Retencja w ortodoncji – problematyczna, ale niezbędna

Należy mieć na uwadze, że u wysokiego odsetka pacjentów istnieje skłonność do nawrotów wady – mimo właściwego rozpoznania, prawidłowo przeprowadzonych, kolejnych etapów leczenia aktywnego i stabilizacji jego rezultatów.

Okres retencyjny powinno się traktować jako integralną część całego leczenia ortodontycznego. Czas jego trwania zależy od różnych czynników, m.in. od typu nieprawidłowości, jej nasilenia i sposobu leczenia, a także od wieku pacjenta i czynników genetycznych. Generalnie uznaje się, że czas leczenia retencyjnego powinien trwać od roku do dwóch lat lub co najmniej tyle, ile połowa czasu poświęconego na leczenie aktywne.

Decyzja o zakończeniu retencji może zależeć również od stadium wzrostowego, w jakim znajduje się pacjent. W wielu przypadkach dopiero całkowite zakończenie wzrostu umożliwia uzasadnioną rezygnację z leczenia retencyjnego. Wydłużonego okresu retencji mogą wymagać pacjenci dorośli poddani leczeniu aparatem stałym, u których procesy apozycji przebiegają wolniej, a procesy resorpcji tkanki kostnej – szybciej. W niektórych przypadkach, przy towarzyszących periodontopatiach i zanikach podparcia kostnego, zaleca się stosowanie retencji permanentnej (z użyciem retainerów stałych).

Długoterminowa stabilizacja efektów leczenia ortodontycznego nieustannie stanowi problem w ortodoncji. Na końcowy wynik leczenia ortodontycznego wpływa wiele czynników, w tym późniejsze zmiany wzrostowe czy związane z wiekiem modyfikacje parametrów łuków zębowych. Duże znaczenie przypisuje się redukcji odległości międzykłowej, zwłaszcza w żuchwie, co prowadzi do narastania stłoczeń.

Aparaty retencyjne – stałe i ruchome

Do popularnych aparatów retencyjnych należy np. płytka Hawleya, czyli akrylowa płyta dokładnie dopasowana do podniebienia (zęby górne) lub płytka dolna, która przylega do powierzchni językowych zębów dolnych. Płytka Hawleya zawiera minimalną liczbę klamer lub jest wykonywana bez nich. Płyty górna i dolna wyposażone są w łuk wargowy z twardego drutu, dobrze przylegający do powierzchni wargowych zębów.

Ryc. 1. Płytka Hawleya

Jednym ze szczególnych rodzajów aparatów retencyjnych są aparaty czynnościowe, użytkowane w charakterze aparatów retencyjnych (już bez aktywowania, wykorzystywane jako aparaty bierne). W okresie retencji czas użytkowania aparatu w ciągu doby ulega stopniowemu zmniejszaniu.

Płyty retencyjne Schwarza, wykonane z płyty akrylowej przylegającej do powierzchni podniebiennych zębów, zawierają klamry i łuk wargowy przylegający do powierzchni wargowych. Pacjent otrzymuje płyty retencyjne zaraz po zdjęciu aparatu stałego, z zaleceniem stosowania w dzień i w nocy (można wyjmować na czas posiłków). Z czasem liczba godzin użytkowania aparatu w dzień ulega zmniejszeniu.

Ryc. 3. Możliwość wyboru kolorów poprawia finezyjność płytek Schwarza

W roli retainerów ruchomych sprawdzają się również szyny retencyjne zbudowane z płytek termoformowalnych, które dobrze przylegają do powierzchni zębów i są łatwo akceptowane przez pacjentów (wykonane z przezroczystego tworzywa).

Ryc. 4. Retainer termoformowalny

Istnieją również aparaty dwuszczękowe  z tworzywa silikonowego, tzw. pozycjonery, które obejmują dwa łuki zębowe od strony językowo-podniebiennej oraz wargowo-policzkowej. Ich elastyczność pozwala na drobne (do ok. 2 milimetrów) korekty ustawienia zębów.

Ryc. 5. Dwuszczękowy pozycjoner Clear Aligner

Retainery stałe (3-3 retainery, 4-4 retainery), czyli stałe aparaty retencyjne, wykorzystuje się do retencji w przedniej części łuków zębowych, w celu profilaktyki nawrotu stłoczeń i obrotów zębów; stosuje się je także po leczeniu diastemy oraz w leczeniu retencyjnym u pacjentów dorosłych.

Ryc. 6. Reteiner stały FSWR od 3 do 3 przyklejony do zębów

Do najpopularniejszych retainerów stałych należą retainery FSWR (flexible spiral wire retainer), zbudowane ze spiralnie skręconego drutu splecionego z kilku drucików o małej średnicy. Drut jest precyzyjnie doginany do powierzchni językowych lub podniebiennych zębów (powinien być pasywny po przyklejeniu).

Pamiętajmy o prawidłowej higienie retainerów – do ruchomych najlepsza będzie woda z mydłem i miękka szczoteczka. Ruchome zaś wymagają specjalnych szczoteczek jednopęczkowych oraz kontrole w celu usuwania złogów nazębnych lub sprawdzenia czy nie uległ odklejeniu.

Post Leczenie retencyjne w ortodoncji pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Pasta do zębów to obok szczoteczki do zębów podstawowy produkt do codziennej higieny jamy ustnej. Wciąż jednak wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że pasta do zębów odgrywa ważną rolę nie tylko w zachowaniu zdrowia uzębienia i innych tkanek jamy ustnej, ale także chroni zdrowie całego organizmu. Zdrowie zaczyna się w jamie ustnej, a zaniedbania w higienie lub używanie niewłaściwie dobranych produktów do utrzymania czystości tego obszaru organizmu mogą doprowadzić do powstania wielu szkód w ustroju. Choć wydaje się nieprawdopodobne, aby właściwy dobór pasty do zębów mógł mieć ogromny wpływ na zdrowie ogólne, tak właśnie jest – bo pasty do zębów cechują się ściśle określonymi właściwościami. Z tego powodu produkty te należy dobierać do indywidualnych potrzeb. Oferta past jest bardzo bogata, ale aby dobrze wybrać, trzeba wiedzieć, czego potrzebują nasze zęby i inne tkanki jamy ustnej.

 Jaką pastę do zębów wybrać?

Zapoznaj się z naszym kompendium wiedzy na temat past do zębów – dzięki temu dowiesz się, która pasta będzie najlepsza dla Ciebie.

JAKĄ POSTAĆ MOŻE MIEĆ PASTA DO ZĘBÓW?

Pasta do zębów najczęściej ma postać mieszaniny o  konsystencji papki, kremu lub gęstej śmietany. Istnieją też pasty do zębów w formie żelu (np. Tołpa Expert Parodontosis), dość często taką właśnie formę przyjmują produkty dla dzieci (np. Ziaja Ziajka lub Ziaja Maziajki) lub produkty przeznaczone do remineralizacji zębów (np. Elmex Gel, Miradent zMirafluor Gel). Na rynku dostępne są też produkty w niczym nie przypominające pasty w tradycyjnej postaci, ale rekomendowane jako działające analogicznie do tego preparatu i przeznaczone do codziennego stosowania:

• proszek do czyszczenia zębów (np. Biochem, proszek z hydroksyapatytem) – nakłada się go na szczoteczkę i myje zęby tak, jak zwykłą pastą,
• tabletki do czyszczenia zębów (np. Denttabs) – tabletkę żuje się aż do całkowitego rozpuszczenia, a następnie szczotkuje zęby mokrą szczoteczką i płucze jamę ustną wodą. Uwaga: nie należy mylić tego produktu z tabletkami używanymi PO myciu zębów – ponieważ te akurat służą do wybarwienia miejsc niedokładnie oczyszczonych tradycyjną pastą lub żelem.

W sprzedaży dostępne są też produkty w sprayu, które wprawdzie pasty do zębów nie zastąpią, ale mogą tymczasowo wspomóc utrzymanie higieny jamy ustnej w sytuacji, kiedy tradycyjne szczotkowanie jest mocno utrudnione, np. przy silnej nadwrażliwości zębów (Senskin Intensive Spray). Uwaga! Dostępne na polskim rynku produkty określane przez sprzedawców jako pasty do zębów w sprayu przeznaczone są jedynie do higieny jamy ustnej psów i kotów.

JAK DZIAŁA PASTA DO ZĘBÓW?

Pasta do zębów to produkt, którego podstawową rolą jest ochrona przed próchnicą zębów i chorobami jamy ustnej poprzez utrzymanie czystości w tym obszarze. Pasta w swej podstawowej i najpopularniejszej wersji służy do usuwania z jamy ustnej zanieczyszczeń i nalotów, w tym płytki nazębnej. W większości past znajdziemy także związki fluoru, które mineralizują zęby i w ten sposób dodatkowo chronią je przed próchnicą – takie właściwości mają pasty Elmex. Dodatek różnorodnych składników do podstawowej receptury pasty powoduje, że pasta może także:

• pozytywnie wpływać na zdrowie dziąseł, przyzębia i śluzówki jamy ustnej – do czego służą np. pasty Paradontax;
• rozjaśniać kolor szkliwa, jak np. pasty Email Diamant;
• likwidować nadwrażliwość zębów i chronić przed nią oraz zabezpieczać przed erozją szkliwa – do tego stworzono m.in. pasty Sensodyne;
• zapewniać właściwą higienę i ochronę implantów stomatologicznych (np. pasta Bluem) lub protez dentystycznych (np. pasta Blend-a-Dent);
• zapewniać higienę jamy ustnej w przypadku noszenia aparatu ortodontycznego – do czego przeznaczona jest pasta Ortho Salvia Dental;
• likwidować nieświeży oddech – np. pasta GUM Butler Hali-Control.

JAKIE SUBSTANCJE WCHODZĄ W SKŁAD PASTY DO ZĘBÓW?

Pastę do zębów tworzą rozmaite składniki o różnorakim działaniu:

• Ścierne i polerujące oraz formujące – np. węglan wapnia (czyli pospolita kreda), hydroksyapatyt, tlenek krzemu, wodorotlenki magnezu czy wapnia, polimetakrylan, hydroksyetyloceluloza, gliceryna, guma celulozowa, karbomer. Składniki te mogą stanowić od 1/4 do 1/2 zawartości pasty. Od nich zależą: konsystencja pasty, skuteczność oczyszczania zębów z resztek pokarmowych i usuwania płytki nazębnej oraz skuteczność likwidacji przebarwień, które pojawiły się na szkliwie. Efektywność oczyszczania zależy z kolei głównie od wielkości i kształtu drobin ściernych i polerujących. Optymalnie kształt ten powinien być zbliżony do kulistego i mieć łagodnie wykończone krawędzie, a wielkość cząstek czyszczących i polerujących nie powinna przekraczać 10 μm; ważna jest też twardość drobin czyszczących. Od właściwości zastosowanych w paście środków ściernych zależy, z jaką intensywnością będą one działać na szkliwo i zębinę. Informacji o ścieralności past do zębów dostarczają współczynniki RDA oraz REA, o których szerzej można przeczytać kawałek dalej.
• Pieniące – to substancje o charakterze detergentów, których działanie polega m.in. na obniżeniu napięcia powierzchniowego, przez co usuwanie zanieczyszczeń ze szkliwa staje się dużo łatwiejsze i nie wymaga silnego szorowania szczoteczką po powierzchni zębów. Detergenty w pastach hamują także rozwój bakterii. Choć działają identycznie jak detergenty znajdujące się w środkach z asortymentu chemii gospodarczej, nie trzeba się ich bać, bo z uwagi na ściśle określone stężenie w paście nie wykazują niepożądanego wpływu na tkanki miękkie. Środki pieniące wykorzystywane w pastach do zębów to m.in.: betaina kokamidopropylowa, laurylosiarczan sodu, Steareth-30.
• Związki fluoru – ich zadaniem jest wzmacnianie szkliwa i ochrona przed próchnicą. Znajdują także zastosowanie przy leczeniu nadwrażliwości zębów. Stężenie związków fluoru w paście zależy od tego, komu produkt jest dedykowany, najczęściej: czy dzieciom, czy też dorosłym. Fluor może występować w paście pod postacią nieorganicznych fluorków lub organicznych aminofluorków. W jednej paście może jako jeden związek (fluorek sodu (NaF), monofluorofosforan sodu (SMFP), fluorek cyny (SnF₂), aminofluorek I lub II generacji), albo też w paście mogą znajdować się połączenia dwóch różnych związków fluoru, np. SnF₂ i aminofluorek, czy zestaw złożony z NaF i SMFP.
• O działaniu przeciwdrobnoustrojowym – np. triklosan, chlorheksydyna. Triklosan działa bakteriobójczo oraz przeciwzapalnie, spowalnia też tworzenie się pytki nazębnej i kamienia nazębnego. Chlorheksydyna to środek przeciwbakteryjny, przeciwwirusowy i przeciwgrzybiczy, który w jamie ustnej utrzymuje się długo, bo do 24 godzin.
• Biologicznie czynne i specjalnego przeznaczenia – to ekstrakty roślinne, pożytki pszczele (propolis) oraz naturalne olejki o uznanym i wielokierunkowym działaniu: leczniczym, przeciwzapalnym, przeciwdrobnoustrojowym, antyseptycznym, immunostymulującym, odświeżającym, a także substancje likwidujące konkretny problem w jamie ustnej, np. nadwrażliwość zębów, przebarwienia szkliwa czy rozluźniające osad nazębny (enzym papaina). Najczęściej do past do zębów dodaje się wyciągi z rumianku, jeżówki purpurowej, szałwii, mięty, mirry, rozmarynu, sok aloesowy oraz olejki: mentolowy czy eukaliptusowy. Aby zamknąć otwarte kanaliki zębinowe, które są przyczyną nadwrażliwości, pasty wzbogaca się się m.in. o azotan potasu, sole strontu, cytrynian trójpotasowy, hydroksyapatyt. W celu rozjaśnienia koloru szkliwa wykorzystywane są m.in.: wodorowęglan sodowy, wyciąg z porostu islandzkiego, pirofosforany, nadtlenek karbamidu czy wodoru.
• Dodatkowe – czyli substancje, których zadaniem jest nadanie paście odpowiedniego smaku, zapachu, gęstości, trwałości oraz poprawa ogólnych właściwości. Wśród barwników znajdziemy m.in. biksynę, błękit brylantowy czy tlenek tytanu; poprawiających smak – sacharynę, izomalt, ksylitol, sorbitol; konserwantów i przeciwutleniaczy – parabeny, biguanid, octan tokoferolu.
• Woda – działa jak rozpuszczalnik i medium nadające paście określoną konsystencję.

Zazwyczaj w pastach do zębów jednej serii znajduje się zestaw określonych substancji bazowych, a dopiero składniki dodatkowe powodują, że każdy produkt danej linii nabywa indywidualnych właściwości. Stąd na przykład pasta Signal dostępna jest w kilku wariantach: o działaniu przeciwpróchnicowym, wybielającym czy odświeżającym oddech.

JAKIE TYPY PAST DO ZĘBÓW WYRÓŻNIAMY?

Kryteria, według których można pasty klasyfikować, są rozmaite. Pasty można grupować:

Zależnie od przeznaczenia:

• Pasty przeznaczenia ogólnego – o podstawowym składzie, zawierające środki usuwające zanieczyszczenia i płytkę nazębną oraz najczęściej wzbogacone związkami fluoru, które wzmacniają ochronę przeciw próchnicy. Cześć z tych past ma w swoim składzie także substancje odświeżające oddech. Niektóre z nich, tzw. familijne, mogą być używane i przez dorosłych, i przez starsze dzieci. Przykładowe pasty tego typu to Aquafresh Family czy Colgate Ochrona Przeciwpróchnicza.
• Pasty przeznaczenia specjalnego – opracowane w celu likwidacji konkretnego problemu stomatologicznego. Wyróżniamy tu między innymi pasty:
  • wybielające
  • do likwidacji nadwrażliwości zębów
  • remineralizujące
  • przeciw paradontozie i chorobom dziąseł

i inne.

Zależnie od wieku użytkownika:

• Pasty dla dzieci – to zróżnicowana grupa produktów dedykowanych dzieciom w różnym wieku: od chwili wyrżnięcia się pierwszych zębów po grupę nastoletnią. Najczęściej pasty do zębów dla dzieci mają za zadanie chronić zęby przed próchnicą, ale na rynku są już dostępne produkty, które dodatkowo działają ochronnie na dziąsła, łagodzą nadwrażliwość zębów i działają remineralizująco. Takie działanie wykazuje między innymi pasta BioRepair Junior.
• Pasty dla dorosłych – w tej grupie past wyróżnia się czasem dodatkowe podgrupy, np. dla seniorów czy osób aktywnych zawodowo. Najczęściej pasty dla dorosłych grupowane są zależnie od zastosowania.

Zależnie od składu:

• Pasty tradycyjne – to znakomita większość past dostępnych na rynku. W składzie znajdują się substancje powszechnie wykorzystywane w przemyśle farmaceutycznym i drogeryjnym: syntetyczne i naturalne. Przykładem jest seria past Biała Perła.
• Pasty organiczne – ich skład zdominowany jest przez substancje pochodzenia naturalnego, czasem posiadające certyfikaty ekologiczne. Dla odróżnienia od past tradycyjnych, w nazwach tych produktów czasem znajdują się określenia BIO lub ECO (np. pasty Dr Hauschka).
• Pasty homeopatyczne – np. seria past Homeodent, które zawierają wyciągi z ziół oraz sole fluoru.
• Pasty ziołowe – zawierają wyciągi z ziół, czasem w nazwie mają słowo herbal. Pasty ziołowe mogą być organiczne lub tradycyjne (np. pasta Biodent).

Zależnie od współczynników ścieralności RDA oraz REA – ta klasyfikacja w dużej mierze pokrywa się z grupowaniem past zależnie od przeznaczenia.

O CZYM INFORMUJĄ WSPÓŁCZYNNIKI RDA ORAZ REA?

RDA – współczynnik określa ścieralność (abrazyjność) pasty dla zębiny.

REA – współczynnik określa ścieralność (abrazyjność) pasty dla szkliwa.

Im wartość każdego współczynnika wyższa, tym pasta wykazuje silniejsze działanie ścierające. Wysokość tych współczynników nie zawsze jest skorelowana. Oznacza to, że niektóre pasty mogą wykazywać wysoką ścieralność w odniesieniu do szkliwa (wysoki współczynnik REA), a jednocześnie mieć małą ścieralność w stosunku do zębiny (niski współczynnik RDA), lub odwrotnie.

UWAGA: błędne jest dość powszechne mniemanie, że im wyższe RDA i REA ma pasta, czyli im bardziej jest ścierna, tym lepiej oczyści zęby. Tak niestety nie jest, a pasty o różnym przeznaczeniu (i przez to – składzie) mają różne wartości współczynników ścieralności.

Dla przeciętnego użytkownika past największe znaczenie ma współczynnik RDA. Im zębina jest bardziej wrażliwa, tym pasta powinna mieć niższy współczynnik ścieralności. Przyjmuje się, że pasty do zębów powinny mieć następujące graniczne wartości współczynnika RDA:

• 30-70 – pasty o niskiej ścieralności, stosowane przy nadwrażliwości zębów, np. pasta Elmex Sensitive ma RDA 30, a Sensodyne – 38;
• 100-250 – pasty o wysokiej ścieralności, stosowane przy likwidacji przebarwień na szkliwie (np. pasta Colgate MaxWhite) oraz przeznaczone dla palaczy (np. pasty Smokers lub Clinomyn).

Do codziennego użytkowania polecane są pasty o RDA ok. 45. Tych o RDA wyższym niż 80 w żadnym wypadku nie należy stosować codziennie, a co najwyżej raz na kilka dni. Pasty, których RDA przekracza 100 najlepiej stosować w porozumieniu ze stomatologiem i ściśle według jego wskazówek. Kupując pastę do zębów zwróćmy uwagę na oznaczenie RDA na opakowaniu – niestety, podają go tylko nieliczni producenci.

Także niewielu producentów podaje wartość współczynnika REA, która dla past do codziennego użytku powinna mieścić się w przedziale 2-5.

CZYM RÓŻNI SIĘ PASTA DO ZĘBÓW DLA DZIECI OD PASTY PRZEZNACZONEJ DLA NASTOLATKÓW LUB DOROSŁYCH?

Pasty te różnią się przede wszystkim składem, w szczególności – zawartością fluoru. Ilość fluoru w paście „rośnie” wraz z wiekiem dziecka. Wynika to z faktu, że im młodsze dziecko, tym większe ryzyko, że maluch pastę połknie zamiast ją wypluć. Takie zachowanie mogłoby skutkować niebezpiecznym dla młodego organizmu przedawkowaniem fluoru oraz rozwojem fluorozy – choroby szkliwa, kości i ścięgien.

Pasta dla nastolatków zawiera już większe ilości tego pierwiastka, a im bliżej pełnoletniości użytkownika, tym fluoru w paście może być więcej – aż do poziomu właściwego dla past dla dorosłych.

Pasty do zębów dla dzieci nie powinny też mieć zbyt wysokich wartości RDA i REA – z uwagi na fakt, że uzębienie mleczne i młode zęby stałe mają delikatniejsze szkliwo. Z tego też powodu dzieci nie powinny używać past dla dorosłych o silnych właściwościach ściernych, czyli wybielających lub przeznaczonych dla palaczy.

ILE FLUORU POWINNA ZAWIERAĆ PASTA DO ZĘBÓW?

To zależy najczęściej od wieku użytkownika oraz przeznaczenia i właściwości samej pasty.

• Normy unijne określają, że w pastach do zębów przeznaczonych do domowego użytkowania powinno być 1000-1500 ppm fluoru (ppm – part per milion, czyli liczba gramów substancji przypadająca na 1 mln gramów lub mililitrów). Dla dzieci – odpowiednio mniej lub wcale.
• Pasta do zębów dla niemowląt i dzieci najmłodszych nie powinna zawierać fluoru lub może mieć go jedynie niewielką ilość (200-550 ppm) – odpowiednio: Nenedent Baby i Elmex Kids.
• Pasta dla dzieci starszych, które bez problemów radzą sobie z wypluwaniem zawiesiny po szczotkowaniu, nie powinna zawierać więcej niż 1000 ppm fluoru, np. pasta Elgydium Junior.

CZY DOROŚLI MOGĄ UŻYWAĆ PASTY DO ZĘBÓW DLA DZIECI, A DZIECI –PRODUKTU PRZEZNACZONEGO DLA DOROSŁYCH?

Nic się nie stanie, jeśli okazjonalnie dorosły wyszczotkuje zęby pastą dla dzieci lub dziecko skorzysta z produktu przeznaczonego dla dorosłych. Dorośli nie powinni jednak używać na co dzień past dziecięcych (z uwagi na mniejszą zawartość fluoru i brak składników pomocnych z zwalczaniu przypadłości jamy ustnej typowych dla okresu dojrzałego lub starości, np. zioła i olejki leczące paradontozę). Dzieci z kolei nie mogą używać codziennie pasty przeznaczonej dla dorosłych – z powodu ryzyka przedawkowania fluoru i niebezpieczeństwa nadmiernego starcia szkliwa.

ILE PASTY DO ZĘBÓW POWINO SIĘ KŁAŚĆ NA SZCZIOTECZKĘ?

Obowiązuje tu zasada, że im młodszy użytkownik, tym mniej preparatu ma trafić na szczoteczkę:

• niemowlętom i dzieciom do lat 3 nakładamy pastę w ilości odpowiadającej połowie ziarnka grochu;
• dzieci w wieku 3-6 lat otrzymują na szczoteczkę pastę w ilości całego ziarenka groszku;
• dzieci starsze, młodzież i dorośli nakładają na szczoteczkę ok. 1 cm pasty, chyba że producent zaleci inaczej.

CZY PO WYSZCZOTKOWANIU ZĘBÓW PASTĘ ZAWSZE NALEŻY WYPLUĆ, A JAMĘ USTNĄ POPŁUKAĆ WODĄ?

To zależy od wieku użytkownika i rodzaju pasty. Niemowlęta i malutkie dzieci nie umieją jeszcze wypluwać pasty, zatem pozostałości po szczotkowaniu musi usunąć z buzi malucha rodzic, omiatając palcem owiniętym w czysty gazik dziąsła, pierwsze ząbki i wszystkie zakamarki jamy ustnej. Dzieci, które już potrafią wypluwać pastę, należy zachęcać do kilkukrotnego popłukania jamy ustnej wodą i pozbycia się popłuczyn z buzi. Płukanie jamy ustnej wodą po szczotkowaniu zalecane jest także dorosłym.

Z kolei stosując pasty remineralizujące, należy postępować ściśle według instrukcji użytkowania, czyli najczęściej jedynie wypluć zawiesinę z jamy ustnej i nie stosować płukania wodą.

CZY PASTA DO ZĘBÓW DZIAŁA TYLKO WTEDY, KIEDY UŻYWA SIĘ JEJ W KOMPLECIE ZE SZCZOTECZKĄ?

Pasta do zębów najlepiej spełnia przypisane jej role, kiedy nakłada się ją na szczoteczkę i w ten sposób oczyszcza jamę ustną. Dzieje się tak, ponieważ włosie szczoteczki ułatwia usuwanie zanieczyszczeń i nalotów – głównie ze szpar i zakamarków. Kiedy jednak z jakichś powodów nie mamy pod ręką szczoteczki, ale jest pasta do zębów, należy pastę w standardowej ilości nałożyć na czysty palec i opuszką palca oczyścić zęby i jamę ustną, a potem bardzo dokładnie popłukać wnętrze buzi wodą. Lepszy efekt oczyszczania pastą bez szczoteczki uzyskamy, nawijając na palec kawałek czystej gazy – włókna tkaniny zwiększą skuteczność usuwania osadu z oczyszczanych okolic. Uwaga! Z możliwości używania pasty bez szczoteczki korzystamy tylko w wyjątkowych sytuacjach, bo palec, nawet w połączeniu z najlepszą pastą i owinięty gazą, nie zastąpi tradycyjnego szczotkowania.

CZY PASTY DO ZĘBÓW, KTÓRE PO WYCIŚNIĘCIU Z TUBKI MAJĄ PASKI, SĄ LEPSZE OD TYCH O JEDNOLITYM KOLORZE?

Nie. Każda pasta, niezależnie od tego, czy jest w paski, jednolita czy niejednorodna (bo widać w niej kolorowe drobiny), ma ściśle określone, właściwe jej cechy i określone działanie. Początkowo kolorowe paski pojawiające się po wyciśnięciu z tubki były tylko sposobem na przyciągniecie klientów, ale w miarę udoskonalania past rozwiązanie to okazało się bardzo użyteczne w sytuacji, kiedy w składzie produktu znajdują się substancje, które nie powinny stykać się ze sobą i które wykazują właściwą skuteczność działania tylko wtedy, kiedy zostają wymieszane bezpośrednio przed użyciem.

CZY FLUOR TO JEDYNY SKŁADNIK PASTY DO ZĘBÓW, KTÓRY CHRONI PRZED PRÓCHNICĄ?

Fluor to najbardziej znany składnik o działaniu przeciwpróchnicznym, ale nie jedyny. Przez niszczeniem szkliwa przez bakterie próchnicy chronią także zawarte w paście:

• wapń, który razem z fluorem i fosforem buduje szkliwo,
• składniki biologicznie aktywne naturalne oraz syntetyczne o działaniu przeciwbakteryjnym – mogą chronić bezpośrednio, likwidując mikroorganizmy odpowiedzialne za rozwój próchnicy, albo pośrednio poprzez wspomaganie pracy układu odpornościowego, przyspieszenie gojenia się ran i regeneracji tkanek miękkich.

CZY ZNAJDUJĄCE SIĘ W PASTACH AMINOFLUORKI I FLUOR W POSTACI ZWIĄZKÓW NIEORGANICZNYCH DZIAŁAJĄ TAK SAMO?

Zarówno fluor w postaci związków nieorganicznych jak i aminofluorki chronią zęby przed próchnicą. Różnice w budowie tych związków wpływają na sposób ich działania. Aminofluorek jest połączeniem jonu fluoru z aminą organicznego kwasu tłuszczowego. Z uwagi na swoją budowę, aminofluorek zachowuje się jak cząstka bipolarna, czyli mająca fragment niepolarny hydrofobowy (bez powinowactwa do wody) i polarny hydrofilowy (posiadający ładunek elektryczny i z powinowactwem do wody). Taka budowa sprawia, że aminofluorki nie rozkładają się losowo w jamie ustnej, jak dzieje się to w przypadku nieorganicznych związków fluoru, ale łączą się hydrofilowym fragmentem cząsteczki ze śliną, obniżają jej napięcie powierzchniowe i tworzą jednolitą, ochronną powłokę na wszystkich powierzchniach, w tym na szkliwie. Dodatkowo, fluor dzięki obniżeniu napięcia powierzchniowego śliny i własnemu lekko kwasowemu odczynowi aminofluorków jest szybko absorbowany przez szkliwo. Tam tworzy fluorki wapnia. Ze związków tych w razie ataku kwasów próchnicotwórczych uwalniane są jony fluoru, chroniąc szkliwo przed uszkodzeniem i wspomagając jego remineralizację.

Aminofluorki znajdują się w takich pastach do zębów jak Elmex czy Sensodyne. Fluor w postaci związków nieorganicznych, czyli monofluorofosforanów lub fluorków, zawierają między innymi pasty z serii Colgate, Biodent, Vademecum.

CZYM POWINNA CHARAKTERYZOWAĆ SIĘ DOBRA PASTA DO ZĘBÓW DLA DZIECI?

Pasta do zębów dla dzieci powinna:

• skutecznie oczyszczać zęby mleczne i młode zęby stałe z osadów, nie narażając jednocześnie szkliwa na ryzyko starcia – w tym celu z past dla dzieci eliminuje się silnie ścieralne substancje, np. krzemionkę; pasty dla najmłodszych powinny mieć niski stopień ścieralności (np. Nenedent Baby dla dzieci w wieku 6-12 miesięcy ma RDA 25, a Nenedent bez fluoru o smaku jabłkowo-bananowym dla maluchów do 4 roku życia ma RDA ok. 40),
• zabezpieczać przed próchnicą – co osiąga się przez dodanie do pasty fluoru w dawkach odpowiednich dla tej grupy wiekowej, albo innych, często opatentowanych cząsteczek o właściwościach chroniących szkliwo lub prowadzących do jego remineralizacji (np. cząsteczki MicroRepair® w paście Blanx BioReapir Junior),
• mieć przyjemną konsystencję, dzięki której preparat można łatwo i równomiernie rozprowadzić po jamie ustnej – najlepiej sprawdza się forma żelu lub niezbyt gęstej papki,
• mieć przyjemny zapach i smak, które jednocześnie nie powinny zachęcać do połykania pasty – z tego powodu część producentów rezygnuje z dodawania do past apetycznych aromatów. Pasty o smakowitych aromatach przeznaczone są najczęściej dla najmłodszych dzieci i albo nie zawierają fluoru (np. President Baby o smaku malinowym), albo zawierają go bardzo mało (np. President Kids o smaku coli) – z tego powodu nie ma powodu do obaw, że jeśli dziecku zdarza się połknąć pastę, pierwiastek ten może zostać przedawkowany,
• być bezpieczna, czyli nie zawierać parabenów, alergenów, substancji działających drażniąco.

JAK PASTY BEZ FLUORU CHRONIĄ PRZED PRÓCHNICĄ I KTO POWINIEN JE STOSOWAĆ?

W pastach bez fluoru ochronę przed próchnicą zapewniają:

• kompleksy mineralne złożone głównie ze związków wapnia i fosforu – składniki te również budują szkliwo, mogą występować w postaci zwykłej lub nanocząsteczek; producenci past tworzą własne, często chronione patentem kompleksy mineralne, np. MINERALIN w pastach ROCS bez fluoru, który zawiera m.in. wapń, fosfor i magnez, lub w pastach BioRepair kompleks MicroRepair® z wapniem, fosforanami i węglanami w proporcjach identycznych, jakie występują w szkliwie, wzbogacony cynkiem;
• słodziki zastępujące cukier, np. ksylitol (pasta Ortho Salvia Day);
• składniki czynne działające przeciwbakteryjnie, np. olejki eteryczne z tymianku w paście ROCS Bionica, propolis i bio-echinacea w paście Lavera.

Pasty do zębów bez fluoru polecane są:

• osobom mieszkającym na terenach, gdzie fluor występuje w wysokich stężeniach w wodzie lub przyjmującym preparaty tego pierwiastka w innej formie (np. tabletki),
• dzieciom do 3 roku życia oraz osobom niepełnosprawnym,
• osobom, u których stwierdzono fluorozę.

NADWRAŻLIWOŚC ZĘBÓW – JAKA PASTA JEST NAJLEPSZA?

Pasty przy nadwrażliwości zębów mają za zadanie zredukować albo zlikwidować objawy tej dolegliwości poprzez zamkniecie otwartych ujść kanalików zębinowych. Powinny:

• mieć dość łagodny smak
• mieć niski stopień ścieralności (RDA)
• zawierać składniki zamykające kanaliki zębinowe, takie jak: hydroksyapatyt, chlorek strontu, azotan potasu lub kompleksy mineralizujące zęby.

Przykłady takich past to: Himalya SensiRelief z ekstraktem z drzewa arakowego, Lacalut Senstive z aminofluorkiem i fluorkami nieorganicznymi.

Przy nadwrażliwości zębów nie powinno się stosować past o wysokim współczynniku ścieralności (RDA), czyli przeznaczonych głównie dla kawoszy, palaczy i do wybielania zębów. Na rynku są dostępne pasty wybielające, o niskim współczynniku RDA, przeznaczone dla osób o nadwrażliwych zębach, np. pasta Opalescence Whitening z dodatkiem azotanu potasu. Istnieją także pasty, które mogą stosować dzieci powyżej 7 roku życia zmagające się z nadwrażliwością zębów, np. Elmex Sensitive Plus z aminofluorkiem.

PRZEBARWIENIA NA ZĘBACH I CIEMNE SZKLIWO – JAKA PASTA JEST NAJLEPSZA?

Pasty wybielające nie likwidują przebarwień znajdujących się w szkliwie, a jednie usuwają powierzchowne przebarwienia koloru. Do usuwania przebarwień na zębach i rozjaśniania koloru szkliwa przeznaczone są najczęściej pasty o wysokim współczynniku ścieralności RDA, ale na rynku są też i pasty wybielające o niskim RDA, dedykowane osobom o wrażliwych zębach, mających patologiczne kieszonki dziąsłowe, oraz pasty wybielające dla dzieci. Pasty o wysokim współczynniku ścieralności nie powinny być używane częściej niż 2-3 razy w tygodniu. Te o RDA powyżej 80 należy stosować bardzo rozsądnie, a pasty z RDA przekraczającym 100, czyli przeznaczone głównie dla palaczy i kawoszy, należy stosować pod kontrolą stomatologa.

Past wybielających nie powinny stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią. Za to preparaty wybielające z nadtlenkiem wodoru (wodą utlenioną) polecane bywają do okazjonalnego stosowania przy chorobach przyzębia, ponieważ nadtlenek wodoru likwiduje bakterie w patologicznych kieszonkach dziąsłowych.

Na rynku dostępne są pasty podtrzymujące efekt wybielania zębów uzyskany podczas zabiegu wykonanego w gabinecie stomatologicznym (np. pasta Beyond Pearl White Regular). Te preparaty też działają tylko powierzchniowo.

Składniki wybielające, czyli de facto usuwające nalot powodujący przebarwienie koloru szkliwa, stosowane w pastach to:

• kompleksy mineralne lub pojedyncze minerały, np. krzemionka – mają silne właściwości ścierne (np. Elgydium przeciw przebarwieniom z RDA 130), dlatego zawierające je preparaty nie powinny być nadużywane; istnieją pasty tego typu o niskim współczynniku ścieralności, np. pasta KIN Whitening z RDA 58, która zawiera krzemionkę i mikrogranulki dwuwęglanu sodu,
• glinka – działa także przeciwbakteryjnie i ściągająco na dziąsła, zawiera ją m.in. pasta L’Angelica Naturalnie Wybielająca,
• enzymy (papaina, oksydaza) – znajdują się w pastach Yotuel All In One Wintergreen, White Kiss wybielająca o RDA 48,
• nadtlenki: wodoru lub karbamidu (pasta White Kiss Premium)
• mocznik – zawiera go pasta Slat Extreme White.

PARADONTOZA I CHOROBY DZIĄSEŁ – JAKA PASTA JEST NAJLEPSZA?

Pasty przeznaczone dla osób zmagających się z chorobami dziąseł i przyzębia powinny:

• mieć działanie antybakteryjne, przeciwzapalne i przyspieszać regenerację tkanek
• mieć niski stopień ścieralności (RDA), aby nie podrażniać odsłoniętych wrażliwych szyjek zębowych
• remineralizować zęby i chronić je przed osadzaniem się na nich bakterii
• spowalniać odkładanie się płytki nazębnej
• odświeżać oddech – ponieważ przy chorobach jamy ustnej nieprzyjemny zapach z ust to dość częste zjawisko
• działać profilaktycznie, czyli wzmacniać zęby i dziąsła.

W pastach tego typu wykorzystywane są następujące składniki:

• związki fluoru i kompleksy mineralne, które chronią przed próchnicą i nasycają szkliwo wapniem, fluorem i fosforem oraz chronią przed osadzaniem się płytki nazębnej (np. pasta Blend-a-Med Pro-Expert Clinic Line Ochrona Dziąseł),
• chlorheksydyna – ostrożnie łączona z fluorem, aby zabezpieczyć ją przed niszczącym wpływem tego pierwiastka, a jednocześnie zapewnić ochronę przed próchnicą i mineralizowanie zębów; taką kombinację zawiera np. pasta Curasept ADS 705,
• wyciągi ziołowe i propolis – Ajona Stomaticum, która leczy stany zapalne i krwawienia dziąseł, zapobiega im, a także odświeża oddech na długo,
• koenzym Q10 – składnik o charakterze witaminy wzmacniający naczynia krwionośne i zwalczający krwawienia z dziąseł, zawiera go m.in. pasta Sensilab Q10 Sensitive.

Post Pasty do zębów – czyli jaką pastę wybrać pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

O skuteczności szczotkowania zębów decyduje częstotliwość wykonywania ów zabiegu, sposób szczotkowania, odpowiednia szczoteczka i pasta do zębów. Dobór metody szczotkowania zębów jest uzależniony od kilku czynników: wieku, stanu uzębienia i przyzębia, ale także od sprawności manualnych danej osoby. Uwaga! Czynnością nie mniej ważną jest regularne oczyszczanie języka. Przestrzega się przed nadmiernym uciskiem wywieranym przez szczoteczkę podczas czyszczenia zębów, może to prowadzić do nieodwracalnych zmian w przyzębiu, ubytków abrazyjnych, krwawień i innych zaburzeń. Największe kontrowersje budzi popularne „szorowanie” zębów, które może przynieść więcej strat niż pożytku. Ponad 75% użytkowników szczoteczki skarży się na krwawienia po szczotkowaniu – jest to ostateczny znak przemawiający na korzyść zmiany metody szczotkowania.

Metody szczotkowania:

Metoda roll (obrotowo-wymiatająca)
Metody wibrujące (Bass, Stillmann, Charters)
Metoda okrężna (Fones)
Metody: pionowa i pozioma

Metoda roll

Wskazana jest u osób borykających się z chorobami przyzębia. Jest to metoda „dziąsło-zęby”. Szczoteczka ustawiona jest pod kątem 45˚ – w ten sposób przyszyjkowe części zębów są pomijane. Stosując metodę roll osoba wywijająca szczoteczką wykonuje ruchy obrotowo-wymiatające – główka szczoteczki przesuwana jest po dziąsłach i koronach zębów. Niestety, sposób ten nie należy do skutecznych, niemniej jednak jest małoinwazyjny w przypadku chorób przyzębia. Co zatem robić, aby metoda roll była skuteczna? Otóż zaleca się wykonywać 4-6 ruchów wymiatająco-obrotowych w jednym czyszczonym miejscu, a główka szczoteczki musi obejmować trzy sąsiednie zęby.

Aby zobaczyć animację sposobu szczotkowania całej ćwiartki kliknij tutaj

Metody wibrujące

Bass
Metoda ta skutecznie usuwa płytkę bakteryjną z kieszonek dziąsłowych. Wystarczy ustawić włosie szczoteczki (wyłącznie miękkiej) pod kątem 45˚ w okolice szyjek zębów – muszą być one skierowane do wierzchołków korzeni zębów. Polega ona na wykonywaniu niewielkich poziomych ruchów drgająco-wibrujących – w ten właśnie sposób końce włosia szczoteczki wnikają do kieszonki dziąsłowej i skutecznie oczyszczą okolice przydziąsłową. Wykonuje się ok. 5 powtórzeń – każde składające się z mniej więcej 30 ruchów. Uwaga! W tym przypadku nie wolno szorować zębów, bowiem może to spowodować uszkodzenie szkliwa i obnażenie korzeni.

Aby zobaczyć animację sposobu szczotkowania całej ćwiartki kliknij tutaj

Stillmann
Szczoteczkę układa się poziomo pod kątem 45˚ skierowaną włosiem do wierzchołka korzenia aczkolwiek należy mieć na uwadze, że włosie musi częściowo znajdować się na dziąśle, a częściowo na koronie zęba. Przyciśniętą do dziąsła szczoteczkę „wywija się” w kierunku powierzchni żujących z jednoczesnym ruchem poprzecznie-wibrującym o niewielkich drganiach. Metoda ta uważana jest za masująco-oczyszczającą i polecana jest m.in. przy recesji dziąseł.

Aby zobaczyć animację sposobu szczotkowania całej ćwiartki kliknij tutaj

Charters
Tak jak w przypadku metod Stillmanna i Bassa, tak i metoda Chartersa polega na ułożeniu szczoteczki poziomo pod kątem 45˚ lecz w tym wypadku w kierunku płaszczyzny zgryzowej (włosie szczoteczki winno znajdować się częściowo na dziąśle i częściowo na koronie zęba i być skierowane do powierzchni żującej/brzegu siecznego). Szczoteczką wykonujemy ruchy obrotowe przy jednoczesnym i równomiernym ucisku na dziąsła. Metoda ta nie jest łatwa do opanowania, a wykonywana w sposób niewłaściwy może spowodować szkodliwe działanie na dziąsła. Polecana jest szczególnie pacjentom z chorobami przyzębia (ze stwierdzoną recesją dziąseł i/lub utratą ich konturu).

Aby zobaczyć animację sposobu szczotkowania całej ćwiartki kliknij tutaj

Metoda okrężna (Fones)

Technika ze względu na swoją łatwość zalecana jest dzieciom oraz osobom upośledzonym, polegająca na ułożeniu szczoteczki pod kątem prostym do dziąsła i wykonywaniu okrężnych ruchów obrotowych. Dzięki tej metodzie zostaje usunięta płytka nazębna z powierzchni gładkich, niemniej płytka zalegająca na powierzchniach stycznych nie zostaje usunięta.

Aby zobaczyć animację sposobu szczotkowania całej ćwiartki kliknij tutaj

Metody: pionowa i pozioma

Pionowa
Polega na ułożeniu włosia szczoteczki pionowo do powierzchni językowych zębów przednich (wzdłuż ich osi) poczym „wymiatamy” zalegające resztki pokarmowe.

Pozioma
Polega na ułożeniu włosia szczoteczki wzdłuż długiej osi zębów (powierzchnie żujące zębów bocznych). Szczotkowanie polega na wykonywaniu ruchów „tył-przód”. Dozwolone jest również wykonywanie delikatnych ruchów obrotowych.

Pobierz aplikację na smartfona z metodami szczotkowania: https://play.google.com/store/apps/details?id=eu.dentysta.metodyszczotkowania

Post Jak szczotkować zęby – opisy i animacje metod szczotkowania pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Ból zęba może być spowodowany poprzez próchnicę, infekcję, podrażnienie nerwu. Wewnątrz zęba znajduje się miazga zwana potocznie nerwem. Jeżeli dochodzi do zapalenia, wtenczas boli właśnie miazga, a spowodowane jest to najczęściej próchnicą. Utworzone ubytki odsłaniają znajdujący się wewnątrz zęba nerw, który siłą rzeczy ma stały kontakt z pokarmami i napojami – to powoduje ból. Pacjent, który nie uda się do gabinetu stomatologicznego celem wyleczenia ubytku/ -ów sam naraża się i doprowadza do powstania stanu zapalnego. Miazga obumiera – często pojawia się także ropień powodujący przeszywający i promieniujący ból jakże trudny do zniesienia.

Ból zęba charakteryzuje się różnym natężeniem. Ząb może boleć umiarkowanie, ale również stan zapalny może doprowadzić do bólu całej szczęki, głowy i ucha. W ekstremalnych przypadkach może pojawić się zapalenie okostnej, wówczas towarzyszący temu ból sprawia, że pacjent dosłownie „chodzi po ścianach”, a tabletki przeciwbólowe nie pomagają. Ratunek przyniesie tylko dentysta, a także wdrożenie antybiotykoterapii, która wyeliminuje ostry stan zapalny.

Niektóre przyczyny bólu zęba

• Nieleczona próchnica – w konsekwencji zapalenie miazgi zęba,
• Leczenie kanałowe (niedokładne oczyszczenie kanału, wskutek czego pod plombą rozwijają się bakterie beztlenowe),
• Wypadnięcie plomby,
• Złamanie zęba,
• Ropień dziąsła,
• Wyrzynanie się zębów mądrości popularnie zwanych ósemkami,
• Owrzodzenia dziąseł,
• Założona plomba,
• Zmiany w tkankach okołowierzchołkowych itp.

Wypełnianie ubytków (plombowanie) także może przyczynić się do powstania bólu zęba. Najczęściej jest to spowodowane podrażnieniem miazgi (nerwu). Także odsłonięte szyjki zębowe, obrzęk dziąseł, ropnie, a nawet zapalenie zatok mogą powodować tępy ból.

Przede wszystkim odpowiednio postawiona diagnoza

Nie trzeba nikogo uświadamiać, że przy bólu zęba najlepszym wyjściem jest udanie się do stomatologa. Nie ma sensu obciążać wątroby tabletkami przeciwbólowymi, które nie zawsze skutkują, a faszerowanie się nimi może spowodować zawroty głowy, wymioty i ospałość.

Stomatolog zbada zęby i ustali przyczynę bólu. Z całą pewnością zaleci zrobienie prześwietlania – badania RPG, które pomoże ustalić np. ewentualne pęknięcia zębów czy problemy z kościami szczęki. Jeżeli diagnozą jest ostry stan zapalny należy spodziewać się przepisania antybiotyku (np. Clindamycinum, Dalacin C). Przy zapaleniu miazgi może zostać zastosowane leczenie kanałowe – wtenczas nerw zostanie usunięty, a kanały szczelnie wypełnione. Z kolei, jeżeli ból nie jest dokuczliwy, dentysta szybko go wyleczy poprzez usunięcie zmian próchnicowych i zaplombowanie zęba. Jest jeszcze jedna metoda wyeliminowania bólu – ekstrakcja zęba, która jest ostatecznością.

Lepiej zapobiegać niż leczyć

Prawda stara jak świat. Celem zapobiegnięcia bólom zębów należy dbać o higienę zębów i jamy ustnej. Oprócz szczotkowania (zębów i języka), płukania jamy ustnej (np. płyn Elmex, Listerine) i stosowania nici dentystycznych trzeba ograniczyć spożywanie cukru do zbędnego minimum. Oczywiście nie można zapomnieć o regularnych kontrolach uzębienia w gabinecie stomatologicznym, bowiem zaleczenie niewielkiego ubytku jest całkowicie bezbolesne, a świadomość posiadania zdrowych zębów to powód do dumy.

Ciekawostka:

Dlaczego po plombowaniu boli ząb?

Okazuje się, że przyczyna może tkwić między innymi w stosowanych przez dentystę preparatach (wypełniania światłoutwardzalne, amalgamaty). Do tego dochodzi reakcja miazgi – jeżeli próchnica była głęboka można spodziewać się bólu, który powinien samoistnie ustąpić do około 10-14 dniach. Jeżeli jednak pomimo założenia wypełnienia ból nie ustępuje, w takim wypadku zazwyczaj przeprowadzane jest leczenie kanałowe.

Więcej o bólu zęba: bolzeba.pl

Post Ból zęba pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Szczoteczka do zębów nie dotrze do każdego zakamarka między zębami, dlatego zaleca się stosowanie płynów do płukania. Niektóre można przygotować samodzielnie w domu. Gotowe kupujemy w aptekach i sklepach. Część z nich przeznaczona jest to codziennego użytku, inne powinny być stosowane okresowo. Należy dobierać je zgodnie z własnymi potrzebami zdrowotnymi i zawsze stosować zgodnie z zaleceniami producenta lub według wskazań stomatologa.

Często ten sam producent oferuje kilka rodzajów płukanek, dlatego oferta jest naprawdę bogata – do tego stopnia, że nie zawsze wiemy, po który płyn sięgnąć. Dzięki informacjom zawartym w naszym kompendium wiedzy, wybór najlepszego płynu do płukania przestanie być problemem.

CZY PŁYN DO PŁUKANIA MOŻE ZASTĄPIĆ PASTĘ DO ZĘBÓW?

Płukanki warto stosować, bo wyraźnie zwiększają skuteczność usuwania nalotu oraz przynoszą wiele innych korzyści zdrowotnych, ale są to preparaty jedynie uzupełniające higienę jamy ustnej i nie zastąpią tradycyjnego mycia zębów. W wyjątkowych wypadkach, kiedy nie można wyszczotkować zębów lub kiedy brakuje pasty, ale pod ręką jest szczoteczka, można użyć samego płynu.

Na rynku oferowane są rozwiązania łączące w sobie zalety płukanki i pasty do zębów w jednym produkcie:

• Colgate Max Fresh with Mouthwash Bead – w skład serii wchodzą: płyn pełniący jednocześnie rolę pasty do zębów, oraz żelowa pasta, w której znajdują się małe granulki z płukanką w środku;
• Vademecum 2w1 – produkty nierozcieńczone używane mogą być jak pasta do zębów, a po wymieszaniu z wodą stają się płukankami.

JAKĄ ROLĘ PEŁNIĄ PŁYNY DO PŁUKANIA JAMY USTNEJ?

Płukanki, poza wspomnianym wyżej wspomaganiem utrzymania czystości jamy ustnej, dodatkowo:

• odświeżają oddech
• przywracają właściwe pH jamy ustnej
• działają antyseptycznie, przeciwzapalnie i likwidują drobnoustroje
• spowalniają odkładanie się płytki nazębnej i przez to zapobiegają powstawaniu kamienia nazębnego, chroniąc przed chorobami przyzębia
• wzmacniają szkliwo i tkanki miękkie
• usuwają przebarwienia i działają wybielająco
• przyspieszają regenerację uszkodzeń przyzębia, języka i śluzówki jamy ustnej
• wspomagają implantację
• ułatwiają szczotkowanie, zmiękczając osadzony nalot na zębach.

Płukanki do jamy ustnej działają najskuteczniej, kiedy kojarzone są z pastami do zębów tej samej serii albo z pastami o zbieżnym działaniu, np. pasta przeciw erozji i płukanka remineralizująca.

JAKIE RODZAJE PŁYNÓW DO PŁUKANIA JAMY USTNEJ WYRÓŻNIAMY?

Płyny do płukania jamy ustnej – podobnie jak pasty do zębów – mogą być różnie klasyfikowane Najczęściej spotykane kryterium podziału dotyczy działania produktu. W oparciu o nie wyróżniamy:

• Płukanki remineralizujące – polecane do wzmocnienia zębów, przy nadwrażliwości zębiny, do ochrony i odbudowy szkliwa z mikrouszkodzeniami różnego pochodzenia (urazy mechaniczne, ubytki erozyjne, próchniczne). Zawierają związki fluoru, a w niektórych płynach znajdują się także związki wapnia, fosforu i innych pierwiastków, czasem w postaci opatentowanych cząsteczek o składzie bardzo zbliżonym do składu szkliwa (np. BLANX Biorepair Plus z Microrepair).
• Płukanki o działaniu antyseptycznym i bakteriostatycznym – wspomagają leczenie stanów zapalnych i odkażają, likwidują bakterie w patologicznych kieszonkach dziąsłowych (np. Corsodyl 0,1% chlorheksydyny), odświeżają oddech, hamują krwawienia z dziąseł i zapobiegają ich występowaniu (np. KIN Gingival MouthRinse do profilaktyki chorób przyzębia). W tej kategorii mieszczą się też domowe płukanki z ziół i roztworów o działaniu antyseptycznym, przeciwzapalnym, np. napar z szałwii, roztwór wody utlenionej czy nadmanganianu potasu.
• Płukanki wybielające – stosowane jako uzupełnienie dla past do zębów o takim działaniu lub polecane po zabiegach wybielania profesjonalnego. Ich działanie polega na usuwaniu powierzchownych przebarwień i nalotu oraz na utrzymaniu na dłużej jaśniejszego koloru szkliwa. Wspomagają też regenerację śluzówki, która mogła zostać podrażniona zabiegiem wybielania. Tak działa m.in. płukanka GUM Butler Oryginal White.
• Płukanki odświeżające oddech – ich zadaniem jest redukcja lub likwidacja nieprzyjemnego zapachu z ust. Zawierają aromatyczne wyciągi roślinne i olejki (mentol, tymol, olejek eukaliptusowy lub cytrynowy), jony cynku oraz syntetyczne składniki o właściwościach antyseptycznym, które dodatkowo wzmacniają działanie substancji naturalnych. Mogą to być płukanki ukierunkowane tylko na zwalczanie nieświeżego oddechu (np. Meridol Halitosis z mleczanem cynku neutralizującym lotne związki siarki w oddechu) lub działać kompleksowo na jamę ustną (np. Listerine 6w1, która również wybiela, odkaża i remineralizuje).
• Płukanki znoszące suchość jamy ustnej – zawierają składniki powlekające ochronną warstwą śluzówkę jamy ustnej, zabezpieczając ją przed uszkodzeniami i atakiem patogenów oraz przed próchnicą będącą skutkiem niedoboru śliny. Łagodzą ból, pieczenie i istniejące już podrażnienia jamy ustnej (np. płukanka Xerostom Mouthwash, czy Sachol Fresh – płyn z gliceryną, Saliva rex z sokiem aloesowym).
• Płukanki likwidujące nadwrażliwość zębów – zawierają składniki zamykające otwarte ujścia kanalików zębinowych (np. jony potasu), co znosi nadwrażliwość zębów. Działają też remineralizująco (zawierają związki fluoru i wapnia) oraz chronią odsłonięte szyjki zębów przed próchnicą (np. SensiKIN Mouth Rinse, Elmex Sensitive Plus).
• Płukanki redukujące osadzanie się nalotu i kamienia na zębach – ich zadaniem jest zmniejszenie ryzyka rozwoju próchnicy i chorób przyzębia. Zawierają w swoim składzie cząsteczki utrudniające osadzanie się płytki nazębnej i tworzenie kamienia, np. fluorek cynawy (w płynie Meridol), Polisorbat-20 (w płukance Innova). Składniki tych płukanek tworzą na powierzchni tkanek miękkich i szkliwa warstwę zabezpieczającą przed przyleganiem bakterii.

Płyny do płukania klasyfikowane są też z uwagi na:

Sposób wytwarzania:

• Płukanki przygotowywane w domu – to płyny przygotowywane samodzielnie, np.:
  • napary ziołowe (z szałwii, rumianku, mięty lub gotowych ziołowych mieszanek aptecznych)
  • roztwór kilku kropli olejków eterycznych i wody
  • roztwór wody utlenionej (5 ml wody utlenionej na 250 ml przegotowanej wody)
  • roztwór sody oczyszczonej (łyżeczka sody na szklankę przegotowanej wody)
  • roztwór fizjologiczny soli kuchennej (0,5 łyżeczki soli kuchennej na 250 ml przegotowanej wody)
  • 0,1% roztwór nadmanganianu potasu.
• Płukanki fabryczne – to preparaty dostępne w sklepach, aptekach i u stomatologów.

Wiek użytkownika:

• Płukanki dla dzieci – najczęściej są to produkty przeznaczone od 6-go roku życia. Nie zawierają alkoholu. W ich składzie znajdują się substancje o łagodniejszym działaniu lub w niższym stężeniu; płukanki te wzbogacone są o składniki wzmacniające szkliwo. Często mają kolor, smak i zapach zachęcające do stosowania (Dulgon Kids o smaku malinowym) oraz wesołe opakowanie zaopatrzone w wygodny dozownik (najczęściej jest nim nakrętka), np. seria płynów DR FRESH Batman, Hello Kitty lub Bob Gąbka.
• Płukanki dla dorosłych – dedykowane są także bliskiej pełnoletności młodzieży.

Zawartość alkoholu:

• Płukanki bezalkoholowe – przeznaczone głównie dla dzieci. Bezalkoholowe płyny dedykowane są też młodzieży i dorosłym (kobietom w ciąży, osobom wychodzącym z nałogu alkoholowego), to np. płyn do płukania Elmex przeciw erozji, który mogą stosować również dzieci powyżej 12 roku życia.
• Płukanki zawierające alkohol – dodatek alkoholu ma działanie konserwujące oraz wspomaga odkażanie jamy ustnej (jest w płynie Listerine Dynamit na bakterie). Płukanek z alkoholem nie stosujemy u dzieci.

Skład:

• Płukanki naturalne – to płyny przygotowywane samodzielnie w domu z naparów i olejków oraz płukanki fabryczne, w których składzie nie ma sztucznych dodatków, konserwantów, aromatów oraz substancji pochodzenia zwierzęcego. Substancjami czynnymi są wyciągi i napary ziołowe, olejki eteryczne, wyciąg z propolisu lub ekstrakty z różnych części roślin. Płukanki te mogą działać leczniczo lub profilaktycznie (np. ziołowy Dentosept, płyn BLUEM z wysokim stężeniem naturalnego tlenu, L’Angelica – płyn w 100% naturalny).
• Płukanki homeopatyczne – przeznaczone dla dzieci lub dorosłych (np. Bilka Homeopathy bez mentolu i fluoru o smaku grejpfrutowym).
• Płukanki o składzie mieszanym – najbardziej liczna grupa. Zawierają substancje syntetyczne i naturalne, np. Elgydium Anty-Plaque z wyciągiem z nasion grejpfruta i aminofluorkiem, Eludril Clasic.

Moment zastosowania:

• Płukanki stosowane przed szczotkowaniem zębów – ich zadaniem jest zmiękczyć płytkę nazębną i ułatwić jej usunięcie podczas szczotkowania z użyciem pasty. Istnieją też płukanki dla dzieci wybarwiające miejsca pokryte osadem nazębnym na niebiesko, dzięki czemu widać, gdzie należy wykonać lub poprawić szczotkowanie (Colgate Plax Magic dla dzieci powyżej 6 roku życia).
• Płukanki stosowane po szczotkowaniu zębów lub między szczotkowaniami – to najliczniejsza grupa preparatów gotowych lub płyny przygotowane samodzielnie.

JAKIE SUBSTANCJE WCHODZĄ W SKŁAD GOTOWYCH PŁYNÓW DO PŁUKANIA JAMY USTNEJ?

Skład płynów do płukania jamy ustnej opracowywany jest tak, aby rozmaite składniki tworzące produkt nie tylko nie osłabiały wzajemnie swojego działania, ale aby działały synergicznie. Takie właściwości ma m.in. płukanka Elmex przeciw erozji. Zawarte w niej aminofluorek i chlorek cynawy tworzą razem na powierzchni tkanek ochronną, stabilną powłokę, z której uwalniane są jony fluoru i wapnia wzmacniające szkliwo.

Płukanki zawierają wodę jako rozpuszczalnik i substancję bazową, a oprócz tego:

• Substancje przeciwzapalne i antyseptyczne – syntetyczne i/lub naturalne, takie jak chlorheksydyna (dodawana do większości płukanek), triklosan, alkohol etylowy, wyciąg z propolisu (jest w płukance Fitodent i Apisept), roztwór nadmanganianu potasu, roztwór sody oczyszczonej, fluorek cyny.
• Związki różnych pierwiastków, np.:
  • sole cynku, które działają odświeżająco na oddech, sole potasu – wspomagające leczenie nadwrażliwości zębów (zawiera je m.in. płukanka Lacalut White)
  • nieorganiczne i organiczne związki fluoru – chronią przed próchnicą i remineralizują zęby (płukanki Elmex)
  • związki wapnia – wzmacniają szkliwo, związki sodu – boran i cytrynian, które skutecznie zapobiegają osadzaniu się kamienia nazębnego i rozjaśniają szkliwo.
• Witaminy, np. witaminę E chroniącą śluzówkę jamy ustnej przez zakażeniami oraz przyspieszającą regenerację tkanek po uszkodzeniach (np. Beyond Kids)
• Składniki pochodzenia naturalnego:
  • olejki eteryczne – najczęściej mentolowy, eukaliptusowy, tymolowy – które zapewniają świeży oddech i działają antyseptycznie (zawiera je Dentiste’ – płyn do płukania w 100% naturalny z ksylitolem),
  • enzymy zmiękczające nalot nazębny i ułatwiające jego usuwanie bez konieczności silnego szczotkowania (są w YOTUEL Mouthwash – płukance wybielającej i odświeżającej oddech),
  • soki, ekstrakty, wyciągi roślinne przyspieszające regenerację tkanek, działające profilaktycznie i leczniczo (np. regenerująca płukanka Baikadent zawiera wyciąg z tarczycy bajkalskiej, a wybielająca Blanx Extra White – wyciąg z porostu islandzkiego).
• Substancje dodatkowe: konserwujące, barwniki, składniki smakowe (ksylitol) i zapachowe.

CZY SAMODZIELNIE PZYGOTOWANE PŁUKANKI MOGĄ ZASTĄPIĆ PRODUKTY GOTOWE?

Nie zawsze. Samodzielnie przygotowane płukanki spełniają dobrze swoją rolę profilaktyczną oraz leczniczą, kiedy trzeba uporać się z pospolitymi dolegliwościami śluzówki jamy ustnej lub tkanek przyzębia. Preparaty te bardzo dobrze wspomagają leczenie stanów zapalnych jamy ustnej takich jak afty czy podrażnienia dziąseł. Sprawdzają się też do tymczasowego łagodzenia bólu, jako roztwory o działaniu ściągającym i odświeżającym oddech. Efekt działania płukanek przygotowywanych w domu utrzymuje się zazwyczaj krócej niż produktów gotowych. Płukanki fabryczne, dzięki dodatkowi różnych aktywnych substancji, naturalnych i syntetycznych, działają silniej i kompleksowo, skuteczniej odświeżają oddech.

CZY PŁUKANEK MOŻNA BEZPIECZNIE UŻYWAĆ PRZEZ DŁUGI CZAS?

Płukanki z naparów ziołowych, samodzielnie przygotowywane w domu i bez dodatku alkoholu, mogą być stosowane bardzo długo i nie zaszkodzi to zdrowiu jamy ustnej. Inaczej jest w przypadku płukanek gotowych kupowanych w marketach lub płynów specjalistycznych nabywanych w aptekach. Preparaty te zawierają silnie działające składniki, które przy długotrwałym stosowaniu lub w wyniku używania płynów płuczących bez umiaru, mogą zaburzać równowagę biologiczną jamy ustnej. Składniki antybakteryjne nie działają wybiórczo na bakterie, ale likwidują zarówno szczepy patogenne, jak i pożyteczne. Specjalistyczne płukanki muszą być używane ściśle według wskazań i instrukcji użytkowania oraz z zalecaną częstotliwością.

Stosując płukanki specjalistyczne trzeba też zwrócić uwagę na:

• zawartość fluoru w płukance – jeśli jest wysoka, aby uniknąć przedawkowania tego pierwiastka i rozwoju fluorozy, nie wolno w tym samym czasie stosować pasty z dużymi dawkami fluoru ani poddawać się fluoryzacji;
• zawartość alkoholu w preparacie – nie stosujemy takich płukanek u dzieci. Dorośli powinni używać ich rozsądnie, ponieważ alkohol wysusza śluzówkę jamy ustnej, co może skutkować rozwojem kserostomii.

Uwaga: wyniki badań przeprowadzonych przez Brytyjczyków sugerują, że, codzienne używanie silnie działających antybakteryjnych płynów do płukania jamy ustnej może podnosić ciśnienie krwi i zwiększać ryzyko wystąpienia zawałów i udarów mózgu.

CZYM KIEROWAĆ SIĘ PRZY WYBORZE PŁYNU DO PŁUKANIA JAMY USTNEJ?

Płukankę zawsze wybieramy, biorąc pod uwagę:

• wiek użytkownika – jeśli jednej płukanki będzie używać cała rodzina, wybieramy produkt uniwersalny bez zawartości alkoholu;
• potrzeby zdrowotne i wrażliwość użytkownika na składniki płukanek – osoby reagujące uwrażliwieniem tkanek na określone substancje powinny dokładnie czytać skład preparatu. Płukanek z alkoholem nie powinny używać dzieci, kobiety w ciąży i osoby wychodzące z nałogu alkoholowego.

Smak i zapach płukanki są ważne (szczególnie, jeśli to płyn przeznaczony dla dzieci), ale to jedynie walory dodatkowe produktu, dlatego w pierwszej kolejności należy skupić się na medycznych właściwościach preparatu.

CZYM KIEROWAĆ SIĘ PRZY WYBORZE PŁUKANKI DLA DZIECKA?

Płukanka przeznaczona dla dziecka nie może zawierać alkoholu, a ponadto powinna:

• mieć przyjemny smak, zapach, kolor, przy czym smak słodki nie może wynikać z dodatku cukru – uzyskuje się go przez zastosowanie bezpiecznego dla zębów słodzika, najczęściej ksylitolu,
• być całkowicie bezpieczna i mieć wymagane prawem certyfikaty dopuszczenia do obrotu,
• mieć atrakcyjne opakowanie i praktyczny dozownik, dzięki któremu dziecko samodzielnie będzie umiało odmierzyć właściwą dawkę płynu do jednorazowego użytku,
• zawierać dużo składników naturalnych (np. Dento Fresh Junior dla dzieci od 6-go roku życia z olejkami eterycznymi, ksylitolem i fluorkiem sodu),
• zawierać fluor wzmacniający zęby.

DLACZEGO PŁUKANKI NALEŻY STOSOWAĆ ŚCIŚLE WEDŁUG WSKAZAŃ?

Powodów jest kilka:

• aby nie zaburzać równowagi biologicznej panującej w jamie ustnej – nadużywanie płukanki zwierającej alkohol może wysuszać śluzówkę i zakłócać wytwarzanie śliny; płukanki antybakteryjne stosowane niezgodnie z zaleceniem wyjaławiają jamę ustną i przez to zmniejszają jej odporność na uszkodzenia i ataki patogenów;
• aby płukanka dobrze spełniła przypisane jej zadanie – czyli preparat do stosowania przed szczotkowaniem zmiękczył płytkę nazębną, płyn zalecany po myciu zębów – wzmocnił działanie pasty, a płukanka zastosowana między szczotkowaniami zapewniła ochronę tkanek i odświeżyła oddech;
• aby nie przedawkować fluoru i nie dopuścić do rozwoju fluorozy.

CZY DZIECI MOGĄ STOSOWAĆ PŁUKANKI DLA DOROSŁYCH I ODWROTNIE?

Potrzeby zdrowotne jamy ustnej u dzieci i dorosłych są inne, dlatego każda grupa użytkowników powinna korzystać z płynu przeznaczonego specjalnie dla niej. Jeżeli chcemy, aby jeden płyn służył całej rodzinie, należy kupić płukankę familijną, nie zawierającą alkoholu (np. Aquafresh Extra Care przeznaczona jednocześnie dla dzieci od 6-go roku życia i dorosłych).

Jeśli płukanka nie zawiera alkoholu i silne działających składników leczniczych, okazjonalne użycie przez dziecko płynu do płukania przeznaczonego dla dorosłych nie zaszkodzi. W żadnym jednak wypadku dziecko nie powinno używać płukanki dla dorosłych samodzielnie ani przez dłuższy czas. Nie może też połykać preparatu.

Dorośli mogą korzystać z dziecięcych płukanek, o ile odpowiada im smak, zapach i kolor produktu oraz o ile nie powinni stosować preparatów specjalistycznych.

CZY PŁUKANKI ZAWIERAJĄCE WYSOKIE STĘŻENIA FLUORU SĄ BEZPIECZNE?

Tak, o ile stosuje się je według zaleceń producenta oraz nie używa się jednocześnie innych preparatów mineralizujących zęby ani nie poddaje się zabiegom fluoryzacji. Płukanek z fluorem (ani żadnych innych) nie wolno połykać!

ILE RAZY DZIENNIE PŁUCZEMY JAMĘ USTNĄ? PRZED CZY PO SZCZOTKOWANIU?

Płukanie przeprowadzamy tyle razy dziennie, ile razy zaleca producent lub stomatolog. Jamę ustną można płukać:

• przed szczotkowaniem – wtedy stosuje się specjalnie przeznaczone do tego płyny zmiękczające osad nazębny (np. płukanka Denivit Whitening z efektem wybielającym),
• po szczotkowaniu – dobierając płyn do konkretnych potrzeb zdrowotnych i w celu wzmocnienia działania pasty do zębów (np. płukanka Colgate Sensitive Pro-Relief na nadwrażliwość zębów, wzmacniająca i uzupełniająca działanie pasty Colgate Senstive Pro-Relief),
• między szczotkowaniami – najczęściej w celu odświeżenia oddechu lub skuteczniejszej ochrony przeciwpróchniczej po przekąskach (np. płukanka Air-Lift Mouthwash eliminująca nieświeży oddech).

PRÓCHNICA I MIKROUSZKODZENIA SZKLIWA – JAKA PŁUKANKA JEST NAJLEPSZA?

Płukanka, która ma chronić przed próchnicą i zabezpieczać fragmenty popękanego czy cienkiego szkliwa przed atakiem drobnoustrojów, musi dobrze usuwać zanieczyszczenia z zębów, działać bakteriobójczo, utrudniać osadzanie się płytki nazębnej i wzmacniać szkliwo. Tu sprawdzą się płyny do stosowania:

• Przed szczotkowaniem – opcja szczególnie polecana dla dzieci, ponieważ dzięki temu zwiększa się prawdopodobieństwo, że zęby zostaną wyszczotkowane dokładniej. Przykładowe płukanki: Paroplak, Colgate Plax Magic (dla dzieci), Active Whitening Antybacterial (do stosowania również po szczotkowaniu), Lacalut Active.
• Po szczotkowaniu i po przekąsce lub po posiłku – czyli płukanki remineralizujące, utrudniające odsadzanie się nalotu i kamienia, oraz preparaty do codziennego użytku, które zawierają związki fluoru, wapnia, substancje bakteriobójcze i bakteriostatyczne (chlorheksydynę, jony wodorowe, związki fenolu, octenidynę). To m.in. Elmex Przeciw Próchnicy, Oral-B Pro Expert, Listerine Total Care 6w1, Active Gentle, Pearl Drops 3w1 Minty

WYBIELANIE ZĘBÓW – KTÓRA PŁUKANKA JEST NAJLEPSZA?

Chcąc zachować ładny własny kolor szkliwa lub uzyskany po zabiegu wybielania zębów, należy sięgać po płukanki o działaniu wybielającym, najlepiej po produkty z tej samej serii, co stosowana pasta wybielająca, np. Biała Perła, YOTUEL, Denivit, czy BlanX White Shock z jedyną na polskim rynku formułą ActiluX aktywowaną światłem.

W sytuacji, kiedy wybielanie zębów spowodowało nadwrażliwość zębów, warto zastosować płukanki zamykające otwarte ujścia kanalików zębinowych oraz remineralizujące zęby, np. Splat Inova, Sensitive, Colgate Sensitive Pro-Relief, Gum Butler SensiVital, ApaCare Liquid.

CIĄŻA – JAKIE PŁUKANKI MOŻNA STOSOWAĆ?

Kobiety w ciąży powinny stosować preparaty bez alkoholu, ponieważ może on przenikać przez tkanki do krwiobiegu. Warto sięgać po płukanki zawierające składniki naturalne, płyny remineralizujące, przeciwbakteryjne, zapobiegające osadzaniu się nalotu i kamienia nazębnego. Warto też mieć pod ręką płyn stosowany w profilaktyce i leczeniu zapaleń przyzębia i dziąseł – ponieważ zmiany hormonalne, jakich doświadcza kobieta w ciąży, mogą sprzyjać chorobom dziąseł. Sprawdzą się tu przygotowywane w domu płukanki ziołowe oraz odkażające, a także Oral-B Pro-Expert Clinic Line, Beyond antybakteryjny, Octenidol.

ZAPALENIE DZIĄSEŁ, BŁONY ŚLUZOWEJ, AFTY, NADŻERKI – KTÓRĄ PŁUKANKĘ STOSOWAĆ?

Na stany zapalne jamy ustnej o różnym pochodzeniu można stosować płukanki przygotowywane samodzielnie:

• napary ziołowe z szałwii, rumianku, kwiatów bzu czarnego, odwar z kory dębu
• roztwory wody utlenionej, nadmanganianu potasu, sody oczyszczonej
• roztwory olejków eterycznych, m.in. cytrynowego, miętowego, tymiankowego, z drzewka herbacianego czy z kolendry.

Bardzo dobre efekty lecznicze, kojące, przeciwbólowe oraz regenerujące uzyskuje się, stosując płukanki specjalistyczne o działaniu antyseptycznym, a także gotowe preparaty ziołowe dostępne w aptece: Dentosept i Dentosept A, płyny do przygotowywania roztworów: Stomatosol, Azulan, Septosan, płukanka DR. HAUSHKA Med i Lips obie z szałwią, Paradontax – również o działaniu profilaktycznym.

TERAPIA ANTYNOWOTWOROWA – JAKĄ PŁUKANKĘ STOSOWAĆ?

Chorzy poddawani farmakologicznemu leczeniu onkologicznemu, chemio- i radioterapii narażeni się silnie na rozwój stanów zapalnych w jamie ustnej. Na delikatnej śluzówce jamy ustnej bardzo szybko pojawiają się zmiany będące skutkiem terapii z wykorzystaniem cytostatyków – najczęściej w postaci bolesnych, przykrych do zniesienia aft i nadżerek, czasem suchości jamy ustnej. Stosowane płukanki muszą mieć charakter regeneracyjny, łagodzący, remineralizujący oraz przeciwzapalny. Do tej grupy należą m.in.: Bactericin – antyseptyczny płyn przywracający właściwe parametry środowiska jamy ustnej, Caphosol – płukanka w ampułkach, Alfa Med Professional – płyn polecany przed, w trakcie i po chemioterapii.

IMPLANTY, PROTEZY – JAKIE PŁUKANKI NALEŻY STOSOWAĆ?

Osoby korzystające z implantów lub protez dentystycznych mogą używać:

• uniwersalnych płynów do płukania o działaniu antyseptycznym i bakteriostatycznym oraz preparatów odświeżających oddech, przyspieszających regenerację tkanek. Jeśli protezowanie dotyczy tylko pewnej części uzębienia, warto sięgać po płukanki remineralizujące, aby zabezpieczyć przed próchnicą zęby naturalne, które znajdują się jeszcze w jamie ustnej;
• specjalistycznych płukanek polecanych po zabiegach wszczepiania implantów oraz użytkownikom mostów i koron. Od pozostałych płynów różnią się bogatszym składem i zawartością substancji, które przyspieszają gojenie się tkanek oraz działają przeciwzapalnie i odkażająco. Poprawiają w ten sposób warunki do lepszej integracji wszczepu z tkankami, do długiego utrzymywania się implantów w kości, a protez na zębach (np. Alfa Implant, Eludril Pozabiegowy)

LECZENIE ORTODONTYCZNE – JAKIE PŁUKANKI STOSOWAĆ?

Warto stosować płyny, które działają działają wielokierunkowo: chronią przed próchnicą, łagodzą podrażnienia dziąseł i śluzówki oraz zapobiegają ich powstawaniu, likwidują stany zapalne i drobnoustroje oraz znoszą dyskomfort wywołany noszeniem aparatu. Istnieją serie płukanek ortodontycznych, z których jedne produkty przeznaczone są do stosowania w dzień, inne na noc, a jeszcze inne dedykowane są osobom kończącym leczenie wady zgryzu i noszącym aparat retencyjny (retainer), np. system płukanek Ortho Salvia Dental w odmianach: Night, Day, Retainer, Exclusive. Płukanki na noc nie tylko mineralizują zęby i działają odkażająco, ale także mogą ułatwiać zasypianie, ponieważ zawierają składniki znoszące ból i dyskomfort odczuwane podczas używania aparatu. Dzieci i młodzież mogą korzystać z płukanek Elgydium Junior, Elmex, Meridol, Lips z szałwią.

ZABIEGI STOMATOLOGICZNE – JAKIE PŁUKANKI WARTO PO NICH STOSOWAĆ?

Płukanki stosowane po zabiegach powinny działać wielokierunkowo, czyli hamować krwawienie, odkażać, działać bakteriostatycznie, łagodzić ból i przyspieszać regenerację tkanek. Można stosować płukanie letnimi naparami z:

• szałwii – odkaża i działa ściągająco
• arniki – likwiduje obrzęki
• rumianku – działa przeciwzapalnie i lekko przeciwbólowo, wspomaga regenerację.

Warto sięgnąć po płukanki gotowe: Eludril Pozabiegowy, Alfa Implant, Bactericin, Corsodyl Antyseptyk Miętowy, które silnie hamują wzrost flory bakteryjnej w jamie ustnej i zapewniają właściwe warunki do utrzymywania się skrzepu oraz przyspieszają regenerację.

CZY ISTNIEJĄ PŁUKANKI ŁAGODZĄCE BÓL PODCZAS ZĄBKOWANIA?

Tak, ale z racji tego, że pierwsze ząbkowanie ma miejsce, kiedy dziecko nie potrafi jeszcze płukać jamy ustnej i wypluwać płynu, tego typu preparaty stosuje się jedynie przy wyrzynaniu się zębów stałych lub mądrości. Przykładem jest płukanka Mucosit czy Bactericin.

OPRYSZCZKA WARGOWA – CZY MOŻNA JĄ LECZYĆ PŁUKANKĄ?

Leczenie opryszczki wargowej można wspomóc stosowaniem płukanek o działaniu odkażającym, wykorzystując roztwory sporządzone samodzielnie z nadmanganianu potasu, Azulanu lub Septosanu, kwasu borowego (3%). Dolegliwości bólowe i dyskomfort towarzyszące opryszczce załagodzi płukanka Aftacel.

CZY ROZTWÓR WODY UTLENIONEJ TO BEZPIECZNA PŁUKANKA?

Tak, o ile jest przygotowany w proporcjach: 1 łyżeczka na szklankę wody i nie jest stosowany długo lub często. Nadużywanie płukanki z wody utlenionej grozi przerostem brodawek nitkowatych na języku.

CZY PŁUKANKI DO JAMY USTNEJ LECZĄ CHOROBY GARDŁA?

Wszystkie płukanki o działaniu antyseptycznym i przeciwzapalnym mogą wspomagać leczenie chorób gardła, ponieważ łagodzą ból towarzyszący schorzeniu oraz odkażają gardło wraz z całym przyległym obszarem, czyli jamą ustną.

Post Płyny do płukania jamy ustnej pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Zapalenie okostnej zęba

Jak powstaje zapalenie okostnej zęba?

Przeważnie powstaje w wyniku przedostania się różnych drobnoustrojów, bakterii do krwi, ubytku próchniczego bądź matowej miazgi zębowej. Może być również wywołany przez nieusunięty fragment korzenia zęba, psucia się zęba czy też jest wynikiem nieprawidłowego leczenia kanałowego. Dochodzi do tego zgorzel zęba i zaawansowane zapalenie przyzębia.

Miazga często stanowi początkowe miejsce zakażenia, ponieważ stamtąd bakterie dostają się do innych części zębów. Zapalenie okostnej zęba powstaje, ponieważ okostna zaczyna się bronić przed namnażaniem się bakterii, powodując miejscowy stan zapalny. 

Nie da się też zapominać o powikłaniach, które dotyczą nieleczonego zapalenia okostnej zęba. Pod odklejoną okostną zaczyna gromadzić się ropa prowadząca do powstania ropienia. Ten natomiast jest przyczyną silnego bólu, obrzęku i wielu innych objawów. Ów ropień może pękać, dlatego co prawda dolegliwości bólowe mogą się zmniejszyć, jednocześnie powodując dodatkowe dolegliwości w innych miejscach. Zapalenie okostnej zęba może więc przyczynić się do takich schorzeń jak ropień podśluzówkowy, zakrzepowe zapalenie zatok, zapalenie śródpiersia.

Jakie są objawy zapalenia okostnej?

• silny ból zęba, często promieniujący w kierunku uszu, szyi i głowy
• ropa
• Szczękościsk
• gorączka
• problem z zatokami
• duszności
• opuchlizna policzka, warg
• złe samopoczucie
• rozchwianie zęba
• zaczerwienienie okolic zęba

Jak leczone jest zapalenie?

Gdy istnieje podejrzenie zapalenia okostnej, w pierwszej kolejności wykonuje się zdjęcie rentgenowskie. Niestety, leczenie nie obejdzie się bez antybiotyków, które zażywa się od 7 do 14 dni. W przypadku szczególnie silnych dolegliwości bólowych na zapalenie okostnej zęba stosuje się też środki przeciwbólowe.

Zalecane jest również płukanie gardła naparem z szałwii bądź rumianku. Zioła te mają właściwości przeciwzapalne i wspomagają działanie antybiotyków. Ulgę przyniosą również okłady np. zamrożone małe kompresy z gazy, (zmniejszają one również opuchliznę).

Często po wyleczeniu zapalenia okostnej konieczne jest usunięcie zęba, który był jej przyczyną. Oczywiście, nie jest to zawsze konieczne, ponieważ wszystko zależy od obecnego stanu zęba. Jeżeli ząb kwalifikuje się do leczenia można uratować go poprzez leczenie kanałowe. Jeśli zapalenie okostnej zęba spowodowało powstanie ropienia, to konieczny jest zabieg chirurgiczny dotyczący jego nacięcia i pozbycia się ropy.

Jak zapobiegać zapaleniu okostnej?

Przede wszystkim należy leczyć wszystkie ubytki próchnicze. Z tego powodu zaleca się cykliczne wizyty w gabinecie stomatologicznym, ponieważ dzięki temu wiele dolegliwości może zostać wykrytych we wczesnym stadium, co pozwala na prostsze leczenie i brak zagrożeń ze strony powikłań. Zęby martwe leczyć kanałowo a resztki po korzeniach i zębach usunąć.

Post Zapalenie okostnej zęba pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Czas wyrzynania się zębów

Kiedy rosną zęby u dzieci?

Wyrzynanie się zębów u dzieci rozpoczyna się już w kilka miesięcy po urodzeniu i trwa do około 30. miesiąca życia. Dolne zęby sieczne przyśrodkowe (’jedynki’) pojawiają się około 6. miesiąca od przyjścia na świat. Następnie zazwyczaj pojawiają się górne zęby sieczne przyśrodkowe, a następnie zęby sieczne boczne górne i dolne. Około 10 miesiąca życia dziecko ma już więc wszystkie mleczne zęby sieczne. Pomiędzy 15 a 21 miesiącem od przyjścia na świat dochodzi do wyrznięcia się pierwszych zębów trzonowych górnych i dolnych. Kły pojawiają się w jamie ustnej dziecka pomiędzy 16 a 20 miesiącem życia. Jako ostatnie wyrzynają się drugie zęby trzonowe – pomiędzy 20 a 30 miesiącem od narodzenia.
Czasami zdarza się, że dziecko rodzi się z wyrzniętymi zębami, najczęściej są to dolne zęby sieczne. Stan taki jest zaburzeniem i nosi nazwę zębów wrodzonych (dentes natales). Innym zaburzeniem wyrzynania się zębów mlecznych są zęby noworodkowe (dentes neonatales), które pojawiają się w jamie ustnej do 30 dni od urodzenia. Zęby takie mają najczęściej niedorozwinięte korzenie. Ze względu na to, że utrudniają one karmienie obydwa te zaburzenia kwalifikują się do usunięcia poprzez ekstrakcję zębów.
W uzębieniu mlecznym człowieka występuje łącznie 20 zębów, po 10 w każdym łuku. Obecne są zęby sieczne (8), kły (4) oraz zęby trzonowe (8) – natomiast nie występują zęby przedtrzonowe. W łukach zębowych w uzębieniu mlecznym mogą występować szpary – nie jest to zaburzenie. Zwiększone przestrzenie pomiędzy zębami występują najczęściej między siekaczami bocznymi, a kłami.
Zdarza się, że proces wyrzynania zębów mlecznych zostaje opóźniony, przyjmuje się, że wyrzynanie zębów mlecznych może następować nawet 3-6 miesięcy później, niż zazwyczaj. Najlepiej w razie wątpliwości skonsultować się wtedy z lekarzem stomatologiem, oceni on ogólny stan rozwoju dziecka i ewentualnie skieruje na badania diagnostyczne.
W wieku około 5-7 lat rozpoczyna się okres wymiany uzębienia mlecznego na zęby stałe. Korzenie zębów mlecznych ulegają resorpcji (wchłanianiu) na kilka lat przed wymianą uzębienia, dlatego zęby mleczne ulegają rozchwianiu i w końcu wypadają ustępując miejsca zębom stałym. Kości szczęki i żuchwy intensywnie wzrastają, w związku z czym przestrzenie pomiędzy zębami mlecznymi powiększają się – okres ten nazywany jest często okresem 'brzydkiego kaczątka). Wymiana zębów mlecznych na stałe nie następuje od razu, lecz zachodzi stopniowo, przez co w jamie ustnej obecne są jednocześnie zarówno zęby mleczne jak i stałe.

W razie problemów z wyrzynaniem się zębów, potrzebna jest interwencja stomatologa, umów się na wizytę: Gabinet „Dentystya.eu” lek. dent. Marcin Krufczyk, ul. Witkiewicza 75, Gliwice, tel. +48 500 701 500.

Zazwyczaj jako pierwsze zęby stałe pojawiają się pierwsze zęby trzonowe w wieku 5-7 lat, chociaż spotyka się także grupę dzieci u których jako pierwsze pojawiają się zęby sieczne przyśrodkowe dolne, co nie jest uznawane za nieprawidłowe. Kolejność wyrzynania się zębów stałych górnych jest nieco różna od sekwencji pojawiania się zębów w żuchwie. Zęby dolne wyrzynają się zazwyczaj nieco wcześniej niż ich górne odpowiedniki. Po wyrznięciu się dolnych 'szóstek’ zazwyczaj pojawiają się dolne zęby sieczne przyśrodkowe. Pomiędzy 7. a 8. rokiem życia dochodzi do pojawienia się zębów siecznych bocznych. Kły dolne wyrzynają się w żuchwie zazwyczaj pomiędzy 9. a 10. rokiem życia, pomiędzy 10. a 11. rokiem życia pojawia się też pierwszy ząb przedtrzonowy. U dzieci w wieku 11-12 lat rozpoczyna się wyrzynanie drugich zębów przedtrzonowych dolnych. Drugie zęby trzonowe w żuchwie pojawiają się zazwyczaj między 11. a 13. rokiem życia. Wyrzynanie zębów szczęki rozpoczyna się podobnie jak w żuchwie od pojawienia się pierwszych trzonowców oraz zębów siecznych przyśrodkowych, w okresie pomiędzy 6 a 8 rokiem życia. Kolejnymi zębami górnymi są boczne siekacze, które zajmują miejsce zębów mlecznych około 8.-9. roku życia. Inaczej niż w żuchwie, w szczęce zęby przedtrzonowe pojawiają się przed kłami, pierwsze pomiędzy 10. a 11. , a drugie pomiędzy 11. a 12. rokiem życia.  Drugie zęby trzonowe szczęki wyrzynają się pomiędzy 12 a 13 rokiem życia.
Zęby trzonowe trzecie, nazywane także zębami mądrości wyrzynając się stosunkowo późno, pomiędzy 17-25 roku życia, chociaż brak ich pojawienia się w tym okresie również nie jest uznawany za zaburzenie. W ostatnich latach obserwuje się tendencję do zaniku występowania zębów mądrości, co ma związek z procesem ewolucji i zmianą rodzaju spożywanych pokarmów wraz z rozwojem technologicznym.
Należy również zaznaczyć, że u dziewczynek zęby stałe wyrzynają się wcześniej niż u chłopców, co ma związek z szybszym wejściem w okres dojrzewania i zwiększonym tempem wzrostu, różnica ta może wynosić od 2 do 10 miesięcy. Uważa się, że odchylenia rzędu 6-12 miesięcy od podanych okresów wyrzynania się zębów nie są uznawane za zaburzenia, natomiast jeżeli rozpoczęcie wymiany zębów stałych jest bardziej rozciągnięte w czasie, to wskazana jest wizyta u stomatologa i wykonanie diagnostyki w celu wykluczenia występowania wad, takich jak np. brak zawiązków zębów stałych.
Wymiana uzębienia mlecznego na stałe jest naturalnie zaprogramowana, dlatego zanim dojdzie do pojawienia się w jamie ustnej zębów stałych ma miejsce wiele przemian, związanych ze wzrostem kości twarzoczaszki oraz umożliwieniem naturalnej utraty zębów mlecznych. Zęby mlecze posiadają korzenie podobnie jak zęby stałe. W związku z tym, że  w wieku około 6-7 lat rozpoczyna ich się wymiana na zęby stałe, zęby mleczne ulegają rozchwianiu i stopniowo wypadają, co nie jest bolesne. Rozchwianie i wypadnięcie zębów mlecznych jest możliwe dzięki temu, że w okresie od około 4. roku życia rozpoczyna się powolny proces resorpcji tkanek korzenia, czyli ich wchłaniania, przez co ząb mleczny nie jest już tak mocno utrzymywany w zębodole, jak to miało miejsce wcześniej. Na kilka miesięcy przed pojawieniem się w jamie ustnej odpowiedniego zęba stałego dochodzi do wypadnięcia zęba mlecznego. Najczęściej pierwszymi zębami mlecznymi, które ulegają rozchwianiu i eksfoliacji są dolne siekacze przyśrodkowe – pomiędzy 5 a 7 rokiem życia. Kolejno rozchwianiu i wypadnięciu ulegają zęby sieczne przyśrodkowe górne (u dziecka w wieku 6-7 lat), a następnie zęby sieczne boczne dolne i górne, na ogół w wieku 7-8 lat. Pomiędzy 9. a 11. rokiem życia dochodzi do rozchwiania i wypadania pierwszych górnych i dolnych zębów trzonowych oraz dolnych kłów. Dziecko traci górne mleczne kły oraz górne i dolne zęby trzonowe drugie w wieku 10-12 lat. Należy pamiętać o tym, że przed pojawieniem się stałych zębów trzonowych, które najczęściej pojawiają się jako pierwsze, nie dochodzi do rozchwiania się i wypadania zębów mlecznych, ponieważ ich wyrzynanie ma miejsce za zębami trzonowymi mlecznymi. Często obecność 'szóstek’ jest w związku z tym przeoczana przez rodziców.
Bardzo ważne jest utrzymanie zębów mlecznych w jamie ustnej do czasu ich naturalnego rozchwiania i wypadania, ponieważ ich obecność pozwala na przygotowanie miejsca w jamie ustnej dla zębów stałych. Przedwczesna utrata zębów mlecznych, np. na skutek próchnicy, prowadzi zazwyczaj do zaburzeń w wyrzynaniu zębów stałych. Należy także zwrócić uwagę na zęby mleczne, które nie ulegają rozchwianiu w określonym czasie, ponieważ jest możliwe, że doszło do zaburzeń w resorpcji ich korzeni. Dlatego tak ważne są regularne wizyty u stomatologa, zwłaszcza w czasie wymiany uzębienia mlecznego na stałe oraz stałe dbanie o wysoki poziom higieny jamy ustnej.

Bibliografia:
1.    Arathi Rao, Principles and Practice of Pedodontics, Jaypee Brothers Publishers, 2008
2.    Göran Koch, Sven Poulsen, Pediatric Dentistry: A Clinical Approach, John Wiley and Sons, 2009
3.    Robert Ireland, Clinical Textbook of Dental Hygiene and Therapy, Wiley-Blackwell, 2006

Post Okresy wyrzynania się zębów pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Obecnie ma się możliwość znieczulenia praktycznie w każdym przypadku, nawet jeśli ząb znajduje się w silnym stanie zapalnym, to zazwyczaj podanie domiazgowe znieczulenia znosi czucie bólu. Dzięki temu ma się możliwość usunięcia większej części miazgi zęba i można zazwyczaj dokończyć leczenie na kolejnej wizycie.

Zatrucie zęba

Nowoczesnym gabinetem, w którym wyleczysz ząb kanałowo bez żadnych dolegliwości bólowych: Gabinet „Dentysta.eu” lek. dent. Marcin Krufczyk, ul. Witkiewicza 75, Gliwice, tel. +48 500 701 500. Umów wizytę.

Dewitalizację nadal stosuje się w nieodwracalnych stanach zapalnych miazgi w zębach mlecznych, chociaż nie daje ona tak samo dobrych wyników jak amputacja formokrezolowa. Zazwyczaj dewitalizacja jest wdrażana z uwagi na to, że wiele dzieci odmawia współpracy z  lekarzem oraz nie daje się znieczulić np. z obawy przed ukłuciem. Jeśli nie ma możliwości znieczulenia dziecka, ponieważ jest ono zbyt niespokojne, to wykonanie amputacji formokrezolowej nie wchodzi w grę. Wówczas założenie wkładki dewitalizacyjnej wydaje się być dobrym rozwiązaniem. Po 1-2 tygodniach na kolejnej wizycie usuwana jest zmumifikowana miazga, zarówno z komory zęba jak i z kanałów korzeniowych.

Stosowanie dewitalizacji u dorosłych pacjentów lub u młodzieży w zębach stałych jest niewskazane, ponieważ przynosi o wiele gorsze efekty leczenia niż ekstyrpacja miazgi w znieczuleniu. Poza tym dewitalizacja może nieść ze sobą szereg powikłań, które nie występują przy zastosowaniu ekstyrpacji miazgi w znieczuleniu. Paraformaldehyd, który jest stosowany do mumifikowania miazgi ma zdolność do przenikania do sąsiednich tkanek i może wywoływać ich martwicę, chociażby w obrębie przylegającej do korzeni zęba kości. Poza tym wypełnienie czasowe, pod którym znajduje się pasta dewitalizacyjna może wypadać, przez co opary paraformaldehydu mogą przenikać w głąb organizmu. Przeprowadzone badania naukowe wykazały, że paraformaldehyd stosowany do dewitalizacji ma działanie mutagenne, rakotwórcze i cytotoksyczne. Metabolity paraformaldehydu są wykrywane w narządach wewnętrznych takich jak wątroba, nerki, osocze, płuca czy mózg. Węzły chłonne są także narządami, do których paraformaldehyd zastosowany do dewitalizacji ma szanse dotrzeć już po 1. godzinie od założenia wypełnienia. Jako inne powikłania opisywano także uszkodzenia okolicznych nerwów w wyniku działania środka dewitalizacyjnego.

Zapalenia miazgi są na ogół bardzo bolesne, a pacjenci zgłaszający się z ostrym bólem bardzo liczą na to, że po wizycie ich stan się polepszy. Tymczasem założenie pasty dewitalizacyjnej wymaga otworzenia komory zęba, co jest bardzo bolesne jeśli nie zostanie wykonane znieczulenie. Poza tym dewitalizacja formaldehydem sprawia, że pacjent po opuszczeniu gabinetu nadal ma dolegliwości bólowe, zamiast oczekiwanej ulgi. U niektórych osób obumarcie i zmumifikowanie miazgi zajmuje więcej czasu niż u innych, więc zdarza się, że konieczne jest ponowne wykonanie dewitalizacji. Otwieranie komory zęba bez wykonania skutecznego znieczulenia jest w świetle obecnych standardów mało humanitarne, tak więc o wiele bardziej opłacalne jest wykonanie znieczulenia i ekstyrpacji miazgi objętej stanem zapalnym. W niektórych zębach możliwe jest wykonanie pełnego leczenia kanałowego z ekstyrpacją miazgi w znieczuleniu już na jednej wizycie. W przypadku dewitalizacji wymaganych jest więcej wizyt, a należy wziąć także pod uwagę to, że istnieje niemały odsetek pacjentów, którzy nie przestrzegają zaleceń lekarskich i nie zgłaszają się na umówione wizyty w momencie, kiedy ból ustępuje. Tak więc w przypadku zastosowania dewitalizacji u takich pacjentów należy liczyć się nie tylko z wysokim prawdopodobieństwem niepowodzenia leczenia, ale i z możliwością wystąpienia powikłań wywołanych przenikaniem paraformaldehydu do wnętrza organizmu.

Wiele badań naukowych jednoznacznie wykazało, że dewitalizacja nie przynosi porównywalnych do ekstyrpacji miazgi w znieczuleniu efektów, tak więc na pewno nie powinna ona być stosowana jako metoda z wyboru jako etap leczenia endodontycznego nieodwracalnych zapaleń miazgi zębowej. Powszechnie uznawane wytyczne dotyczące terapii stanów zapalnych miazgi zębowej wskazują wyraźnie na konieczność zniesienia bólu u pacjenta zgłaszającego się z zapaleniem miazgi przed przystąpieniem do wykonania zabiegu trepanacji komory zęba. U znieczulonego pacjenta ekstyrpacja miazgi komorowej jest możliwa do wykonania bez wywoływania objawów bólowych, tak więc można usunąć przyczynę problemu nie czekając do kolejnej wizyty, co jest konieczne w przypadku dewitalizacji. Dzięki usunięciu większości miazgi zmienionej zapalnie u większości pacjentów następuje znaczne zmniejszenie odczuwanego wcześniej bólu, tak więc osiąga się w ciągu pierwszej wizyty wiele korzystnych efektów, na które w przypadku stosowania dewitalizacji byłoby trzeba poczekać co najmniej do kolejnej wizyty.

Post Dewitalizacja – zatrucie zęba – czy warto? pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Zepsute zęby – ryzyko dla całego organizmu

Po dostaniu się do kości, o ile schorzenie nie jest leczone zaczyna się proces ropotwórczy, ropa zbiera się w wyniku odpowiedzi odpornościowej organizmu na inwazję mikroorganizmów, głównie bakterii. Zebrana ropa może pozostawać w kościach lub szukać ujścia przez tkanki miękkie – poprzez utworzenie przetoki, czyli rozerwania warstw mięśni, błon śluzowych i/lub skóry. Proces zapalny objawia się zwykle bólem, gorączką, dreszczami i pogorszeniem samopoczucia. Na zasięg zakażenia mają wpływ głównie rodzaj drobnoustroju (niektóre mikroorganizmy pozostają przez dłuższy czas w jednym miejscu, inne wędrują do coraz to nowych obszarów ciała) oraz poziom odporności – u osób odpornych infekcje rozprzestrzeniają się zwykle wolniej, niż u pacjentów z licznymi schorzeniami lub osób po przeszczepach poddanych immunosupresji.

Drogi szerzenia się zakażeń można podzielić na bezpośrednie i pośrednie. Infekcje szerzące się bezpośrednio obejmują przylegające do miejsca przebiegu zapalnego tkanki miękkie. W wyniku rozprzestrzeniania takiego zakażenia mogą się tworzyć ropnie – są to małe jamki ograniczone wałami tkankowymi, które zawierają martwe komórki, bakterie i leukocyty – białe ciałka krwi, które zwalczają drobnoustroje, są one otoczone dużą ilością ropy. Ropnie pochodzenia odzębowego można podzielić na ropnie okołowierzchołkowe, podokostnowe oraz podśluzówkowe.

Ropnie okołowierzchołkowe tworzą się najczęściej w wyniku głębokiej próchnicy i obumarcia miazgi zęba z wytworzeniem ropy, która wędruje kanałami w korzeniu zęba i przedostaje się przez wierzchołek korzenia – jeśli proces jest przewlekły, tzn. trwa długo w czasie, to stan zapalny dociera do kości i w jego wyniku zostaje ona rozpuszczona i powstaje pusta przestrzeń zwana torbielą lub cystą.

Ropnie podokostnowe, które są kolejnym po ropniach okołowierzchołkowych stadium zapalenia, gdy wydzielina ropna  migruje przez kość docierając do okostnej i odwarstwiając ją, co jest bardzo bolesne. Ropnie podokostnowe są bardzo często zlokalizowane na podniebieniu, nie przechodzą wówczas w ropnie podśluzówkowe, natomiast są najbardziej bolesnymi ropniami ze wszystkich – ból często promieniuje na połowę twarzy, lub całą twarz, opisywany jest jako pulsujący i ciągły, może nasilać się w nocy.

Ropnie podśluzówkowe, których wydzielina  wędruje przez okostną szczęki lub żuchwy i przebija błonę śluzową jamy ustnej lub skórę – proces ten zachodzi zawsze po najmniejszej linii oporu. W momencie perforacji błony śluzowej i wydostawania się ropy na zewnątrz następuje zmniejszenie się bólu – ma to związek ze zmniejszeniem się ciśnienia płynu wewnątrz ropnia. Procesowi temu towarzyszy gorączka, obrzęki policzków, jamy ustnej, warg i okolicy podoczodołowe. W zależności od zęba, który stał się przyczyną zakażenia otworzenie się ropnia następuje w innym miejscu, dla zębów szczęki jest to często przedsionek jamy ustnej (zakażenia z zębów przedtrzonowych i trzonowych), czyli przestrzeń między wargami a łukami i wyrostkami zębowymi, dół nadkłowy (występuje na wysokości kła – zakażenie pochodzi zwykle od zębów przednich, rzadziej os przedtrzonowców), zatoka szczękowa – znajduje się we wnętrzu kości szczękowej, jama nosowa, możliwe jest także przebicie się ropnia przez policzek (ropnie przy zębach trzonowych) i wylewanie się jego treści na skórę oraz utworzenie ropnia na podniebieniu (infekcja najczęściej od siekaczy bocznych lub pierwszych przedtrzonowców). Jeśli chodzi o perforację ropnia do zatoki szczękowej, to głównie ma to miejsce w przypadku  wystąpienia infekcji 2. przedtrzonowca i 1. trzonowca szczęki, gdyż ich korzenie znajdują się najbliżej niej, a zdarza się nawet, że położone są w jej świetle. Ropnie pochodzące od zębów żuchwy otwierają się do przedsionka jamy ustnej, perforują   jej dno, czyli okolicę pod językiem, oraz mogą drążyć przez policzek (głównie ropnie od korzeni zębów trzonowych) i brodę i przebijając skórę otwierać się na zewnątrz. Należy pamiętać, że jeżeli ból zęba z próchnicą był ciągły i trwał dość długo, a potem nagle się zakończył, to nie świadczy to o jego samowyleczeniu, a jest raczej sygnałem obumarcia miazgi, która zawiera nerwy informujące o jego złym stanie, wraz ze śmiercią komórek nerwowych dane o stanie zapalnym przestają do nas docierać. Po tym okresie zwykle pojawia się ból na nagryzanie – jest to związane z pojawieniem się ropnia okołowierzchołkowego i zapaleniem ozębnej. Ból ten utrzymuje się jakiś czas a następnie stopniowo ustępuje – dzieje się tak, ponieważ ropa zbierana w okolicy okołowierzchołkowej korzenia zęba znajduje ujście do kości, skąd dalej się rozprzestrzenia, aż wytworzy przetokę i wyleje wydzielinę ropną – do wnętrza jamy ustnej przez błonę śluzową lub na zewnątrz przez otwór w skórze. Dlatego nie należy czekać, aż przestanie boleć – lepiej udać się do stomatologa, który nas przebada i ustali przyczynę bólu i rozpocznie leczenie, oczekiwanie, że ból i zapalenie minie nie jest wskazane, gdyż może doprowadzić do poważniejszych konsekwencji, niż utrata zębów.
Infekcja może też rozprzestrzeniać się poprzez błonę śluzową jamy ustnej i skórę i tworzyć przestrzenie patologiczne z nią połączone, lub też rozsiewać się w tkankach miękkich wywołując cellulitis. Cellulitis jest to rozproszone zapalenie tkanek miękkich podskórnych lub leżących pod błonami śluzowymi, nie jest ono ograniczone i w przeciwieństwie do ropni rozprzestrzenia się poprzez naturalne przestrzenie oraz wzdłuż powięzi mięśniowych, czyli błon, które pokrywają mięśnie. Nie należy mylić tego rodzaju zapalenia z pomarańczową skórką, na którą często skarżą się kobiety, ponieważ oba te stany, oprócz nieciekawego wyglądu, nie mają ze sobą żadnego związku. Ten rodzaj zakażenia stosunkowo szybko przenosi się dalej, obejmując coraz większą ilość tkanek. W niektórych przypadkach stan ten może wywołać ciężką niewydolność oddechową, dzieje się tak, gdy infekcja przenosi się w okolice szyi i wywołuje obrzęk, który zmniejsza światło dróg oddechowych. Stan zapalny może się także przenosić z tkanek miękkich do wnętrza kości wyrostków zębodołowych i wywoływać tam zapalenie szpiku kostnego. Ogniska zapalne w jamie ustnej, takie jak zepsute zęby, mogą także doprowadzać do zapaleń zatok nosowych i czołowych.

Zepsute zęby są powodem chorób dziąseł – krwawienie, opuchlizna i przykry zapach z ust są jednymi z ich objawów. Zapalenia takie mogą się rozprzestrzeniać poza dziąsła do kości, gdzie doprowadzają do ich ubytku i rozchwiania się zębów, ponieważ komórki towarzyszące procesom zapalnym, głównie makrofagi, mają zdolność do rozpuszczania tkanek i pochłaniania martwych komórek własnego organizmu i bakterii – niestety wraz z martwiczymi komórkami pożerana jest także część zdrowej tkanki i w ten sposób powstaje jej ubytek.

Infekcje rozprzestrzeniające się drogą bezpośrednią mogą doprowadzić do powstania anginy Ludwiga – uważa się, że w 90% jest ona konsekwencją złego stanu zębów, głównie 2. i 3. trzonowca dolnego. Choroba ta objawia się obustronnym obrzękiem szyi i okolicy podżuchwowej, trudnościami z połykaniem i oddychaniem,  dreszczami, gorączką, zwiększonym ślinieniem i ograniczeniem ruchomości języka. Schorzenie powoduje martwicę komórek mięśniowych. Nieleczona angina Ludwiga może być przyczyną obrzęku głośni i niedrożności dróg oddechowych.
Zakażenie może wykorzystywać do szerzenia się także inne drogi – takie jak układ chłonny wraz z węzłami oraz krwiobieg – jest to wówczas pośrednia droga przenoszenia się infekcji. Wykorzystując przewody limfatyczne proces zapalny dociera do najbliższych węzłów chłonnych w obrębie głowy i szyi, są one wtedy najczęściej spuchnięte, bolesne, a czasem nawet ropieją, co może wymagać wykonania drenażu, czyli otworu, przez który ropa będzie mogła wydostać się na zewnątrz. Infekcja może także przemieszczać się wraz z biegiem krwi, czyli docierać praktycznie do każdego narządu, zwykle w taki sposób zapalenie trafia do mózgu i nerek – najczęstszą konsekwencją tego stanu jest kłębuszkowe zapalenie nerek. Oprócz nerek i mózgu zakażenia rozprzestrzeniane tą drogą mogą dotyczyć każdego narządu miąższowego.
Zakażenia odzębowe mogą wywoływać powstawanie zakrzepów w żyłach twarzy i zatokach żylnych opon mózgowych i mózgu. Zakrzepy takie mogą się odrywać i zatykać naczynia, przez co upośledzają lub całkowicie hamują odpływ krwi – jest to stan poważnie zagrażający życiu i obarczony dużym ryzykiem wystąpienia udaru mózgu, który jeśli nie zakończy się zgonem, to może powodować paraliż niektórych części ciała i zaburzenia świadomości. Oprócz zakrzepów żylnych i zapalenia opon mózgowych infekcje przedostające się z jamy ustnej mogą doprowadzać do powstania ropni mózgu – bardzo często ze skutkiem śmiertelny lub bardzo ciężkimi konsekwencjami dla zdrowia.
Stany zapalne jamy ustnej mogą stać się przyczyną infekcji w rejonie oczodołu. Wytworzenie się zapalenia tkanki i ropnia w oczodole może zakończyć się niestety utratą wzroku, a ponadto, jeżeli proces zapalny dalej migruje, może on spowodować zapalenie opon mózgowych, ropnie mózgu czy zakrzepowe zapalenie zatoki jamistej. Procesy zapalne oprócz samego oczodołu obejmują często także gałkę oczną.
Infekcje z jamy ustnej często rozprzestrzeniają się do głębokich warstw tkanek szyi, a stamtąd wędrują do śródpiersia, czyli części klatki piersiowej, w której znajdują się niezbędne do życia organy – serce i sąsiadujące z nim płuca. Zapalenie śródpiersia jest późna komplikacją zakażeń pochodzących od zębów, objawia się nieustępującą gorączką, dusznościami i bólem w klatce piersiowej. Często dochodzi wtedy do zapalenia wsierdzia, czyli najgłębszej warstwy serca – stan taki upośledza pracę serca i może stać się przyczyną powstania jego wady. Stan ten wymaga interwencji lekarskiej, zwykle odbywa się ona na oddziałach intensywnej terapii.
Bardzo ciężkim i bardzo rzadko występującym stanem, który jest konsekwencją zakażeń wywodzących się z zębów jest martwicze zapalenie powięzi głowy i szyi. Zakażenie to objawia się szybkim i gwałtownym obumieraniem dużej ilości tkanek, czemu towarzyszy wydzielanie się gazu. Infekcja musi być szybko leczona chirurgicznie – przez usunięcie martwych tkanek, ponieważ przy schorzeniu tym występuje bardzo szybkie zatruwanie organizmu toksynami bakterii grożące sepsą.

Procesy zapalne są jednym z czynników ryzyka miażdżycy i nowotworów – im więcej ich toczy się w organizmie tym większe prawdopodobieństwo zapadnięcia na te choroby. Miażdżyca jest główną przyczyną choroby niedokrwiennej serca, która często prowadzi do zawałów i śmierci. Polega ona na zarastaniu światła naczynia złogami płytki złożonej z tłuszczu, wapnia, płytek krwi i innych składników, co zakłóca przepływ krwi do narządów i powoduje ich niedokrwienie. Gdy niedokrwienie utrzymuje się dość długo następują zawały lub udary organów – zwykle dotyczy to serca i mózgu, ale może zachodzić także w innych narządach. Krążąca krew przenosi bakterie z jamy ustnej do nerek – może to być przyczyną ich zapalenia i niewydolności.
Duża ilość procesów zapalnych powoduje konieczność produkowania zwiększonej ilości komórek układu odpornościowego, co może doprowadzić do przedostawania się do ustroju także komórek zmienionych, atakujących własne tkanki. Obserwuje się to właśnie w chorobie nowotworowej, ponadto u osób, u których trwa już proces nowotworowy stany zapalne działają jak magnes na zmutowane komórki guza, co wspomaga tworzenie się przerzutów.

U osób z niską odpornością lub wieloma zepsutymi zębami może dochodzić do wystąpienia posocznicy. Posocznica, czyli sepsa jest to migracja dużej ilości chorobotwórczych bakterii do krwi i zakażanie w ten sposób całego organizmu. Jest to stan, który w wielu przypadkach kończy się śmiercią lub poważnymi konsekwencjami dla zdrowia, ponieważ bakterie wytwarzają toksyny niszczące komórki i zaburzające funkcje tkanek. Pojawienie się tak wielkiej liczby bakterii w organizmie aktywuje układ odpornościowy, który wyrzuca masowo substancje typowe dla zapaleń, np. histaminę, która doprowadza do obrzęków, prowadzi to do wstrząsu septycznego, często śmiertelnego.
O tym, jak ważny jest stan zębów i dziąseł może świadczyć fakt, że pacjenci przyjmowani do szpitali w celu przeprowadzenia zabiegów operacyjnych poddawani są kontroli uzębienia w celu wykluczenia potencjalnych zakażeń. Osoby z niewyleczoną próchnicą, kikutami korzeni czy zapaleniem dziąseł nie są do nich kwalifikowani, o ile nie istnieje poważne zagrożenie życia. Stanu zębów nie wolno lekceważyć, aby jak najlepiej dbać o zęby zaleca się codzienną higienę jamy ustnej oraz wizyty kontrolne u stomatologa co najmniej raz na 6 miesięcy. Regularne przeglądy pozwalają na zauważenie oznak próchnicy na jej początkowym etapie, dzięki czemu może ona być leczona bezboleśnie. Należy zwrócić uwagę na to, że założone wypełnienia, potocznie nazywane „plombami” niestety nie są wieczne i z czasem stają się nieszczelne, co może doprowadzić do przenikania przez nie bakterii i powtórnej próchnicy, dlatego należy je kontrolować i w razie potrzeby wymienić. Lepiej jest zapobiegać chorobom zębów, niż je leczyć, nie tylko ze względu na koszty, ale także na ból i zagrożenie dla zdrowia. Wyleczenie próchnicy wszystkich zębów oraz regularne usuwanie kamienia nazębnego pozwala ograniczyć  rozprzestrzenianie się zakażeń i przyczynia się do poprawienia stanu zdrowia całego organizmu i lepszego samopoczucia.

Bibliografia:
1.    Oral & Maxillofacial Surgery, S. Sanghai, P. Chatterjee, Jaypee Brothers Publishers, 2009
2.    Oral and maxillofacial surgery: an objective-based textbook, Jonathan Pedlar, John W. Frame, Elsevier Health Sciences, 2001
3.    Text Book Of Oral & Maxillofacial Surgery, S. M. Balaji, Elsevier India, 2007
4.    Zbigniew Jańczuk, Stomatologia zachowawcza – Zarys kliniczny, Warszawa, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007
5.    Stanisław Bolesław Bartkowski: Chirurgia szczękowo-twarzowa: podręcznik dla studentów i lekarzy. Kraków: Collegium Medicum UJ: Ages, 1996

Sprawdź swoją wiedzę:

Post Zepsute zęby – niebezpieczeństwem dla zdrowia całego organizmu (+ pytania) pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.

Do określenia rozległości mostu stosuje się także określenia punktowe – jako punkt uznaje się liczbę koron, zarówno filarowych, jak i odbudowujących luki w łuku zębowym. Przykładowo odbudowując lukę po jednym zębie, gdy przęsło oparte jest na dwóch filarach projektuje się most trójczłonowy (trzypunktowy).  Ilość punktów w moście zależy zarówno od długości luki, jak i jakości zębów filarowch. Przy uzupełnieniach dużych braków w łuku zębowym stosuje się zazwyczaj więcej niż jeden filar z każdej strony. Na większą ilość filarów po każdej stronie decyduje się także przy niewielkich lukach wtedy, gdy pojedyncze zęby filarowe nie są odpowiedniej jakości i nie zapewniają wystarczającej wytrzymałości na dodatkowe obciążenie. Obecnie wykonuje się także mosty opierane nie tylko na koronach umieszczonych na zębach własnych, ale także na implantach zębowych. Istnieje możliwość podparcia mostu jednocześnie na zębie okoronowanym jak i implancie. Mosty protetyczne zapewniają nie tylko wysoką estetykę, ale także pozwalają na fizjologiczny rozkład sił żucia – siły okluzyjne przenoszone są dzięki mostom przez ozębną zębów stanowiących jego filary na wyrostek zębodołowy kości żuchwy lub szczęki, dzięki czemu jest ona stale stymulowana do przebudowy i proces jej utraty jest znacznie spowolniony w porównaniu do osób, u których odbudowa protetyczna nie jest stosowana. Mosty są zawsze indywidualnie planowane dla każdego pacjenta, uwzględniając warunki panujące w jamie ustnej. Od pacjenta pobierane są wycisk oraz kęsek zwarciowy, na podstawie których ustalane jest zwarcie łuków zębowych.

Wskazania do zastosowania mostu:
•    obecność wystarczającej liczby filarów o dobrej jakości, na których można oprzeć most bez ryzyka ich zniszczenia przez dodatkowe obciążenie siłami żucia
•    zęby filarowe dobrze osadzone w zębodołach
•    długie korzenie zębów filarowych, korzystny stosunek w odniesieniu do długości korony, od 2:1 do 1:1
•    długie ściany korony zębów filarowych, które zapewniają odpowiednią retencję
•    szynowanie zębów objętych parodontopatiami

Mosty są przeciwskazane:
•    dla uzupełnienia zbyt dużej przestrzeni, ponieważ istnieje wtedy możliwość uszkodzenia tkanek otaczających zęby filarowe przez siły żucia
•    gdy okluzja pomiędzy planowanym mostem, a zębami przeciwstawnymi występowałaby tylko na pewnym odcinku jego długości
•    kiedy zęby filarowe oraz otaczające je tkanki nie są w stanie znieść dodatkowego obciążenia, jakim jest most
•    przy znacznym  zaniku wyrostka zębodołowego, ponieważ część zębów w moście musiałaby być o wiele dłuższa niż żeby naturalne, co nie zapewniłoby dobrego efektu estetycznego
•    przy braku tolerancji sztucznie wytworzonych warunków przez błonę śluzową dziąsła

Mosty klasyczne

Mosty tradycyjne są powszechnie stosowaną metodą uzupełniania częściowych braków w uzębieniu. W porównaniu z mostami adhezyjnymi mogą protezować luki w łuku zębowym o znacznej długości. Przyjmuje się, że długość luki uzupełnianej mostem może wynosić od jednego do czterech zębów.

Zalety mostów klasycznych:
•    możliwość protezowania stosunkowo długich luk w łukach zębowych
•    duża trwałość i wytrzymałość
•    poprawa warunków estetycznych i artykulacyjnych
•    możliwość tworzenia mostów wieloczłonowych
•    możliwość zastosowania także dla zębów zniszczonych
•    dobra funkcjonalność

Wady mostów klasycznych:
•    konieczność oszlifowania zębów filarowych
•    duże ubytki tkanek filarów – leczenie inwazyjne
•    możliwość uszkodzenia zębów filarowych i konieczności leczenia kanałowego
•    wysoka cena

Podobnie jak w przypadku koron wyróżnia się mosty metalowe lane, mosty licowane akrylem i ceramiką, mosty akrylowe -jako uzupełnienia tymczasowe, oraz mosty pełnoceramiczne. Do wykonywania mostów klasycznych stosuje się te same materiały, co do wytwarzania koron. Procedura szlifowania zębów filarowych przebiega podobnie, jak przy preparacji pod korony, z tym, że przy stosunkowo długich przęsłach stosuje się większe szerokości schodków dla zapewnienia stabilności.

Mosty klasyczne można podzielić ze względu na kilka cech:
1) Pod względem materiału użytego do budowy:
•    proste – do których wykonania został użyty jeden materiał
•    złożone – zbudowane z więcej niż jednego materiału
2) Pod względem podparcia:
•    dwubrzeżne przęsło oparte jest obustronnie na zębach ograniczających lukę zębową
•    jednobrzeżne – przęsło zamocowane jest jednostronnie – obecnie nie stosowane ze względu na niekorzystny rozkład sił żucia, który sprzyja rozchwianiu filaru
•    dwubrzeżno-jednobrzeżne – połączenie dwóch przęseł, pierwszego umocowanego obustronnie, oraz drugiego dołączonego do mostu dwubrzeżnego
3) Pod względem techniki wykonania:
•    monolityczne – części filarowe i przęsło zostają odlane w całości
•    dolewane – najpierw tworzy się filary, a następnie dolewa się do nich przęsło mostu
•    lutowane – tylko przy zastosowaniu metali szlachetnych, filary i przęsło wykonuje się oddzielnie, a następnie łączy przez lutowanie
4) Ze względu na ilość filarów:
•    jednofilarowe – obecnie niestosowane
•    dwufilarowe
•    wielofilarowe
5) Ze względu na umiejscowienie względem wyrostka zębodołowego:
•    szczelinowe – przęsło spoczywa na wyrostku zębodołowym – polecane w miejscach, gdzie wymagany jest efekt kosmetyczny, zwłaszcza zębach przednich
•    wiszące – przęsło nie dotyka wyrostka zębodołowego, co  umożliwia utrzymanie dobrej higieny, ale nie daje tak dobrego efektu estetycznego jak w przypadku mostów szczelinowych, zalecany dla stref bocznych

Mosty adhezyjne

Do mostów adhezyjnych zalicza się:
•    most typu Maryland
•    most typu Rochette
•    most typu Virginia

Zalety mostów adhezyjnych:
•    minimalna utrata tkanek zęba
•    preparacja ograniczona do szkliwa
•    opracowanie zęba filarowego nie grozi urazem miazgi
•    brak konieczności stosowania znieczulenia
•    większa biokompatybilność niż przy mostach tradycyjnych
•    położenie naddziąsłowe
•    mniejszy uraz tkanek przyzębia niż w przypadku mostów tradycyjnych
•    mniejsze koszty
•    krótszy czas wizyt

Wady mostów adhezyjnych:
•    nie mogą być stosowane u każdego pacjenta
•    możliwość uzupełnienia jedynie jednego zęba
•    trudności w skorygowaniu błędów laboratoryjnych
•    mogą doprowadzić do nadmiernego gromadzenia się płytki nazębnej wokół obrysu retainerów
•    nie mogą być oparte na zębach o niewielkim wymiarze
•    nie mogą być opierane na zębach o małej koronie klinicznej
•    mogą występować trudności z izolacją zębów filarowych w trakcie przytwierdzania mostu
•    konstrukcje mostów mogą się odłączać jeżeli zostaną wadliwie połączone lub zęby filarowe zostały źle spreparowane

Wskazania:
•    obecność zębów filarowych z wystarczającą warstwą szkliwa
•    młody wiek pacjenta
•    do szynowania zębów zagrożonych periodontopatiami
•    obszerne komory zębów
•    jako uzupełnienie tymczasowe

Przeciwwskazania
•    nadwrażliwość na stopy metali nieszlachetnych
•    zbyt cienkie lub zbyt krótkie korony zębów
•    utrata naturalnej struktury zęba
•    nawyki wywołujące parafunkcje, np. zgrzytanie zębami
•    niestabilne, ruszające się zęby
•    obecność uzupełnień ubytków na dużych powierzchniach
•    obecność szkliwa o wadliwej strukturze

Most Maryland

Przęsło mostu jest przytwierdzane do zębów filarowych za pomocą żywicy kompozytowej. Preparacja zębów filarowych do mostu typu Maryland charakteryzuje się zazwyczaj minimalnym usunięciem tkanek z ich powierzchni w celu zapewnienia lepszej retencji. Szkliwo zębów filarowych w miejscu łączenia z retainerami zostaje wytrawione w celu uzyskania lepszej przyczepności. Przęsło łączone jest z zębami filarowymi za pomocą retainerów – metalowych części, które są wytrawiane elektrolitycznie  w celu uzyskania lepszej adhezji do powierzchni filarów, powierzchnie retainerów nie zawierają perforacji.
Główną zaletą mostów typu Maryland jest pozostawienie zębów filarowych w prawie niezmienionym stanie, nie trzeba ich szlifować w celu założenia na nich koron stabilizujących most. Dzięki oszczędnej preparacji zapobiega się nadwrażliwości zębów filarowych na czynniki zewnętrzne, takie jak kwaśne pH czy zmiany temperatury. Most typu Maryland charakteryzuje się trzykrotnie większą trwałością niż mosty z retainerami perforowanymi.
Uważa się, że przy utrzymywaniu właściwej higieny jamy ustnej most typu Maryland  może służyć do 10 lat. Jeżeli jednak pacjent nie dba o częste szczotkowanie zębów i nitkowanie przestrzeni między zębowych, nie zgłasza się na regularne przegląd stomatologiczne oraz przyjmuje pokarmy ze zbyt dużą zawartością cukrów to czas średniej przydatności mostu ulega znacznemu skróceniu.

Most Rochetta

Most Rochetta podobnie jak most typu Maryland składa się z przęsła do którego przytwierdzone są obustronnie retainery. Retainery mają kształt skrzydłowaty i zwykle każde ze skrzydeł posiada sześć perforacji, które zapewniają mechaniczne podcięcie dla lepszej adhezji cementu. Retainery są wytrawiane, a następnie pokrywane warstwą pirolizowanego silanu i przytwierdzane do powierzchni językowych / podniebiennych zębów filarowych. Spotyka się także odmiany mostów Rocheta z retainerami pozbawionymi perforacji.
Wadą mostów Rochetta jest stała ekspozycja cementu na płyny obecne w jamie ustnej oraz naprężenia zewnętrzne, co  prowadzi do jego ścieranie i powstawania w efekcie mikroprzecieków brzeżnych.

Mosty Virginia

Jest to rodzaj mostów adhezyjnych kompozytowych, który wykorzystuje połączenia mikrostruktury wytrawionych powierzchni szkliwa z łącznikami kompozytowymi. Uzupełniany ząb jest modelowany w jamie ustnej pacjenta z materiału kompozytowego, spotyka się także użycie licówki porcelanowej umieszczanej na powierzchni przedsionkowej uzupełnianego zęba (materiał kompozytowy stanowi pozostałą część) w celu uzyskania lepszej estetyki. Do modelowania retainerów kompozytowych używa się woskowych matryc, które zostają posypane kryształami soli, zanim zostaną pokryte materiałem kompozytowym. Podczas pokrywania matryc woskowych kompozytem kryształki soli zostają wbudowane w jego powierzchnię. Kolejnym etapem jest rozpuszczenie wosku, w czasie tego procesu kryształki soli rozpuszczają się pozostawiając puste przestrzenie na powierzchni retainera, co pozwala osiągnąć porowatość w stopniu makroskopowym i dzięki temu lepszą adhezję. Aby zwiększyć retencję używa się następnie abrazji powietrznej tlenkiem glinu.
Zaletą tej metody jest bezbolesność zabiegu, niższa cena, w porównaniu do innych typów mostów oraz możliwość wykonania uzupełnienia w ciągu jednej wizyty. Mosty typu Virginia mają ograniczone zastosowanie, ze względu na znaczną grubość retainerów – można je stosować, gdy zapewniona jest wystarczająca przestrzeń do ich zamocowania.

Korony i mosty tymczasowe

Zarówno korony jak i mosty tymczasowe stosowane są tylko przejściowo, do czasu, aż wykonane zostaną odbudowy mające być na stałe umocowane w jamie ustnej. Czas noszenia koron/ mostów tymczasowych waha się od kilku dni do kilku miesięcy – w zależności od stanu uzębienia pacjenta oraz ustalonego terminu wykonania. U pacjentów, u których ma się do czynienia ze zmianą warunków okluzji czas noszenia koron/mostów tymczasowych trwa w czasie.
Zastosowanie koron/mostów tymczasowych ma na celu ochronę oszlifowanego zęba przed szkodliwymi działaniami czynników zewnętrznych, takimi jak nadwrażliwość na kwasy czy zmiany temperatury. Oszlifowany ząb stanowi swoisty rodzaj rany, ponieważ nastąpił znaczny ubytek tkanki stanowiącej jego strukturę – głównie szkliwa. Ząb oszlifowany pozbawiony jest kontaktów okluzyjnych i jest bardziej podatny na przesuwanie. Ponadto pacjent, u którego nie zostałaby założona korona tymczasowa narażony byłby na dyskomfort podczas jedzenia, ze względu na gorszą obróbkę pokarmu w trakcie żucia. Zmiana kształtu zębów leżących w odcinku przednim i przednio-bocznym często upośledza wymowę, zwłaszcza wówczas, gdy pojawiają się większe przestrzenie – powoduje to charakterystyczne świsty podczas mówienia. Zastosowanie odbudowy tymczasowej w postaci korony/mostu pozwala podnieść jakość życia pacjenta.
Do wyrobu koron i mostów tymczasowych używa się zwykle akrylu, kompozytu, poliwęglanu lub celuloidu ponieważ są to materiały względnie wytrzymałe i niedrogie, a ponadto zapewniają dobrą estetykę (korona celuloidowa osiąga efekt kosmetyczny dopiero po wypełnieniu jej tworzywem akrylowym, które szybko polimeryzuje, co jest szczególnie ważne przy uzupełnieniach w okolicy zębów przednich, które są położone w widocznym miejscu. Czasami stosowane są także korony tymczasowe wykonane ze stopów metali, takich jak cyna i aluminium, jednak jedynie w obrębie zębów trzonowych, ponieważ nie zapewniają one wystarczającej estetyki. Korony tymczasowe mogą być wykonywane indywidualnie lub tylko dopasowywane z dostępnych rozmiarów produkowanych fabrycznie. Korony tymczasowe indywidualne wytwarzane są na podstawie wycisku pobranego od pacjenta przed oszlifowaniem zęba.

– Więcej na temat koron w artykule: korony – stałe uzupełnienia protetyczne.

Bibliografia:
1.    Lehrbuch der zahnärztlichen Prothetik, Reinhard Marxkors, wydanie 4. rozszerzone 2007, Deutscher Zahnärzte Verlag
2.    Kompromisse und Grenzen in der Prothetik, Harald Schrenker,  Spitta Verlag GmbH & Co. KG 2003
3.    Protetyka stomatologiczna podręcznik dla studentów, Eugeniusz Spiechowicz, wydanie 6.  uaktualnione i rozszerzone, Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2008
4.    Delmar’s dental assisting: a comprehensive approach, Donna J. Phinney,Judy H. Halstead
5.    Review of Fixed Partial Dentures, C. Pradeep Kumar, Jaypee Brothers Publishers 2006
6.    Zahnärztliche Propädeutik:Einführung in die Zahnheilkunde, Klaus M. Lehmann, E. Hellwig, H.-J. Wenz, wydanie 11 poprawione I poszerzone 2009, Deutscher Zahnärzte Verlag
7.    http://www.dentalfind.com

Post Mosty – stałe uzupełnienia protetyczne pojawił się poraz pierwszy w Dentysta.eu - Marcin Krufczyk.