaplanowaną długością wszczepu. Jeżeli chodzi o zabiegi w obrębie żuchwy to dochodzi czasem do uszkodzenia nerwu zębodołowego dolnego, uszkodzenie może być trzystopniowe- lekkie, średnie lub ciężkie. Głównymi objawami uszkodzenia nerwu zębodołowego dolnego jest zmniejszenie odczuwania bólu, czucia dotyku a przy cięższych uszkodzeniach także uczucie mrowienia kłucia i drętwienia w wardze dolnej i dziąsłach.  W przypadku uszkodzenia lekkiego i średniego objawy zwykle ustają odpowiednio po 2. i około 40-45 dniach, u niektórych pacjentów, aczkolwiek rzadko rekonwalescencja może przedłużyć się nawet do 10 miesięcy.

Ryzyko wystąpienie innych zmian
Wszczepienie implantów pociąga może pociągać za sobą wystąpienie niekorzystnych zmian. Po umieszczeniu wszczepu w kości wyrostka zębodołowego następuje ubytek kości – jest to zjawisko normalne. Ubytek ten jest największy w pierwszym roku po zakotwiczeniu wszczepu – obecnie próbuje się zmniejszać wielkość utraty tkanki kostnej poprzez zastosowanie implantu z paraboliczną powierzchnia nośną, jednak w każdym przypadku ubytek kości występuje.
Założenie wszczepu wymaga od pacjenta dużej samodyscypliny, szczególnie jeśli chodzi o utrzymywanie higieny jamy ustnej oraz zgłaszanie się na regularne kontrole. W przypadku złej higieny jamy ustnej może dojść do infekcji i zapaleń tkanek wokół implantu – periimplantitis. Zapalenie tkanek wokół implantu sprzyja ich rozsuwaniu – dotyczy to zarówno błony śluzowej, jak i kości, odsuwanie się kości od implantu (zanik osseointegracji) powoduje, że traci on stabilność i może się chwiać. Zapalenia zwykle spowodowane są atakiem bakterii żyjących w płytce nazębnej, która nie jest wystarczająco efektywnie usuwana. Z badań wynika, że niewystarczająca higiena jamy ustnej jest głównym powodem utraty implantów.
Resorpcja (zanik) tkanki kostnej wokół implantu może być także wynikiem nieprawidłowego wykonania odbudowy protetycznej – niewłaściwy rozkład sił działających w trakcie żucia wraz z występowaniem niedostatecznej higieny prowadzi do infekcji w rejonie brzegów implantu i resorpcji kości.

Systemy
Na rynku ogólnoświatowym funkcjonuje obecnie około 30000 różnych systemów implantologicznych. Tak duża ilość systemów niesie ze sobą zarówno zalety jak i wady. Różnorodność systemów daje możliwość dobranie odpowiedniego systemu dla konkretnego pacjenta uwzględniając zarówno warunki panujące w jamie ustnej jak i koszty zabiegu – jak wiadomo założenie wszczepów nie należy do najtańszych procedur. Wada tak szerokiego spektrum oferowanych systemów jest konieczność zapoznania się metodami stosowania każdego z nich. Z tego względu większość stomatologów wybiera sobie tylko kilka z nich – ograniczenie liczby stosowanych systemów pozwala na dokładne poznanie metod pracy i dokładne jej wykonywanie, a co za tym idzie uzyskanie wysokiej jakości, trwałości i estetyki implantów.

Do najpopularniejszych systemów na rynku należą rozwiązania firm:
•    Straumann
•    Nobel Biocare
•    Astra Tech
•    BioHorizon
•    Intralock
•    Biomet 3i
•    Zimmer
•    Biocon

Systemy można podzielić ze względu na zastosowanie:
•    implanty stabilizujące rozchwiane zęby
•    implanty służące do ponownego zakotwiczania wybitych z zębodołu zębów
•    implanty wewnątrzkostne, które służą odbudowie protetycznej utraconych zębów stałych

oraz ze względu na metodę przeprowadzenia zabiegu:
•    systemy do zabiegów wykonywanych natychmiast po ekstrakcji (usunięciu) zęba
•    systemy do zabiegów odroczonych – to znaczy wykonywanych po pewnym czasie od usunięcia zęba, dzieli się je na zabiegi jednoczasowe, w czasie których filar implantu obciąża się koroną protetyczną lub inną odbudową bezpośrednio po jego założeniu; oraz zabiegi wieloczasowe – filar obciąża się uzupełnieniem protetycznym dopiero po zagojeniu ran pozabiegowych oraz zakończonej osseointegracji – zrośnięciu się filaru implantu z kością wyrostka zębodołowego.

Dobry system implantologiczny zapewnia nie tylko same materiały w postaci filarów, łączników i innych elementów do mocowania, ale także oferuje narzędzia służące do przygotowania łożyska kostnego (tunelu w wyrostku zębodołowym, w którym implant zostanie osadzony).

Budowa implantu (dotyczy implantu wewnątrzkostnego)
Implant składa się z korony protetycznej (sztucznego zęba), łącznika, który stanowi połączenie pomiędzy koroną a filarem, oraz filara, który wszczepiony jest w kość – imituje on korzeń zęba. Filar wykonany jest zwykle z tytanu lub jego stopu bądź też cyrkonu – istnieją także filary z innych materiałów, np. porcelany czy polimerów, ale nie są aż tak rozpowszechnione. Materiał, z którego wykonany jest filar musi być biozgodny – to znaczy nie może być odbierany przez tkanki organizmu jako ciało obce, nie może też korodować (rdzewieć) ani być toksycznym, ponadto musi on być wystarczająco silny, aby wytrzymywać obciążenia mechaniczne spowodowane przede wszystkim żuciem (nie może pękać czy wyginać się). Aby umożliwić obrośnięcie filaru kością pokrywa się jego zewnętrzną powierzchnię plazma tytanową, lub hydroksyapatytem – obie te substancje są porowate, dzięki czemu kość może obrastać implant i zapewnia mu stabilność (prawidłowo zakotwiczony implant nie chwieje się).
Zarówno filary jak i łączniki mają różne kształty – naukowcy nie są zgodni, który z proponowanych kształtów jest najlepszy. Istotnym czynnikiem wpływającym zarówno na kształt wyrostka kostnego po implantacji jak i na wygląd dziąsła wokół sztucznego zęba jest kształt powierzchni nośnej filaru. Uważa się, że płaski kształt powierzchni nośnej sprzyja zanikowi kości wyrostka wokół implantu, co prowadzi do obniżenia się powierzchni błony śluzowej i odsłonięcie metalowych części implantu, co nie wygląda dobrze. Dlatego też zaprojektowano implanty o panewkowato ukształtowanej powierzchni nośnej, co zapewnia półokrągły kształt linii dziąseł wokół korony protetycznej – taki jak przebieg naturalny. Powierzchnia filarów implantu nie jest gładka, jest podobna do śruby – ma powierzchnię gwintowaną. Odległość pomiędzy gwintami jest zależna od producenta. Filar ma kształt zbliżony do korzenia zęba; cylindryczny lub stożkowaty, zapewnia to odpowiednią wytrzymałość i trwałość całej konstrukcji. Kształt łączników i jego właściwości także nie są bez znaczenia; łącznik pełni rolę szyjki anatomicznej zęba i otoczony jest dziąsłem – niektóre z oferowanych obecnie łączników wspomagają gojenie się rany i mają zapobiegać zapaleniom. Przy zabiegu dwufazowym na filar przed założeniem łącznika zakłada się śrubę gojącą – kształtuje ona dziąsło tak, że tworzy ono rodzaj tunelu dostosowanego pod przyszłą koronę – pozwala to uzyskać pożądany efekt estetyczny.
W zależności od rodzaju przeprowadzonego zabiegu korona zakładana jest od razu lub po pewnym czasie; w przypadku metody jednoczasowej wykonuje się odbudowę tymczasową  na podstawie wycisku pobranego wcześniej od pacjenta. W implantach zwykle stosuje się korony porcelanowe jako uzupełnienie stałe, natomiast do odbudowy tymczasowej zazwyczaj wykorzystuje się akryl, który dopiero po zagojeniu rany zastępuje się odbudową ceramiczną. Zabiegi implantologiczne mają zapewnić lepszą funkcjonalność i estetykę, dlatego kluczowe znaczenie ma budowa implantu oraz jego umiejscowienie w kości.

Źródła:
Taschenbuch der zahnärztlichen Werkstoffkunde: Vom Defekt zur Restauration, Reinhard Marxkors, Jürgen Geis-Gerstorfer, Hermann Meiners
Implantatprothetik, Almut Rech
Implantat-Prothetik, Wolfram Bücking,Ralf Suckert
Implantology, Hubertus Spiekermann
http://www.impl.pl/implanty/implanty1.html
http://www.implamed.pl/
http://www.e-implanty.com/index.php/implanty-plusy-i-minusy-
http://implantyzebow.info.pl/
http://www.bangkokdentalimplant.com
http://moutyclinic.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3&Itemid=4&lang=en
http://www.holidaydentistry.com/Natural-holistic-dentistry—metal-free-implants—Zirconium-dental-implants—Zirconia-implants—ceramic-implants-sid44-page0-b1.htm

http://www.anident.pl/implanty.html

Post Implanty – wszystko co warto wiedzieć pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Na początku należy wspomnieć, że nie istnieje pojęcie szczoteczka idealna (kształt, wielkość, uchwyt), gdyż cała sztuka leży w indywidualnym jej dobraniu oraz właściwym posługiwaniu się nią. Omawiając szczoteczkę do zębów zacznijmy od jej anatomii. Tradycyjna (manualna) szczoteczka do zębów zbudowana jest z główki i rączki, połączonych ze sobą ruchomo tzn. rączka powinna być w pobliżu główki elastyczna. Obie te części muszą się znajdować w tej samej płaszczyźnie. W główce umieszczone są włókna czyszczące najlepiej zaokrąglone i wykonane z gładko zakończonego tworzywa koniecznie sztucznego. Na szczęście minęły już czasy chałupniczej produkcji wykorzystującej naturalne, ostro zakończone i twarde włosie np. szczecinę świńską czy włosie końskie będące idealnym podłożem do osadzania się i bytowania na nim bakterii. W główce mogą także występować włókna polerujące, nadające powierzchni zębów gładkość i połysk.

Ze względu na średnicę włosia szczoteczki istnieje następujący podział:
• szczoteczka twarda: 0,25-0,30mm,
• szczoteczka średnio-twarda: 0,20-0,25mm,
• szczoteczka miękka: 0,18-0,20mm,
• szczoteczka do implantów: 0,08-0,012mm.

Jeszcze nie tak dawno osobom dorosłym ze zdrowym przyzębiem zalecało się używanie szczoteczek twardych. Jednak jak pokazały badania coraz częściej mamy do czynienia z tzw. „ciężkimi entuzjastami higieny”, którzy ze zbyt dużą siłą i energicznością czyszczą swoje zęby doprowadzając do powstawania recesji dziąseł i odsłonięcia szyjek zębowych. Dlatego też obecnie zalecane są szczoteczki średnio-twarde.
W szczególnych przypadkach zalecane są także szczoteczki miękkie np. :
-w przypadku zaostrzenia zapalenia przyzębia, szczególnie przebiegającego z bolesnością, krwawieniem, zwiększeniem ruchomości zębów,
-w zdiagnozowanym wrzodziejącym zapaleniu dziąseł lub przyzębia,
-stosowanie przez pacjenta jednej z metod szczotkowania- metody Bassa.

Inny podział szczoteczek to taki uwzględniający budowę części pracującej, czyli główki szczoteczki. I tutaj wyróżniamy dwa rodzaje:
• szczoteczki pęczkowe (2-3 rzędy pęczków na szerokość i 5-6 rzędów na długość),
• szczoteczki wielopęczkowe (3-4 rzędy pęczków na szerokość i 10-12 rzędów na długość).

Decydując się na wybór szczoteczki powinno się brać pod uwagę kilka aspektów, a mianowicie:
• stan dziąseł,
• ustawienie zębów w łuku zębowym,
• stan zdrowia jamy ustnej,
• motywację i zręczność pacjenta

SZCZOTECZKI ELEKTRYCZNE

Jaką szczoteczkę wybrać?

W porównaniu z manualnymi są łatwiejsze w użyciu, przez wzgląd na fakt, że używanie ich nie wymaga specjalnej techniki szczotkowania. Dodatkowo stosowanie tego rodzaju szczoteczki jest mniej traumatyzujące dla dziąseł poprzez to, że siła nacisku na nie jest równa 1/3 siły wywieranej przez szczoteczkę manualną. Główka takiej szczoteczki wykonuje 4.000-20.000 obrotów/minutę i łączy w sobie trzy rodzaje ruchów rotacyjne, pulsacyjne i oscylacyjne co pozwala na jeszcze dokładniejsze oczyszczenie zębów z płytki bakteryjnej.
Dodatkowymi atutami tych szczoteczek może być to, że posiadają często sygnał dźwiękowy pozwalający zachować właściwy czas szczotkowania.
Zalecane są one szczególnie osobom upośledzonym fizycznie lub umysłowo, którzy mają duży problem z umiejętnym posługiwaniem się szczoteczką manualną, ale także osobom zdrowym mającym z tym kłopot. Do osobnej grupy pacjentów należą ci posiadający stałe aparaty ortodontyczne, którym zalecane jest również korzystanie z tego rodzaju szczoteczek.

SZCZOTECZKI IMITUJĄCE FALE DŹWIĘKOWE

Cechują się dużą skutecznością w usuwaniu płytki bakteryjnej, eliminując ją bez bezpośredniego kontaktu z zębem ( z odległości ok. 2-3mm).Opierają się na wykorzystaniu fal dźwiękowych w połączeniu z szybkimi ruchami obrotowymi główki szczoteczki co umożliwia lepszą penetrację przestrzeni międzyzębowych, a co za tym idzie i ich oczyszczanie. Dodatkowym atutem jest sygnał dźwiękowy, informujący co 30 sekund o konieczności rozpoczęcia oczyszczania kolejnego kwadrantu uzębienia. Polecana jest osobom z aparatami ortodontycznymi, implantami, koronami i mostami.

Szczoteczka manualna

Podsumowując, oto kilka cech jakie powinna posiadać dobra szczoteczka do zębów(manualna):

1) odpowiednia długość główki szczoteczki (powinna obejmować co najwyżej trzy sąsiadujące zęby),
dla dorosłych – 23 do 30 mm
dla dzieci – 7,5 do 11 mm;
2) odpowiednia długość rękojeści,
dla dorosłych – 15 do 17 cm
dla dzieci – 11 do 13 cm;
3) włosie szczoteczki o równej długości, zakończone okrągło i gładko;
4) równe długości przestrzeni między pęczkami, pozwalające na dostatecznie dobry przepływ wody miedzy nimi i utrzymanie szczoteczki w należytej czystości;

Szczoteczka dla niemowląt

Higiena zębów u niemowląt może polegać na oczyszczaniu pierwszych zębów gazikiem. Można również do tego celu wykorzystać specjalnych gumowych nakładek na palec. Nasadki swoimi wypustkami czyszczą zęby dziecka.

I NAJWAŻNIEJSZE! Szczoteczka spełniająca te wszystkie wymagania oraz używana należycie, lecz nie wymieniana dostatecznie często nie spełni stawianych jej wymagań. Dlatego warto pamiętać, aby wymieniać szczoteczkę co 2-3 miesiące.
Do tych wielu porad warto podać jeszcze dwie. Szczoteczkę do zębów powinien posiadać każdy nawet bezzębny… Już niemowlęta powinny oswajać się z nią poprzez szczoteczki-gryzaczki a staruszki oczyszczać swoje „trzecie zęby” szczoteczkami do protez. Warto też pamiętać, że szczoteczka to nie jedyna metoda domowej profilaktyki jamy ustnej, i że szczotkowanie zębów jest sztuką której trzeba się uczyć. Więc kiedy już zaopatrzymy się w nowoczesną, szczoteczkę pamiętajmy, że mimo rozwoju techniki to ona sama nie oczyści za nas zębów, dlatego zgłośmy się do stomatologa z prośbą o krótki instruktaż jej poprawnego używania.

Bibliografia:
Z. Jańczuk, „Praktyczna periodontologia kliniczna”
Hubert F. Wolf, „Periodontologia”

Post Wszystko co warto wiedzieć o szczoteczkach do zębów pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

1) W stosunku do płaszczyzny pośrodkowej (strzałkowej)

2) W stosunku do płaszczyzny oczodołowej

3) W stosunku do płaszczyzny poziomej (horyzontalnej)

Wady poprzeczne

1.    Zgryz krzyżowy całkowity:
•    Zachodzenie połowy łuku zębodołowego dolnego na górny (dopuszczalne jest zmniejszenie lub zwiększenie o jeden ząb sieczny liczby zębów objętych zgryzem krzyżowym)
•    Linia symetrii może (ale nie musi) być zachowana
•    W rysach twarzy: asymetryczny układ warg po stronie wady (zapadnięcie wargi górnej i uwypuklenie wargi dolnej)

2.    Zgryz krzyżowy częściowy przedni:
•    Zachodzenie części lub całej grupy dolnych zębów przednich na górne
•    Przesunięcie linii pośrodkowej
•    W rysach twarzy: asymetryczny układ wad (zapadnięcie wargi górnej i uwypuklenie wargi dolnej po stronie wady)

3.    Zgryz krzyżowy częściowy boczny:
•    Odwrotny nagryz  w obrębie zębów bocznych (zęby boczne żuchwy zachodzą na zęby boczne szczęki)
•    Linia pośrodkowa nie jest przesunięta
•    Rysy twarzy bez zmian

4.    Boczne czynnościowe przemieszczenie żuchwy:
•    Po stronie przemieszczenia zgryz krzyżowy częściowy lub całkowity (po stronie przeciwnej może być mniej lub bardziej zaznaczony zgryz przewieszony)
•    Przesunięcie linii pośrodkowej
•    W rysach twarzy: asymetryczny układ warg po stronie wady (zapadnięcie wargi górnej i uwypuklenie wargi dolnej), przesunięcie bródki w stronę zgryzu krzyżowego
•    Test czynnościowy jest dodatni – asymetria twarzy spowodowana jest nieprawidłowym zwieraniem łuków zębowych

5.    Boczne morfologiczne przemieszczenie żuchwy:
•    Po stronie przemieszczenia zgryz krzyżowy częściowy lub całkowity (po stronie przeciwnej może być mniej lub bardziej zaznaczony zgryz przewieszony)
•    Przesunięcie linii pośrodkowej
•    W rysach twarzy: asymetryczny układ warg po stronie wady (zapadnięcie wargi górnej i uwypuklenie wargi dolnej), przesunięcie bródki w stronę zgryzu krzyżowego
•    Test czynnościowy ujemny – asymetria twarzy jest spowodowana niedorozwojem lub przerostem trzonu i gałęzi żuchwy

6.    Zgryz przewieszony
•    Zęby boczne górne swoimi powierzchniami podniebiennymi stykają się z powierzchniami policzkowymi zębów dolnych
•    W rysach twarzy: dysproporcja szerokości górnej i dolnej twarzy

Wady dotylne

1.    Tyłozgryz częściowy
•    I klasa Angle’a
•    II klasa kłowa (zahamowanie wzrostu doprzedniego części zębodołowej żuchwy w odcinku przednim)
•    Szpara przednio-tylna między górnymi i dolnymi siekaczami
•    W rysach twarzy: cofnięcie lub wywinięcie wargi dolnej, pogłębienie bruzdy wargowo-bródkowej

2.    Tyłozgryz całkowity
•    Cofnięcie całego łuku zębodołowego dolnego w stosunku do górnego
•    II klasa Angle’a / w uzębieniu mlecznym płaszczyzna końcowa łamana do tyłu
•    II klasa kłowa
•    Szpara przednio-tylna między górnymi i dolnymi siekaczami
•    W rysach twarzy: cofnięcie lub wywinięcie wargi dolnej, pogłębienie bruzdy wargowo-bródkowej

3.    Tyłozgryz rzekomy
•    Pozorne cofnięcie dolnego łuku zębowego, spowodowane nadmiernym wzrostem doprzednim wyrostka zębodołowego szczęki w stosunku do mózgowej części czaszki
•    I lub II klasa Angle’a
•    II klasa kłowa
•    W rysach twarzy: wysunięcie wargi górnej i okolicy podnoskowej

4.    Tyłożuchwie czynnościowe
•    II klasa Angle’a / w uzębieniu mlecznym płaszczyzna końcowa łamana do tyłu
•    II klasa kłowa
•    Szpara przednio-tylna między górnymi i dolnymi siekaczami
•    W rysach twarzy: cofnięcie lub wywinięcie wargi dolnej, pogłębienie bruzdy wargowo-bródkowej, cofnięcie bródki poza pole biometryczne
•    Test czynnościowy wysuwania żuchwy dodatni (dotylne ustawienie prawidłowo zbudowanej żuchwy w stosunku do szczęki)

5.    Tyłożuchwie morfologiczne
•    II klasa Angle’a / w uzębieniu mlecznym płaszczyzna końcowa łamana do tyłu
•    II klasa kłowa
•    Szpara przednio-tylna między górnymi i dolnymi siekaczami
•    W rysach twarzy: cofnięcie lub wywinięcie wargi dolnej, pogłębienie bruzdy wargowo-bródkowej, cofnięcie bródki poza pole biometryczne
•    Test czynnościowy wysuwania żuchwy ujemny (zaburzona budowa żuchwy)

Wady doprzednie

1.    Przodozgryz częściowy
•    I klasa Angle’a
•    III klasa kłowa (zwiększenie doprzedniego wzrostu części zębodołowej żuchwy w odcinku przednim)
•    Odwrotny nagryz zębów przednich
•    W rysach twarzy: wysunięcie wargi dolnej, wygładzenie bruzdy wargowo-bródkowej

2.   Przodozgryz całkowity
•    Wysunięcie całego dolnego łuku zębowego w stosunku do górnego
•    III klasa Angle’a / w uzębieniu mlecznym płaszczyzna końcowa łamana do przodu
•    III klasa kłowa
•    Odwrotny nagryz zębów przednich
•    W rysach twarzy: wysunięcie wargi dolnej, wygładzenie bruzdy wargowo-bródkowej

3.    Przodozgryz rzekomy
•    Pozorne wysunięcie dolnego łuku zębowego na tle zahamowania doprzedniego wzrostu szczęki w odniesieniu do mózgowej części czaszki
•    I lub III klasa Angle’a
•    III klasa kłowa
•    Odwrotny nagryz zębów przednich
•    W rysach twarzy: zapadnięcie wargi górnej i okolicy wargi górnej

4.    Przodożuchwie czynnościowe
•    III klasa Angle’a / w uzębieniu mlecznym płaszczyzna końcowa łamana do przodu
•    III klasa kłowa
•    Odwrotny nagryz zębów przednich
•    W rysach twarzy: wysunięcie wargi dolnej i bródki, wygładzenie bruzdy wargowo-bródkowej
•    Test czynnościowy cofania bródki dodatni

5.    Przodożuchwie morfologiczne
•    III klasa Angle’a / w uzębieniu mlecznym płaszczyzna końcowa łamana do przodu
•    III klasa kłowa
•    Odwrotny nagryz zębów przednich
•    W rysach twarzy: wysunięcie wargi dolnej i bródki, wygładzenie bruzdy wargowo-bródkowej
•    Test czynnościowy cofania bródki ujemny

Zgryzy otwarte

1.    Zgryz otwarty częściowy przedni
•    Szpara niedogryzowa między zębami przednimi (skrócenie wyrostka zębodołowego szczęki i części zębodołowej żuchwy w odcinku przednim)
•    Rysy twarzy bez zmian

2.    Zgryz otwarty częściowy boczny
•    Szpara niedogryzowa  po jednej lub po obu stronach łuków zębowych (skrócenie wyrostków zębodołowych w odcinkach bocznych)
•    Rysy twarzy bez zmian

3.    Zgryz otwarty całkowity
•    Rozległa szpara niedogryzowa, związana ze znacznym rozchyleniem podstaw szczęk
•    W rysach twarzy – wydłużenie odcinka szczękowego

Zgryzy głębokie

1.    Zgryz głęboki częściowy
•    Zwiekszenie nagryzu pionowego zębów siecznych (spowodowane nadmiernym wzrostem przedniej części wyrostka zębodołowego szczęki)
•    Dwupoziomowa płaszczyzna zgryzu
•    Rysy twarzy bez zmian (w nadgryzie niepowikłanym)

2.    Zgryz głęboki całkowity
•    Głębokiemu nagryzowi pionowemu zębów siecznych towarzyszą niskie wyrostki zębodołowe w odcinkach bocznych
•    W rysach twarzy – skrócenie odcinka szczękowego

3.    Zgryz głęboki rzekomy
•    Obniżenie zwarcia na skutek utraty uzębienia lub zniszczenia powierzchni żujących zębów bocznych
•    W rysach twarzy – skrócenie szczękowego odcinka twarzy

Bibliografia:
„Zarys współczesnej ortodoncji”  Irena Karłowska
„Ortopedia szczękowa”  Florentyna Łabiszewska-Jaruzelska

Post Diagnostyka wad zgryzu pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.